Ten wirus znów atakuje Polaków. U dorosłych może mieć dramatyczny przebieg

Anna Klimczyk
Ten wirus znów atakuje Polaków. U dorosłych może mieć dramatyczny przebiegTen wirus znów atakuje Polaków. U dorosłych może mieć dramatyczny przebieg
Źródło zdjęć: © Archiwum prywatne, Getty Images • Zdjęcie wygenerowane przy pomocy AI

Wirus ospy wietrznej znów zbiera w Polsce żniwo. Choć powszechnie uchodzi za łagodną infekcję maluchów, to u dorosłych potrafi siać spustoszenie w organizmie. Zapalenie mózgu, niewydolność oddechowa i powikłania kardiologiczne – to realne scenariusze. – Najgroźniejsze w trakcie choroby są zapalenie płuc oraz bakteryjne nadkażenie skóry, które może przejść w zapalenie tkanki podskórnej albo sepsę – opowiada dr n. med. Karolina Pyziak-Kowalska, specjalistka chorób zakaźnych.

Alarmujące statystyki: niemal 74 tys. przypadków ospy w tym roku

Z najnowszego raportu Zakładu Epidemiologii Chorób Zakaźnych i Nadzoru NIZP PZH – PIB wynika, że od 1 stycznia do 31 października zgłoszono 73 825 zachorowań na ospę wietrzną.

– Raporty pokazują, że w październiku odnotowano więcej zachorowań niż we wrześniu. Wzrost z ostatnich tygodni jest sezonowy. W drugiej połowie października zgłoszono 2 775 zachorowań, a w pierwszej połowie tego miesiąca 2 242 – mówi w rozmowie z WP abcZdrowie dr n. med. Karolina Pyziak-Kowalska, specjalistka chorób zakaźnych.

Ospa wietrzna: jak można się zarazić?

Wirus ospy wietrznej i półpaśca (VZV) przenosi się drogą powietrzną oraz przez kontakt z zawartością pęcherzyków. Do zakażenia wystarczy przebywanie z chorym w jednym pomieszczeniu. Zakaźność jest bardzo wysoka: u osoby podatnej po bliskim kontakcie z chorym ryzyko zachorowania przekracza 60 proc. Chory zakaża od jednego do dwóch dni przed pojawieniem się wysypki aż do przyschnięcia wszystkich pęcherzyków. Objawy występują po 10 do 21 dniach od kontaktu.

– Ospa wietrzna krąży w środowisku i mamy obecnie bardzo dużo zachorowań. Zasada jest prosta: osoby chore bezwzględnie muszą zostawać w domach, aby nie zarażać kolejnych osób. O ile maluchy z reguły przechodzą ospę w miarę łagodnie, o tyle u dorosłych, którzy nie chorowali w dzieciństwie ani się nie szczepili, przebieg bywa drastyczny – wyjaśnia w rozmowie z WP abcZdrowie lek. Bożena Janicka, lekarka rodzinna i prezes Porozumienia Pracodawców Ochrony Zdrowia.

Ryzyko ciężkiego przebiegu i zgonu rośnie z wiekiem

Według badania z Anglii i Walii, które przytacza Europejskie Centrum Zapobiegania i Kontroli Chorób (ECDC), na 100 tys. chorych dzieci umierało mniej niż jedno. Z kolei w przypadku osób w wieku od 15 do 44 lat umierało dziewięciu pacjentów, od 45 do 64 lat – 73 osoby, a po 65. roku życia – blisko 700 chorych.

– Dorośli chorują bardzo ciężko. Pojawia się wysoka gorączka, potworne osłabienie i bolesność całego ciała, a na skórze możemy zaobserwować charakterystyczną wysypkę. U dorosłych do najczęstszych powikłań należą zakażenia dolnych dróg oddechowych oraz bakteryjne nadkażenia skóry, a u osób starszych ryzyko zwiększają dodatkowo choroby przewlekłe i leczenie osłabiające odporność – wylicza dr Pyziak-Kowalska.

U dorosłych choroba zaczyna się zwykle od gorączki, osłabienia, bólu głowy i bólów mięśniowych, a wysypka pojawia się po jednym albo dwóch dniach. Natomiast u dzieci wysypka bywa pierwszym symptomem. Takie objawy u swojej córki zaobserwował 42-letni Michał.

– Początkowo nie podejrzewaliśmy, że to ospa wietrzna. Na skórze córki pojawiło się kilka czerwonych krostek, ale nie miała gorączki ani nie skarżyła się na złe samopoczucie. Z każdym dniem wysypka się nasilała, a plamki zmieniały się w pęcherzyki wypełnione płynem, które bardzo swędziały. Skonsultowaliśmy się z lekarzem, który potwierdził, że to ospa wietrzna. Najtrudniej było patrzeć, jak córka zmaga się z uporczywym świądem – opowiada.

Na ospę zachorowała też 13-letnia Kasia. Wirus "przyniosła" ze szkoły. Zaraziła nim 3-letniego brata oraz 45-letnią ciocię. Skutki? Zupełnie nieporównywalne.

