Sposób na zmniejszenie ryzyka raka jelita grubego. "Oparty na dowodach"

Rak jelita grubego pozostaje jednym z najczęściej diagnozowanych nowotworów w Polsce, a liczba zachorowań od lat systematycznie rośnie. Jeszcze na początku XXI wieku notowano 11,5 tys. nowych przypadków rocznie, tymczasem w 2022 roku było ich już 18,8 tys, a obecnie notujemy nawet ok. 20 tys. zachorowań. Dane pokazują również, że choroba częściej dotyka mężczyzn niż kobiety.

Nowotwór przez lata był wiązany przede wszystkim z podeszłym wiekiem. Coraz więcej badań pokazuje jednak, że liczba zachorowań rośnie również wśród osób przed 50. rokiem życia.

Zobacz także: Wykryto nowy objaw raka jelita grubego. Może zwiastować nowotwór na lata do przodu

Specjaliści zwracają uwagę, że za ten niepokojący trend mogą odpowiadać m.in. dieta oparta na wysoko przetworzonej żywności, siedzący tryb życia, nadmierna masa ciała. Wśród możliwych przyczyn wymienia się również rosnącą liczbę przypadków nieswoistych chorób zapalnych jelit.

Dr Angad Dhillon, gastroenterolog, podkreśla na łamach "Daily Mail", że choć nie na wszystkie czynniki mamy wpływ, to możemy podjąć działania, które pomogą ograniczyć ryzyko zachorowania.

– Dieta bogata w rośliny i błonnik, utrzymywanie prawidłowej masy ciała, regularna aktywność fizyczna, unikanie palenia, ograniczanie alkoholu do zalecanych ilości i radzenie sobie ze stresem – wszystko to odgrywa ważną rolę w utrzymaniu zdrowych jelit – zaznaczył lekarz.

Zobacz także: Zwiększa ryzyko raka odbytnicy o 95 proc. "Każda dawka ma znaczenie"

Jednym z najczęściej wskazywanych czynników ryzyka jest sposób odżywiania. Szczególną uwagę eksperci zwracają na czerwone mięso i produkty mięsne po przetworzeniu, takie jak bekon, parówki czy szynka. Ich częste spożywanie może sprzyjać rozwojowi raka jelita grubego.

Dr Dhillon przypomina, że nie chodzi wyłącznie o całkowitą eliminację tych produktów, ale przede wszystkim o umiar. – Brytyjskie zalecenie, aby ograniczyć spożycie czerwonego i przetworzonego mięsa do około 70 g dziennie, jest praktycznym i opartym na dowodach sposobem zmniejszenia ryzyka raka jelita grubego bez konieczności całkowitego rezygnowania z tych produktów – wyjaśnił. – Ryzyko rośnie jednak przy większym i częstszym spożyciu, zwłaszcza mięsa przetworzonego – dodał.

Znacznie korzystniejszym wyborem są produkty bogate w błonnik, obecny m.in. w warzywach, pełnych ziarnach, roślinach strączkowych, orzechach i nasionach. Błonnik wspiera prawidłową pracę jelit, pomaga regulować wypróżnienia i skraca czas kontaktu potencjalnie szkodliwych substancji ze ścianą jelita. Dodatkowo jego fermentacja przez bakterie jelitowe prowadzi do powstawania związków o działaniu przeciwzapalnym.

Lekarze nie mają wątpliwości, że aktywność fizyczna jest jednym z najważniejszych elementów profilaktyki. Długie godziny spędzane w pozycji siedzącej sprzyjają rozwojowi wielu chorób, w tym również nowotworów.

Regularny ruch pomaga ograniczać stan zapalny i stres oksydacyjny, czyli proces uszkadzania komórek przez szkodliwe cząsteczki. Z badań wynika, że nawet krótka aktywność może mieć znaczenie dla organizmu, a osoby prowadzące siedzący tryb życia są bardziej narażone na rozwój raka jelita grubego.

Eksperci przypominają też, że ważna jest nie tylko sama aktywność, ale i utrzymanie prawidłowej masy ciała. Szacuje się, że część przypadków raka jelita grubego może mieć związek z nadwagą i otyłością. Nadmiar tkanki tłuszczowej, zwłaszcza w okolicy brzucha, może zaburzać gospodarkę insulinową i sprzyjać procesom związanym z rozwojem nowotworu.

Coraz więcej mówi się także o roli regeneracji organizmu. Nieregularny sen i przewlekły stres mogą osłabiać układ odpornościowy, a to z kolei może mieć wpływ na podatność organizmu na choroby.

Organizm potrzebuje snu, by odbudowywać się po codziennych obciążeniach. Gdy jest go za mało, wzrasta poziom kortyzolu, czyli hormonu stresu, co może negatywnie odbijać się na mechanizmach obronnych organizmu.

Specjaliści przypominają również, że znaczenie ma ograniczenie alkoholu i rezygnacja z palenia. Po spożyciu alkoholu organizm przekształca etanol w aldehyd octowy – toksyczny związek, który może uszkadzać komórki i sprzyjać mutacjom prowadzącym do rozwoju nowotworu.

Palenie także zwiększa ryzyko problemów w obrębie jelita. U osób palących częściej rozwijają się polipy, czyli nieprawidłowe zmiany w błonie śluzowej jelita. Same w sobie nie muszą oznaczać nowotworu, ale nieleczone mogą z czasem ulec zezłośliwieniu.

Lekarze podkreślają, że ogromne znaczenie ma szybka reakcja na niepokojące sygnały. Do objawów, które powinny skłonić do konsultacji z lekarzem, należą m.in. krew w stolcu, utrzymujące się bóle brzucha, niewyjaśniona utrata masy ciała, przewlekłe zmiany rytmu wypróżnień, a także zaparcia lub biegunki, które nie ustępują.

– Wczesne wykrycie jest ważne, ponieważ pozwala nam znaleźć i rozwiązać problemy, zanim wyrządzą szkody – zaznaczył dr Dhillon.

Ekspert zwraca uwagę, że rak jelita grubego często nie pojawia się od razu jako złośliwy nowotwór, ale rozwija się stopniowo.

– W jelicie wiele nowotworów nie zaczyna się od razu jako rak. Zaczynają się jako polipy, czyli częste narośla na wyściółce jelita, które bardzo często nie dają żadnych objawów – wyjaśnił.

Jak dodał, jeśli takie zmiany zostaną wykryte odpowiednio wcześnie, zwykle można usunąć je podczas kolonoskopii.

– Jeśli te polipy zostaną wykryte wcześnie, zazwyczaj można je usunąć podczas kolonoskopii, która jest złotym standardem w diagnostyce raka jelita grubego, często w tym samym czasie, gdy zostają rozpoznane – powiedział.

Specjaliści przypominają, że badania przesiewowe odgrywają kluczową rolę w profilaktyce. Pozwalają wychwycić niepokojące zmiany na etapie, gdy choroba nie daje jeszcze wyraźnych objawów. To właśnie wtedy szanse na skuteczne leczenie są największe.

– Nawet jeśli nowotwór już się rozwinął, wykrycie go na wczesnym etapie ma ogromne znaczenie – podkreślił dr Dhillon. – Wczesny rak jelita grubego znacznie częściej jest wyleczalny, często wymaga mniej rozległego leczenia i daje dużo lepsze długoterminowe rokowanie – dodał.

Magdalena Pietras, dziennikarka Wirtualnej Polski

Źródła:

• Daily Mail,
• Onkologia.pacjent.gov.