Odkryto przyczynę raka odbytnicy. "Nie ma bezpiecznej dawki"

Pod koniec stycznia tego roku świat obiegła smutna informacja o śmierci Catherine O’Hary, aktorki znanej przede wszystkim z roli mamy w serii filmów "Kevin sam w domu" i "Kevin sam w Nowym Jorku". Chociaż jako główną przyczynę zgonu wskazano zatorowość płucną, to pośrednio do śmierci miał się przyczynić rak odbytnicy. Jest to szczególnie podstępny rodzaj nowotworu, ponieważ przez wiele lat może nie dawać żadnych niepokojących symptomów.

Rak, z którym zmagała się aktorka, to jedna z najbardziej podstępnych chorób. Może się rozwijać na każdym odcinku przewodu pokarmowego, a w jej przypadku nowotwór pojawił się w odbytnicy, czyli końcowym fragmencie jelita grubego. Co istotne, choroba przez długi czas może nie dawać wyraźnych symptomów. Prof. Cezary Szczylik, Ordynator Oddziału Onkologii i Chemioterapii Europejskiego Centrum Zdrowia Otwock, wskazuje, że jeśli choroba daje już objawy, oznacza to, że jest w zaawansowanym stadium.

– Nowotwory przewodu pokarmowego najczęściej mają utkanie gruczołowe. Są niebezpieczne, ponieważ rosną bezobjawowo. Nierzadko zdarza się, że pacjenci trafiają do nas już z zaawansowaną chorobą, prezentując przerzuty do wątroby, węzłów chłonnych, płuc i kości – wyjaśnia lekarz.

Objawy, które mogą nam sygnalizować chorobę nowotworową, to przede wszystkim niewytłumaczalna utrata wagi ciała, postępujące osłabienie i obecność krwi w stolcu.

– Jednak objawy te nie muszą być związane z samym nowotworem, mogą być powodowane innymi schorzeniami. Mogą to być stany zapalne jelita grubego, zwłaszcza u chorych z uchyłkowatością jelita grubego, z chorobą Crohna – tłumaczy profesor. – Lekarz, któremu trafia się pacjent z takimi objawami, powinien podjąć właściwą ścieżkę diagnostyczną, by rozstrzygnąć, czy te objawy nie są spowodowane przez chorobę nowotworową. Jak najszybciej takim chorym wystawiamy wtedy kartę DiLO (Karta Diagnostyki i Leczenia Onkologicznego – przyp. red.), po to, by w miarę szybko postawić rozpoznanie i wdrożyć właściwe leczenie, w zależności od tego, jakie schorzenie rozpoznamy – dodaje.

W celu rozpoznania choroby zalecana jest m.in. kolonoskopia. – W Polsce od lat prowadzony jest program badań przesiewowych przez prof. Jarosława Regułę. Program ten wykazał ogromną skuteczność w wykrywaniu wczesnych faz tego nowotworu. Obecnie jest on finansowany przez NFZ – zaznacza prof. Szczylik.

Jak informuje Narodowy Fundusz Zdrowia, program przesiewowy polega na wykonaniu kolonoskopii, podczas której można pobrać wycinki z nacieku nowotworowego lub innych zmian podejrzanych o charakter nowotworowy, usunąć polipy o średnicy do 15 mm, a następnie przekazać wszystkie pobrane materiały do badania histopatologicznego. Po zakończeniu procedury pacjent otrzymuje także konkretne zalecenia dotyczące dalszego postępowania i ewentualnego leczenia.

Zobacz także: Pierwszym objawem bywa ból. Jak rozpoznać raka jelita grubego?

Główną metodą leczenia raka odbytnicy jest zabieg chirurgiczny. Wcześniej jednak chory może zostać poddawany innym terapiom, aby maksymalnie zwiększyć skuteczność leczenia. – Bardzo często, jeśli jest to odbytnica, to przed zabiegiem operacyjnym stosujemy radio- i chemioterapię – po to, aby zmniejszyć zasięg guza i umożliwić radykalną operację – tłumaczy ordynator.

Wśród czynników środowiskowych przyczyniających się do zachorowania na raka odbytnicy wymienia się m.in.: palenie papierosów, niezdrową dietę, ubogą w warzywa i owoce, ale bogatą w żywność wysoce przetworzoną. Teraz naukowcy w badaniach opublikowanych w czasopiśmie "Cancer" wskazują, że raka odbytnicy może także generować spożycie alkoholu. Analizy trwały aż 20 lat.

