Szczepienie na półpasiec może ograniczyć ryzyko demencji? Badanie dostarcza mocne dane

Demencja stała się jednym z najpoważniejszych problemów zdrowia publicznego. Liczba osób żyjących z otępieniem rośnie, a wraz z nią rosną koszty opieki oraz obciążenie rodzin. Nic dziwnego, że naukowcy coraz częściej szukają działań, które nie muszą być "cudownym lekiem", ale potrafią przesunąć w czasie moment utraty samodzielności.

W "The Lancet Neurology" opisano analizę opartą na danych prawie 230 tys. starszych pacjentów z Ontario. W centrum uwagi znalazło się szczepienie przeciw półpaścowi, w badaniu identyfikowane jako preparat znany m.in. pod nazwą handlową Zostavax. Zamiast porównywać osoby, które same zdecydowały się na szczepienie, z tymi, które go nie przyjęły, zespół wykorzystał "eksperyment naturalny" wynikający ze zmiany zasad refundacji.

Ontario wprowadziło program, który tworzył czytelny podział: osoby kończące 71 lat 1 stycznia 2017 r. lub później mogły otrzymać szczepionkę bezpłatnie, natomiast rówieśnicy osiągający ten wiek tuż przed tą datą nie byli objęci finansowaniem. Taki układ pozwala porównywać ludzi urodzonych w odstępie kilku tygodni, a więc podobnych pod względem wielu cech zdrowotnych i społecznych. Ogranicza to klasyczny problem badań obserwacyjnych, w których wyniki mogą zniekształcać różnice stylu życia: po szczepienia często sięgają osoby bardziej dbające o zdrowie, a to samo w sobie bywa związane z niższym ryzykiem chorób w przyszłości.

Wynik? W grupie uprawnionej do darmowego szczepienia nowe diagnozy demencji w ciągu 5,5 roku pojawiały się rzadziej. Różnica wyniosła około 2 punkty procentowe, a autorzy opisali ją jako redukcję lub opóźnienie rozpoznania. Co istotne, analizując dane osobno dla kobiet i mężczyzn, badacze uzyskali statystycznie istotny efekt ochronny u kobiet, natomiast u mężczyzn nie był on przekonujący.

Zwrócono też uwagę na roczniki, które faktycznie "łapały się" na zasady programu. Wyraźny spadek liczby nowych przypadków dotyczył głównie osób urodzonych w latach 1945-1946, czyli kohort kwalifikujących się do finansowanej publicznie szczepionki w Ontario. Podobnego wzorca nie znaleziono przy innych progach dat urodzenia ani w prowincjach, które nie oferowały preparatu bez opłat. To ważny argument, że obserwacja nie jest przypadkową fluktuacją w statystykach.

Dlaczego w ogóle podejrzewa się związek między infekcjami a demencją? Od lat rozwija się hipoteza, że drobnoustroje mogą uczestniczyć w procesach neurodegeneracji. Neurotropowe herpeswirusy interesują badaczy, bo atakują układ nerwowy i mogą reaktywować się wraz z wiekiem. W części prac sugerowano, że infekcje tego typu mogą sprzyjać odkładaniu w mózgu białek beta-amyloid i tau, kojarzonych z chorobą Alzheimera. Szczepionka przeciw półpaścowi jest przy tym jedynym rutynowo stosowanym preparatem ukierunkowanym na neurotropowego herpeswirusa.

Autorzy podkreślają, że dzięki regule kwalifikacji według daty urodzenia ich analiza daje mocniejsze przesłanki niż typowe obserwacje. Nie oznacza to jednak, że szczepienie "leczy" demencję ani że mechanizm jest już wyjaśniony. Różnica rzędu 2 punktów procentowych jest niewielka dla pojedynczej osoby, ale w skali populacji może przekładać się na tysiące ludzi, którzy dłużej pozostają samodzielni.

Źródło: medicalxpress.com