Cholesterol LDL może rosnąć bez żadnych objawów. Co najbardziej podnosi jego stężenie?

LDL odkłada się w naczyniach bezboleśnie, dlatego wymaga regularnych badań krwi.LDL odkłada się w naczyniach bezboleśnie, dlatego wymaga regularnych badań krwi.
Źródło zdjęć: © Getty Images

Podwyższony cholesterol ma w Polsce około 60 proc. dorosłych. W naczyniach latami odkładają się blaszki miażdżycowe, zwiększając ryzyko zawału i udaru. Na poziom frakcji LDL wpływają nie tylko nasycone tłuszcze i sposób parzenia kawy, ale też geny i hormony. Wyjaśniamy, jak go obniżyć.

  • Problem 60 proc. dorosłych. Podwyższony cholesterol LDL dotyczy większości Polaków, a zmiany miażdżycowe w tętnicach przez lata postępują bez jakichkolwiek dolegliwości bólowych.
  • Tłuszcze nasycone blokują wątrobę. Masło, smalec, a zwłaszcza olej kokosowy osłabiają wyłapywanie cząstek LDL przez receptory wątrobowe, podnosząc ich stężenie we krwi.
  • Kawa bez filtra podbija wskaźniki. Gotowanie kawy lub parzenie jej bez papierowego filtra dostarcza diterpenów, które podnoszą LDL.
  • Nie tylko dieta. Za wysoki cholesterol odpowiadają również geny, niedoczynność tarczycy oraz naturalny spadek estrogenów u kobiet po menopauzie.

Co cząstki LDL robią w ścianach tętnic?

Cholesterol nie rozpuszcza się bezpośrednio we krwi, dlatego przemieszcza się w cząstkach lipoproteinowych złożonych z białek i tłuszczów. Jedną z nich jest LDL, potocznie nazywany "złym cholesterolem", którego nadmiar odkłada się w ścianach naczyń krwionośnych.

Z czasem formują się z niego blaszki miażdżycowe zwężające światło tętnic. Ponieważ proces ten nie wywołuje bólu, choroba może rozwijać się bezobjawowo przez dekady. W badaniu obrazowym PESA bezobjawowe zmiany miażdżycowe wykryto u 71 proc. mężczyzn i 48 proc. kobiet w średnim wieku. Ryzyko zawału i udaru rośnie z każdym kolejnym miligramem LDL oraz z każdym miesiącem ekspozycji naczyń na jego podwyższone stężenie.


WIDEO
Jak wybrać probiotyk: szczepy, badania kliniczne i bezpieczeństwo

Podstawowym badaniem diagnostycznym jest lipidogram z krwi. W programie profilaktycznym "Moje Zdrowie" przysługuje on bezpłatnie co 5 lat osobom w wieku 20–49 lat, a po 50. roku życia – co 3 lata.

Masło, smalec i olej kokosowy

Wątroba usuwa cząstki LDL z krążenia za pośrednictwem receptorów na powierzchni komórek wątrobowych. Spożywanie dużej ilości nasyconych kwasów tłuszczowych ogranicza aktywność tych receptorów, przez co narząd wychwytuje mniej cholesterolu, a jego stężenie we krwi rośnie.

Kardiolodzy zalecają ograniczenie masła, smalcu, łoju wołowego oraz oleju palmowego. Szczególną ostrożność należy zachować wobec oleju kokosowego, który aż w 82 proc. składa się z kwasów nasyconych i w badaniach klinicznych konsekwentnie podnosił poziom LDL silniej niż płynne oleje roślinne.

Znakomity efekt przynosi zamiana tłuszczów nasyconych na nienasycone. Z metaanalizy 84 badań wynika, że zastąpienie 1 proc. energii z nasyconych kwasów tłuszczowych tłuszczami wielonienasyconymi obniża poziom LDL średnio o 2,1 mg/dl. Polskie wytyczne zalecają, aby tłuszcze nasycone dostarczały poniżej 10 proc. dziennej energii z pożywienia (a przy stwierdzonej hipercholesterolemii poniżej 7 proc.). Do obróbki kulinarnej najbezpieczniej wybierać oliwę z oliwek lub olej rzepakowy.