Podczas badania obserwowali ponad 88 tys. dorosłych mieszkańców USA bez początkowego rozpoznania nowotworu. W ciągu 20 lat aż u 1679 osób stwierdzono raka jelita grubego. Okazało się, że istotny wpływ na rozwój choroby miało spożycie alkoholu. Naukowcy zauważyli, że uczestnicy, którzy spożywali co najmniej 14 porcji alkoholu tygodniowo, wykazywali większe ryzyko zachorowania na raka jelita grubego o 25 proc. w porównaniu do osób pijących mniej niż jedną porcję tygodniowo. W przypadku raka odbytnicy wzrost sięgał 95 proc. Analiza wzorców picia sugerowała też, że utrzymywanie dużego spożycia przez lata wiązało się z wyraźnie większym ryzykiem niż regularne, ale niewielkie dawki. Badacze jednocześnie podkreślają potrzebę dalszych analiz.

Wnioski naukowców o szkodliwości napojów wysokoprocentowych potwierdza prof. Szczylik. – Z dużych badań wiemy, że zarówno palenie papierosów, jak i nadużywanie alkoholu przez długi czas jest ewidentnie czynnikiem współodpowiedzialnym za powstawanie wielu typów nowotworów, w tym nowotworów jelita grubego – zaznacza lekarz.

Zobacz także: Najgroźniejszy sposób picia alkoholu? "Uszkodzenia jelit i wątroby"

Anna Wrona, dietetyczka kliniczna na co dzień współpracująca z pacjentami onkologicznymi, podkreśla, że w profilaktyce raka ogromne znaczenie mają codzienne wybory.

– Aż 95 proc. nowotworów jelita grubego to nowotwory sporadyczne, czyli takie, które w dużej mierze wynikają ze stylu życia. To bardzo ważna informacja, bo oznacza, że mamy realny wpływ – zaznacza.

Ryzyko raka jelita grubego rośnie m.in. przy nadmiernym spożywaniu czerwonego mięsa a zwłaszcza przetworzonego, niskiej podaży warzyw, owoców i błonnika oraz przy nadmiernej masie ciała, braku aktywności fizycznej czy spożywaniu alkoholu i paleniu papierosów.

– W kontekście nowotworów nie ma bezpiecznej dawki alkoholu. Każda dawka alkoholu ma znaczenie. Już równoważnik 30 g etanolu dziennie zwiększa ryzyko zachorowania na wiele nowotworów przewodu pokarmowego. Ryzyko rośnie wraz z ilością i częstotliwością jego spożycia – dodaje ekspertka.

Anna Wrona podkreśla, że najmocniejsze dowody naukowe dotyczą systematycznej aktywności fizycznej oraz odpowiedniej podaży błonnika (około 25–30 g dziennie).

Regularna aktywność fizyczna pomaga regulować pracę jelit, poprawia wrażliwość insulinową i sprzyja utrzymaniu prawidłowej masy ciała — a to czynniki, które zmniejszają ryzyko raka jelita grubego.

Błonnik zwiększa objętość stolca i przyspiesza pasaż jelitowy, skracając kontakt śluzówki z potencjalnie szkodliwymi substancjami. To jeden z mechanizmów, które sprzyjają profilaktyce raka jelita grubego.

Ochronnie mogą działać także produkty mleczne i wapń (wiążące w jelicie część niekorzystnych związków), zielone warzywa liściaste dostarczające kwasu foliowego wspierającego procesy naprawy DNA oraz naturalne przeciwutleniacze obecne w warzywach, owocach, ziołach, przyprawach i oliwie z oliwek.

– Profilaktyka raka jelita grubego zaczyna się przy każdym posiłku. To garść świeżych warzyw, wybór pełnoziarnistych produktów jako bazy głównych posiłków, regularne włączanie żywności probiotycznej – kiszonek, fermentowanych produktów mlecznych czy tofu. To decyzje powtarzane codziennie budują efekt ochronny – podsumowuje Anna Wrona.

Każdego roku ok. 20 tys. Polaków słyszy diagnozę raka jelita grubego. Jak podaje Onkonet, rak odbytnicy należy do coraz częściej rozpoznawanych nowotworów złośliwych w Polsce, a liczba nowych przypadków stale rośnie.

W 2017 roku (brak nowszych danych) w Polsce rozpoznano raka odbytnicy u 5617 osób. Blisko dwie trzecie chorych stanowili mężczyźni, a pozostałą część kobiety. Mediana wieku w chwili rozpoznania przekraczała 70 lat.

Odsetek 5-letnich przeżyć sięgał ok. 50 proc. i pozostawał niższy niż w krajach zachodnich. Z powodu raka odbytnicy zmarło 3538 pacjentów – 2161 mężczyzn i 1377 kobiet.

Magdalena Pietras, dziennikarka Wirtualnej Polski