Większość uważa ją za chwast. Od wieków wykorzystywana jest w ziołolecznictwie

Gwiazdnica pospolita (Stellaria media) to niepozorna roślina z rodziny goździkowatych, którą można spotkać niemal wszędzie - na łąkach, w ogrodach, na polach i przy leśnych ścieżkach. Tworzy niskie, zielone kępy z drobnymi, jajowatymi liśćmi oraz niewielkimi białymi kwiatami przypominającymi swoim kształtem gwiazdy.

Dla jednych jest uciążliwym i trudnym do usunięcia chwastem, dla innych cennym ziołem od wieków wykorzystywanym zarówno w kuchni, jak i w medycynie ludowej. Młode liście i pędy są jadalne, dlatego mogą być dodatkiem do sałatek, koktajli czy zup, a z ziela przygotowuje się również napary, nalewki i ekstrakty.

Niepozorna gwiazdnica jest bogata w związki bioaktywne, m.in.:

• flawonoidy (w tym kwercetynę i rutynę),
• saponiny,
• garbniki,
• związki fenolowe,
• niewielkie ilości witaminy C.

To właśnie im przypisuje się właściwości przeciwutleniające, przeciwzapalne i przeciwdrobnoustrojowe. W medycynie ludowej roślinę wykorzystywano przede wszystkim do łagodzenia problemów skórnych oraz dolegliwości układu oddechowego, natomiast współczesne badania analizują jej potencjał również w kontekście cukrzycy, otyłości, stanów zapalnych, czy zakażeń bakteryjnych. Nic więc dziwnego, że gwiazdnica od kilku lat znajduje się w centrum zainteresowania naukowców. Jakie właściwości tej niepozornej rośliny zostały dotychczas najlepiej poznane?

1. Wspiera organizm w walce ze stanem zapalnym

To jedna z najlepiej poznanych właściwości gwiazdnicy pospolitej. Zawarte w niej flawonoidy, saponiny i związki fenolowe wykazują działanie przeciwzapalne. Badania laboratoryjne sugerują, że ekstrakty z gwiazdnicy mogą łagodzić stany zapalne skóry, stawów oraz dróg oddechowych. Z tego powodu roślina od wieków była wykorzystywana w medycynie ludowej jako naturalne wsparcie przy różnego rodzaju zapaleniach.

2. Łagodzi podrażnienia i wspomaga regenerację skóry

Gwiazdnica znajduje również zastosowanie w pielęgnacji skóry. Stosowana miejscowo w postaci okładów działa kojąco, zmniejsza obrzęk oraz łagodzi podrażnienia. Tradycyjnie wykorzystywano ją także przy swędzeniu, drobnych otarciach i zmianach skórnych. Badania laboratoryjne wskazują, że zawarte w roślinie związki mogą wspierać naturalne procesy regeneracyjne skóry i ograniczać reakcję zapalną.

3. Pomaga w utrzymaniu prawidłowego poziomu cukru we krwi

Naukowcy od kilku lat sprawdzają, czy gwiazdnica wspomaga leczenie zaburzeń metabolicznych. W badaniach na zwierzętach ekstrakt z liści obniżał poziom glukozy we krwi oraz hemoglobiny glikowanej (HbA1c), będącej wskaźnikiem długoterminowej kontroli cukrzycy.

Pojawiają się również doniesienia sugerujące korzystny wpływ na ochronę mięśnia sercowego przed powikłaniami związanymi z cukrzycą. Wyniki są obiecujące, jednak wymagają potwierdzenia w badaniach z udziałem ludzi.

4. Może wspierać kontrolę masy ciała

Naukowcy sprawdzają również, czy gwiazdnica może wspomagać utrzymanie właściwej masy ciała. Badania przeprowadzone na zwierzętach wykazały, że ekstrakt z rośliny zmniejszał apetyt oraz ograniczał wchłanianie tłuszczów z przewodu pokarmowego. Wyniki te sprawiły, że gwiazdnica stała się przedmiotem badań nad naturalnym wspomaganiem odchudzania.

5. Działa przeciwbakteryjnie i przeciwwirusowo

Gwiazdnica zawiera związki, które w badaniach laboratoryjnych hamowały rozwój niektórych bakterii chorobotwórczych, m.in. Escherichia coli, Staphylococcus aureus oraz Klebsiella pneumoniae.

Wykazano również, że ekstrakty z rośliny mogą hamować aktywność wirusa zapalenia wątroby typu B (HBV). To właśnie dlatego naukowcy coraz częściej badają możliwość wykorzystania gwiazdnicy jako źródła nowych substancji o działaniu przeciwdrobnoustrojowym.

6. Może obniżać stany lękowe

Interesujące wyniki przyniosły również badania dotyczące wpływu gwiazdnicy na układ nerwowy. W doświadczeniach na myszach ekstrakt z rośliny wykazywał działanie przeciwlękowe porównywalne z diazepamem - lekiem stosowanym w terapii zaburzeń lękowych. Naukowcy przypuszczają, że za ten efekt mogą odpowiadać obecne w roślinie flawonoidy.

Najpopularniejszą formą przyjmowania gwiazdnicy pospolitej jest napar, który przygotowuje się poprzez zalanie dwóch łyżeczek suszonego ziela szklanką wrzątku i parzenie pod przykryciem przez 15 minut; taką herbatkę pije się zazwyczaj po pół szklanki dwa razy dziennie.

Osoby szukające wygodniejszych rozwiązań mogą sięgnąć po gotowe suplementy diety w postaci kapsułek lub tabletek ze sproszkowanym ekstraktem, a także po alkoholowe tynktury (nalewki) podawane w kroplach. W sezonie wiosenno-letnim doskonałym źródłem składników aktywnych jest również świeżo wyciskany w wyciskarce sok z ziela, który spożywa się w małych dawkach, na przykład po jednej łyżeczce dziennie po rozcieńczeniu z wodą.

Rosnące zainteresowanie gwiazdnicą nie jest przypadkowe. Dotychczasowe badania pokazują, że zawiera wiele cennych związków bioaktywnych i może wykazywać szerokie działanie prozdrowotne. Jak każda roślina o aktywnym działaniu biologicznym, nie jest jednak odpowiednia dla każdego. U części osób może wywoływać nudności, biegunkę, zawroty głowy, osłabienie lub reakcje alergiczne, dlatego nie zaleca się jej dzieciom oraz kobietom w ciąży i karmiącym piersią. Ostrożność powinny zachować również osoby uczulone na rośliny z rodziny goździkowatych.

Źródła:

1. PubMed Central, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7284062/
2. WebMd, https://www.webmd.com/vitamins/ai/ingredientmono-622/chickweed
3. Very Well Health, https://www.verywellhealth.com/chickweed-what-should-i-know-about-it-89437