– Brat miał zaledwie parę krostek, ja przeszłam to znośnie, ale dla cioci zakażenie okazało się traumą. Do dziś powtarza, że wtedy o mało nie umarła. Przez kilka dni męczyła ją 40-stopniowa gorączka, nie do zniesienia były bóle mięśni i stawów, a bąble w ustach sprawiały, że nie była w stanie normalnie jeść ani pić. Podczas gdy my z bratem doszliśmy do siebie w kilka dni, ciocia chorowała ponad dwa tygodnie, a głębokie blizny na czole przypominają jej o chorobie do dziś – relacjonuje.

Lekarze podkreślają, że u dorosłych wysypka jest zwykle obfitsza, a gorączka wyższa i dłuższa niż u dzieci. – U dorosłych może się pojawić także duszność, kaszel, ból w klatce piersiowej, silny ból głowy, senność albo zaburzenia równowagi. Takie objawy wymagają pilnej oceny lekarskiej w tym samym dniu. U dzieci najczęściej wysypce towarzyszy silny świąd, a zmiany obejmują także skórę głowy oraz błony śluzowe jamy ustnej i gardła, co utrudnia jedzenie i picie – podkreśla dr Janicka.

Zdarza się, że ospa wietrzna u dorosłej osoby prowadzi nawet do sepsy. – Szczęśliwcy kończą chorobę w dwa, trzy tygodnie – kiedy pęcherzyki zasychają, odpadają i po problemie. Jednak są też dramatyczne przebiegi – mówi dr Pyziak-Kowalska.

– Szczególnie pamiętam jeden przypadek. Czterdziestoletni mężczyzna zaraża się od własnych dzieci i choruje w domu, z obfitą i silnie swędzącą wysypką. W szóstej dobie, gdy większość pęcherzyków już przysycha, jedna ze zmian na łydce staje się zaczerwieniona, gorąca i bolesna, a gorączka wraca powyżej 39 stopni. Przez rozdrapaną zmianę wnikają paciorkowce ropotwórcze i zajmują tkankę podskórną. Bez szybkiego leczenia antybiotykiem zakażenie przechodzi do krwi. Kończy się sepsą i leczeniem na oddziale intensywnej terapii – opowiada lekarka.

Jakie mogą być konsekwencje zakażenia wirusem VZV?

– Najgroźniejsze w trakcie choroby są zapalenie płuc oraz bakteryjne nadkażenie skóry, które może przejść w zapalenie tkanki podskórnej albo sepsę. Rzadziej dochodzi do powikłań neurologicznych, czyli zapalenia móżdżku z zaburzeniami równowagi albo zapalenia mózgu. Trwałe następstwa opisano u 0,4 do 3,1 proc. chorych hospitalizowanych z powodu ospy, najczęściej głębokie blizny, zaburzenia równowagi i padaczkę. Zachorowanie w ciąży grozi dziecku zespołem ospy wrodzonej, a ryzyko wynosi 0,4 proc. przy zachorowaniu do 12. tygodnia ciąży i 2 proc. między 13. a 20. tygodniem – wyjaśnia dr Pyziak-Kowalska.

– Po wyzdrowieniu wirus pozostaje w zwojach nerwowych do końca życia i po latach może się reaktywować w postaci półpaśca, a neuralgia popółpaścowa, czyli ból utrzymujący się po wygojeniu wykwitów, trwa nawet miesiącami – mówi ekspertka.

Półpasiec i ospa wietrzna są ściśle powiązane

Lekarze podkreślają, że warto pamiętać o tym, że półpasiec i ospa wietrzna są ze sobą ściśle związane, bo nie można zachorować na półpaśca bez wcześniejszego zachorowania na ospę wietrzną. Dlatego tak ważna jest odpowiednia prewencja, czyli szczepienia. Szczepionka przeciw ospie wietrznej zawiera żywy, osłabiony szczep wirusa. Podajemy dwie dawki szczepionki.

– Dorosłym bez przebytego zakażenia i bez szczepienia zalecam dwie dawki szczepionki, której skuteczność w zapobieganiu zachorowaniu wynosi około 90 proc. Pamiętajmy także, że jeśli mieliśmy kontakt z osobą chorą na ospę, możemy przyjąć tzw. szczepienie poekspozycyjne. Taki zastrzyk ratunkowy, podany odpowiednio wcześnie po kontakcie z wirusem, pozwala zbudować odporność i uchronić nas przed ciężkim przebiegiem choroby lub całkowicie jej zapobiec – podkreśla dr Pyziak-Kowalska.

– Szczepiąc malucha, chronimy nie tylko nasze maleństwo, ale pośrednio również dziadków czy nieodpornych rodziców, dla których ten wirus mógłby okazać się wyrokiem i skończyć się pobytem na OIOM-ie – podsumowuje dr Janicka.

Treści w naszych serwisach służą celom informacyjno-edukacyjnym i nie zastępują konsultacji lekarskiej. Przed podjęciem decyzji zdrowotnych skonsultuj się ze specjalistą.

Wybrane dla Ciebie