W jaki sposób kawa działa organizm? Wiele zależy od pory dnia

Sięganie po kawę na pusty żołądek wydaje się neutralne, jednak dla organizmu oznacza to zupełnie inne warunki pracy niż po kawie wypitej po jedzeniu. Bez obecności jedzenia kofeina wchłania się szybciej, a stymulacja układu nerwowego jest gwałtowniejsza. Taka sytuacja podnosi poziom kortyzolu, czyli hormonu mobilizacji, który rano i tak naturalnie jest wysoki.

Czarna kawa praktycznie nie dostarcza energii, ponieważ zawiera około 2 kcal i śladowe ilości makroskładników. Taki układ może prowadzić do:

• drżenia rąk,
• uczucia niepokoju,
• kołatania serca,
• nagłego spadku energii po krótkim pobudzeniu.

Często pojawiają się też dolegliwości ze strony żołądka, ponieważ kofeina wpływa na wydzielanie kwasu żołądkowego. Wiele osób toleruje kawę na czczo bez negatywnych objawów, ale u sporej części reakcja będzie znacznie mniej komfortowa, nawet przy niewielkiej ilości.

Pora dnia zmienia sposób, w jaki kofeina wpływa na koncentrację i odczuwanie energii. W pierwszych godzinach po przebudzeniu organizm działa na podwyższonych obrotach, więc kawa nie zawsze daje satysfakcjonujący efekt. Częściej sprawdza się w momencie naturalnego spadku czujności, zwykle w okolicach południa.

Znaczenie ma także czas utrzymywania się kofeiny we krwi, który u wielu osób wynosi nawet kilka godzin. Dlatego ostatnią kawę warto wypić co najmniej 6 godzin przed snem, ponieważ kofeina może pogarszać jego jakość nawet wtedy, gdy nie odczuwa się już jej pobudzenia. Jak widać, ten sam napój może wywoływać zupełnie inne reakcje w zależności od pory dnia.

Kawa często pojawia się w momentach silnego zmęczenia, stresu lub po nieprzespanej nocy, ale reakcja organizmu w takich warunkach jest mniej przewidywalna. Przy niedoborze snu układ nerwowy jest już pobudzony, a dodatkowa kofeina może dodatkowo nasilić uczucie napięcia. Pojawia się rozdrażnienie, trudność z koncentracją oraz wrażenie zagubienia myślowego, mimo chwilowego przypływu energii.

W stresie kawa częściej podnosi subiektywne odczucie przyspieszenia, ale nie zawsze przekłada się to na lepsze działanie. W takich sytuacjach poza ilością kofeiny, znaczenie ma również ogólne obciążenie organizmu.

Obecność jedzenia bardzo zmienia sposób, w jaki organizm reaguje na kawę. Kofeina wypita po posiłku wchłania się wolniej, a pobudzenie jest łagodniejsze i bardziej stabilne. Znaczenie ma skład posiłku, ponieważ białko oraz tłuszcz spowalniają opróżnianie żołądka, a węglowodany wyrównują poziom energii.

Kawa pita razem z jedzeniem rzadziej prowadzi do nagłego uczucia niepokoju lub spadku sił już po krótkim czasie. Dla wielu osób taka kombinacja jest też łagodniejsza dla żołądka, ponieważ posiłek działa jak osłona. Ten sam napój wypity bez jedzenia częściej wywołuje intensywniejszą reakcję i krótsze pobudzenie.

Ilość kofeiny nie zależy wyłącznie od liczby filiżanek, ponieważ znaczenie ma także rodzaj kawy oraz sposób jej przygotowania. Pojedyncze espresso zwykle dostarcza około 60-80 mg kofeiny, podczas gdy duża kawa przelewowa może zawierać ponad 120 mg. Różnice wynikają również z gramatury kawy, stopnia palenia oraz czasu kontaktu wody z ziarnami. Z tego powodu dwie osoby pijące taką samą liczbę kaw mogą przyjmować zupełnie inną dawkę kofeiny.

To tłumaczy, dlaczego reakcje organizmu są tak różne mimo podobnych nawyków.

Reakcja na kofeinę jest silnie zróżnicowana i zależy od indywidualnych cech organizmu, jak i jego przyzwyczajeń. U części osób już niewielka ilość wywoła solidne pobudzenie, podczas gdy inni nie odczują większej zmiany nawet po kilku filiżankach. Znaczenie mają:

• tempo metabolizowania kofeiny,
• masa ciała,
• stan układu nerwowego,
• jakość snu z poprzednich dni.

Sygnałem ostrzegawczym jest kołatanie serca, uczucie niepokoju, drżenie rąk, trudność ze skupieniem lub nagły spadek energii. Takie objawy nie muszą oznaczać nadmiaru kawy jako takiego, lecz niedopasowany moment lub sytuację, w której organizm reaguje gorzej na jej obecność. Obserwacja własnych reakcji jest ważniejsza niż trzymanie się sztywnych norm ilościowych, lecz też nie powinny być one bagatelizowane.

Kawa działa najlepiej wtedy, gdy nie jest elementem ratowania się przy silnym zmęczeniu albo dużym napięciu. Przynosi znacznie lepsze korzyści w momencie spadku koncentracji niż w stanie silnego napięcia lub skrajnego zmęczenia. Wypita po jedzeniu oraz w godzinach, które nie kolidują z wieczornym wyciszeniem, zwykle daje bardziej stabilny efekt.

Znaczenie ma także umiarkowana ilość kofeiny, ponieważ mniejsze porcje częściej poprawiają skupienie bez nieprzyjemnych objawów. Tak spożywana kawa pełni rolę wsparcia uwagi i czujności, a nie służy jak narzędzia do maskowania zaniedbań związanych z odpoczynkiem lub przepracowaniem.

Kawa nie działa w oderwaniu od okoliczności. Jej wpływ zależy od pory dnia, stanu organizmu oraz tego, czy towarzyszy jej jedzenie i regeneracja. Zamiast skupiać się wyłącznie na liczbie filiżanek, warto zwracać uwagę na moment i sygnały płynące z ciała, ponieważ to one najczęściej decydują o tym, czy kawa poprawia koncentrację, czy tylko chwilowe zamaskowanie zmęczenia.

Źródła

1. NaukaJedzenia.pl