Ukryty wróg męskiej płodności. Nawet 20 minut może znacząco obniżyć jakość nasienia

Wyniki badań pokazują, że długotrwałe podwyższenie temperatury moszny prowadzi do stresu oksydacyjnego w nasieniu, a ten z kolei wywołuje uszkodzenia DNA plemników i pogorszenie ich parametrów.

Światowe dane epidemiologiczne od lat wskazują, że jakość nasienia systematycznie spada. Męski czynnik odpowiada dziś za około połowę przypadków niepłodności, a problem dotyczy blisko 50 mln par na świecie, w tym ponad 1,5 mln w Polsce. Mimo to wpływ codziennych nawyków związanych z temperaturą jąder nadal bywa bagatelizowany.

Badania zespołu prof. Moniki Frączek, prowadzone we współpracy z ośrodkami w Szczecinie i we Lwowie, pozwoliły zastosować unikatowe podejście: porównano nasienie ponad 300 mężczyzn należących do pięciu grup różniących się ekspozycją na ciepło i problemami klinicznymi. Dzięki temu można było oddzielić wpływ przegrzewania o podłożu chorobowym (jak żylaki powrózka) od wpływu czynników środowiskowych, takich jak długie siedzenie.

W momencie gdy temperatura w mosznie rośnie, metabolizm plemników ulega przyspieszeniu i zwiększa się produkcja reaktywnych form tlenu. Są one naturalnie obecne w organizmie, jednak ich nadmiar działa toksycznie na komórki rozrodcze. Plemniki, ze względu na niewielką ilość cytoplazmy i ograniczone zdolności obronne, są szczególnie wrażliwe na takie uszkodzenia.

W prawidłowych warunkach antyoksydanty obecne w plazmie nasiennej neutralizują wolne rodniki, ale w sytuacji przewlekłej hipertermii ich rezerwy szybko się wyczerpują. W efekcie dochodzi do fragmentacji DNA plemników i osłabienia ich żywotności. Naukowcy zaobserwowali także, że podwyższona temperatura zaburza funkcjonowanie prostaty i najądrzy, czyli narządów odpowiedzialnych za dostarczanie znaczącej części antyoksydantów do ejakulatu.

- Natura wyniosła jądra poza jamę brzuszną po to, by zapewnić im niższą temperaturę niż ma reszta ciała. Prawidłowa spermatogeneza (proces powstawania plemników - przyp. PAP) zachodzi, gdy w jądrach jest co najmniej o 2 stopnie chłodniej, a więc około 34,5–35,0 stopni Celsjusza. Jeśli ten delikatny układ termoregulacyjny jest regularnie zaburzany, jakość nasienia spada - tłumaczy w rozmowie z PAP prof. Frączek.

Zobacz także: Tak zmienia się nasienie wraz z wiekiem. Zbadano 57 zdrowych mężczyzn

Wyniki badań pokazały, że efekty wielogodzinnego siedzenia mogą być porównywalne z zaburzeniami obserwowanymi u mężczyzn z żylakami powrózka nasiennego – jedną z najczęstszych przyczyn niepłodności. Szczególnie istotne było odkrycie silnej korelacji między wzmożoną produkcją wolnych rodników w mitochondriach plemników a poziomem fragmentacji DNA u kierowców.

To dowód, że czynniki środowiskowe, często niedoceniane, mogą realnie wpływać na jakość nasienia i zdrowie rozrodcze.

Nadmierne podwyższanie temperatury moszny może występować w sytuacjach, które wielu osobom nie kojarzą się z ryzykiem. Chodzi między innymi o:

• długie trasy samochodem,

• pracę siedzącą,

• korzystanie z sauny,

• gorące kąpiele,

• trzymanie laptopa na kolanach,

• noszenie ciasnej bielizny, zwłaszcza z materiałów syntetycznych,

• intensywny wysiłek fizyczny powodujący nagrzewanie tkanek.

Badacze zwracają uwagę, że nawet krótka ekspozycja na wysoką temperaturę, jak 20-minutowa wizyta w saunie, może zmniejszyć liczbę plemników po kilku dniach.

- To ważny dowód, że czynnik środowiskowy, jak wielogodzinna pozycja siedząca, może wywoływać zmiany w plemnikach porównywalne z obserwowanymi w żylakach powrózka nasiennego, które są jedną z najczęstszych przyczyn męskiej niepłodności - dodaje ekspertka.

Dobra wiadomość jest taka, że negatywny wpływ przegrzewania jąder na płodność w wielu przypadkach jest odwracalny. Pełny cykl dojrzewania plemników trwa około 72–74 dni, dlatego zmiana nawyków i eliminacja czynników ryzyka może przywrócić prawidłowe parametry nasienia w ciągu kilku miesięcy.

Do działań ochronnych zalicza się robienie przerw podczas jazdy, unikanie gorących kąpieli, wybieranie przewiewnej bielizny i rezygnację z trzymania laptopa na kolanach. Istotnym czynnikiem jest także redukcja otyłości brzusznej, która podwyższa temperaturę w okolicach jąder.

Opracowania polskich naukowców stały się podstawą kampanii #NieGrzejJajek prowadzonej przez Stowarzyszenie Nasz Bocian, której celem jest zwiększenie świadomości mężczyzn na temat wpływu temperatury na płodność. Partnerem merytorycznym inicjatywy jest Instytut Genetyki Człowieka PAN, a patronat objęło Polskie Towarzystwo Andrologiczne.

Dominika Najda, dziennikarka Wirtualnej Polski

Źródła

1. PAP