Po alkoholu boli cię wątroba? Oto, co naprawdę dzieje się w organizmie

Brak bólu nie oznacza zdrowej wątroby – narząd niszczony przez alkohol przez długie lata nie daje sygnałów ostrzegawczych.Brak bólu nie oznacza zdrowej wątroby – narząd niszczony przez alkohol przez długie lata nie daje sygnałów ostrzegawczych.
Źródło zdjęć: © NaukaJedzenia.pl

Picie trzech piw dziennie przez ponad dwa tygodnie wystarczy, by w wątrobie zaczął odkładać się tłuszcz. Sam miąższ tego narządu nie jest jednak unerwiony czuciowo. Wyjaśniamy, skąd bierze się ból pod prawym żebrem po alkoholu, kiedy powodem jest trzustka i co daje miesięczna abstynencja.

  • Wątroba nie boli. Dolegliwości pod prawym żebrem to efekt rozciągania otaczającej ją torebki łącznotkankowej przez powiększony i obrzęknięty narząd.
  • To może być trzustka. Ostre kłucie lub ból w nadbrzuszu promieniujący do kręgosłupa po alkoholu bywa zwiastunem ostrego zapalenia trzustki, które wymaga natychmiastowej hospitalizacji.
  • Wystarczą dwa tygodnie. Regularne picie wystarczy, aby w komórkach wątroby zaczął odkładać się tłuszcz – proces ten latami przebiega bez jakichkolwiek objawów.
  • Szybka regeneracja po odstawieniu. Już miesiąc pełnej abstynencji pozwala cofnąć zmiany stłuszczeniowe i obniża poziom enzymów wątrobowych.

Czy wątroba może boleć?

Miąższ wątroby nie posiada receptorów czuciowych – sam narząd nie boli, ponieważ nie ma zakończeń nerwowych odbierających bodźce bólowe. Dolegliwości pojawiają się dopiero wtedy, gdy powiększona wątroba zaczyna mechanicznie rozciągać otaczającą ją torebkę łącznotkankową (torebkę Glissona). Wywołuje to tępy, ćmiący ból i uczucie ciężkości pod prawym łukiem żebrowym.

W początkowej fazie stłuszczenia większość osób nie odczuwa żadnych objawów. Ból staje się wyraźny w alkoholowym zapaleniu wątroby, gdy narząd ulega obrzękowi i staje się tkliwy przy ucisku.


WIDEO
Polacy biorą garściami. "Kilkanaście leków to jest standard"

Źródłem ostrego bólu brzucha po alkoholu bywa także trzustka – alkohol to druga najczęstsza przyczyna jej ostrego zapalenia. Choroba rozwija się zazwyczaj po latach regularnego, intensywnego picia. Wywołuje silny, opasujący ból w nadbrzuszu promieniujący do kręgosłupa, połączony z nudnościami i wymiotami. Taki stan jest bezpośrednim zagrożeniem życia i wymaga natychmiastowej hospitalizacji.

Jak wątroba radzi sobie z alkoholem?

Wątroba odpowiada za neutralizację większości spożytego alkoholu. W pierwszym etapie enzym dehydrogenaza alkoholowa przekształca etanol w silnie toksyczny aldehyd octowy, który następnie dehydrogenaza aldehydowa utlenia do octanu. Aldehyd octowy reaguje z białkami i materiałem genetycznym, bezpośrednio niszcząc komórki i wykazując działanie rakotwórcze.

Metabolizm alkoholu zaburza równowagę biochemiczną w komórkach wątrobowych: hamuje proces utleniania kwasów tłuszczowych, zmuszając komórki do ich odkładania. Tak rozpoczyna się stłuszczenie narządu.

Warto dodać, że żołądek kobiet wykazuje niższą aktywność dehydrogenazy alkoholowej niż żołądek mężczyzn. W efekcie większa ilość nienaruszonego etanolu trafia bezpośrednio do krwioobiegu, co sprawia, że organizm kobiety jest bardziej podatny na toksyczne uszkodzenia wątroby przy tej samej ilości wypitego alkoholu.

Kolejne etapy uszkodzenia narządu

Spożywanie co najmniej 60 g czystego alkoholu dziennie (odpowiednik trzech półlitrowych piw o zawartości 5 proc. alkoholu) przez ponad 2 tygodnie prowadzi do odkładania tłuszczu w hepatocytach. Jeśli picie ma charakter przewlekły, u 20–40 proc. osób ze stłuszczeniem rozwija się alkoholowe zapalenie wątroby. Co istotne, u co trzeciego chorego proces ten przebiega całkowicie bezobjawowo, a zaawansowane włóknienie wykrywane jest dopiero w biopsji.

Włóknienie polega na zastępowaniu obumarłych komórek wątrobowych niefunkcjonalną tkanką bliznowatą. Ostatnim, zaawansowanym etapem jest marskość – proces, w którym architekturę narządu niszczą guzki regeneracyjne otoczone pasmami blizn. W miejscach z tkanką bliznowatą wątroba nie pracuje, a takie uszkodzenie trudno już całkowicie odwrócić.

Marskość rozwija się u około 30 proc. osób pijących regularnie ponad 40 g alkoholu na dobę przez wiele lat. W fazie niewydolności pojawiają się wyraźne objawy kliniczne: zażółcenie powłok skórnych i białkówek oczu, rumień dłoniowy oraz pajączki naczyniowe rozszerzające się pod skórą klatki piersiowej.

Badania laboratoryjne i regeneracja

Podstawowym narzędziem oceny są próby wątrobowe z krwi (ALT, AST, GGTP). W uszkodzeniu poalkoholowym aktywność enzymu AST zazwyczaj przewyższa ALT, a poziom GGTP znacznie przekracza normę. Oznaczenia te wchodzą m.in. w skład bilansu w programie profilaktycznym "Moje Zdrowie".

Wątroba posiada wysokie zdolności regeneracyjne: już 2–3 tygodnie całkowitej abstynencji pozwalają cofnąć zmiany stłuszczeniowe. W brytyjskim badaniu u osób pijących regularnie około 13 piw tygodniowo, które odstawiły alkohol na miesiąc, poziom ALT obniżył się o 14,5 proc., a GGTP aż o 28,6 proc. W grupie kontynuującej picie wskaźniki nie uległy poprawie. Rezygnacja z alkoholu ma kluczowe znaczenie nawet przy stwierdzonej marskości, ponieważ realnie wydłuża czas przeżycia pacjenta.

Brak bólu pod żebrami nie oznacza zdrowej wątroby – narząd niszczony alkoholem przez długie lata nie daje wyraźnych sygnałów ostrzegawczych. Nawet krótka abstynencja pozwala zatrzymać proces stłuszczenia, natomiast zażółcenie skóry czy opasujący ból brzucha promieniujący do pleców wymagają pilnego kontaktu z lekarzem.

Źródła:

  1. NIH, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK412/
  2. NIH, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK546632/
  3. NIH, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK482468/
  4. PubMed Central, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6527027/
  5. PubMed Central, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8041137/
  6. Program "Moje Zdrowie", https://pacjent.gov.pl/program-moje-zdrowie
  7. BMJ Journals, https://bmjopen.bmj.com/content/8/5/e020673

Treści w naszych serwisach służą celom informacyjno-edukacyjnym i nie zastępują konsultacji lekarskiej. Przed podjęciem decyzji zdrowotnych skonsultuj się ze specjalistą.

Wybrane dla Ciebie