Szkodliwe suplementy diety. Te substancje mogą działać toksycznie na wątrobę

Dane z Drug-Induced Liver Injury Network (DILIN) - amerykańskiego programu monitorującego przypadki uszkodzeń wątroby - wskazały kilka grup suplementów diety, które były powiązane z toksycznym działaniem na wątrobę. DILIN udokumentował liczne przypadki hepatotoksyczności związane z tzw. herbal and dietary supplements (HDS).

W tej grupie znajdowały się m.in. suplementy z kategorii odchudzenie, a także na przyrost masy mięśniowej. Osobną kategorię w analizie stanowiły suplementy na bazie wyciągów roślinnych tj.:

• kava (Piper methysticum) - stosowana jako środek uspokajający, może powodować ostre uszkodzenie wątroby,

• Garcinia cambogia,

• zioła chińskie i ajurvedyjskie - zawierają mieszanki wielu roślin, w tym niektórych hepatotoksycznych,

• chaparral, comfrey, germander - rośliny historycznie stosowane w suplementach, obecnie uznane za toksyczne dla wątroby,

• wysokie dawki ekstraktu z zielonej herbaty (EGCG), szczególnie w suplementach odchudzających, były powiązane z uszkodzeniem wątroby, zwłaszcza przy stosowaniu na czczo.

Dane z DILIN pokazują, że nawet 20-30 proc. przypadków ostrego uszkodzenia wątroby zgłaszanych do sieci dotyczy suplementów diety, a nie leków na receptę.

Toksyczność wątrobowa (hepatotoksyczność) wynika najczęściej z zawartości określonych związków chemicznych o działaniu cytotoksycznym, cholestatycznym lub wywołującym reakcje autoimmunologiczne.

Niektóre związki roślinne przekształcają się w wątrobie w reaktywne metabolity, które uszkadzają hepatocyty. Innym zagrożeniem jest akumulacja składników szkodliwych, do której dochodzi w w sytuacji długotrwałego zażywania określonych suplementów. Szczególną ostrożność powinny wreszcie zachować osoby, które przyjmują na stałe leki. Niektóre rośliny hamują enzymy wątrobowe (np. CYP450), co wpływa na metabolizm innych substancji.

Według danych z raportów takich jak PMR, NielsenIQ oraz Głównego Inspektoratu Sanitarnego (GIS) najpopularniejsze grupy suplementów w Polsce to m.in. suplementy witaminowe, na odchudzanie i poprawę metabolizmu, ale też wspierające koncentrację i "na energię". W tej ostatniej grupie znajduje się m.in. ashwagandha. Substancja wywołuje wiele kontrowersji - z jednej strony szturmem podbiła rynek suplementów m.in. w Polsce, z drugiej - w Danii jest zakazana, w Niemczech natomiast ostrzega się przed zażywaniem substancji. W badaniu opublikowanym w 2024 r. w "Medical alphabet" przeprowadzano systematyczny przegląd przypadków uszkodzenia wątroby związanych ze stosowaniem suplementów zawierających ashwagandhę. W efekcie zidentyfikowano kilkadziesiąt zgłoszonych przypadków uszkodzenia wątroby.

Warto pamiętać, że suplementy stanowią uzupełnienie diety i nie mogą zastąpić leczenia ani zdrowego trybu życia. Dlatego też ewentualną suplementację warto skonsultować z lekarzem.

Źródła:

GIS, DILIN.