Kawa parzona bez papierowego filtra

Kawa zawiera diterpeny (kafestol i kahweol) – związki lipidowe podnoszące stężenie cholesterolu we krwi. Ich zawartość w naparze zależy od metody parzenia. Filiżanka kawy gotowanej po turecku dostarcza około 5,3 mg kafestolu, podczas gdy w naparze z ekspresu przelewowego z papierowym filtrem lub w kawie rozpuszczalnej występują jedynie ilości śladowe.

W badaniu klinicznym picie 5–6 filiżanek kawy z zaparzacza tłokowego (French pressu) przez 24 tygodnie podniosło stężenie cholesterolu LDL u uczestników średnio o 10 mg/dl (0,26 mmol/l) w porównaniu z grupą pijącą kawę filtrowaną. Papierowy filtr skutecznie zatrzymuje cząstki diterpenów, dlatego osoby z podwyższonym cholesterolem powinny zrezygnować z tradycyjnych "zalewajek" i prasy francuskiej.

Geny, tarczyca i menopauza

Wysoki poziom LDL nie zawsze wynika ze sposobu odżywiania. U części pacjentów odpowiada za niego hipercholesterolemia rodzinna – uwarunkowane genetycznie zaburzenie czynności receptora LDL, w którym stężenie cholesterolu bywa bardzo wysokie pomimo diety i aktywności fizycznej. W Polsce wadę tę ma średnio 1 na 250 osób, lecz zdiagnozowano zaledwie ułamek chorych. Sygnałem alarmowym jest poziom LDL przekraczający 190 mg/dl.

Podobny mechanizm zachodzi w niedoczynności tarczycy: niedobór hormonów tarczycowych osłabia usuwanie cholesterolu przez wątrobę, dlatego w diagnostyce oznacza się również stężenie TSH.

Z kolei badanie SWAN wykazało gwałtowny wzrost LDL u kobiet w okresie okołomenopauzalnym. Spadek estrogenów bezpośrednio modyfikuje gospodarkę lipidową, niezależnie od samego procesu starzenia, dlatego w tym czasie kontrola profilu lipidowego jest szczególnie ważna.

Cząstki LDL odkładają się w naczyniach bezboleśnie, dlatego ocena ryzyka miażdżycy wymaga regularnych badań laboratoryjnych. Oprócz redukcji tłuszczów nasyconych i zmiany parzenia kawy w obniżaniu cholesterolu pomaga rozpuszczalny błonnik z owsa (beta-glukan). Zgodnie z wytycznymi EFSA dobowa dawka minimum 3 g tego związku (obecna w ok. 40 g płatków owsianych) skutecznie wspiera utrzymanie prawidłowego poziomu LDL.

Źródła:

  1. Pacjent.gov, https://pacjent.gov.pl/aktualnosc/badaj-poziom-cholesterolu
  2. European Heart Journal, https://academic.oup.com/eurheartj/article/41/24/2313/5735221
  3. PubMed Central, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5837225/
  4. JCI, https://www.jci.org/articles/view/116645
  5. AHA Journals, https://www.ahajournals.org/doi/10.1161/CIR.0000000000000510
  6. PubMed, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/9225012/
  7. BMJ Journals, https://www.bmj.com/content/313/7069/1362.full
  8. PubMed Central, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC2856606/
  9. CDC, https://www.cdc.gov/heart-disease-family-history/about/about-familial-hypercholesterolemia.html

Treści w naszych serwisach służą celom informacyjno-edukacyjnym i nie zastępują konsultacji lekarskiej. Przed podjęciem decyzji zdrowotnych skonsultuj się ze specjalistą.

Wybrane dla Ciebie