"Większy wstyd to wyhodować raka". Proktolog ujawnia, z czym Polacy czekają do końca

• Wstyd przed proktologiem: Polacy zgłaszają się do gabinetu dopiero w ostateczności – zdarzają się pacjenci z zaawansowanymi nowotworami, którzy przez miesiące maskowali objawy lekami bez recepty.
• Nieoczywiste objawy: Uporczywy świąd czy pieczenie okolic odbytu są powszechnie mylone z hemoroidami lub alergią, podczas gdy mogą być pierwszym symptomem raka płaskonabłonkowego.
• Epidemia chorób przenoszonych drogą płciową: Lekarze alarmują o gwałtownym wzroście przypadków kiły, rzeżączki oraz zakażeń wirusem HPV.
• Zaparcia to nie tylko zła dieta: Częstą, a bagatelizowaną przyczyną problemów z wypróżnianiem są przyjmowane leki, a nadużywanie środków przeczyszczających dodatkowo rozleniwia jelita.
• Badanie per rectum ratuje życie: Aż 80–85 proc. guzów odbytnicy znajduje się w zasięgu palca badającego – proste badanie u lekarza rodzinnego pozwala na błyskawiczną diagnozę i natychmiastowe rozpoczęcie leczenia.

Karolina Rozmus, Wirtualna Polska: Nic, co ludzkie, nie jest nam obce, a jednak nie ma bardziej wstydliwej dla Polaka części ciała niż okolice odbytu. Mało kto w ogóle wie, czym zajmuje się proktolog.

Lek. Jakub Krystian, specjalista chirurgii ogólnej, proktolog, nauczyciel akademicki Uniwersytetu Medycznego w Łodzi, zajmuje się też proktologią estetyczną: To jest bardzo wąska dziedzina chirurgii ogólnej. Lekarze proktolodzy zajmują się diagnozowaniem i leczeniem zachowawczym oraz chirurgicznym chorób odbytu, odbytnicy i w ogóle końcowego odcinka przewodu pokarmowego. Są to takie schorzenia jak guzki krwawnicze, czyli hemoroidy, szczelina odbytu, przetoki. Zajmujemy się też diagnostyką i leczeniem problemów z wypróżnianiem, nietrzymaniem gazów i stolca czy poporodowym uszkodzeniem krocza.

A z czym Polacy najczęściej trafiają do gabinetu proktologa? 

To przede wszystkim uporczywy świąd oraz krwawienie podczas oddawania stolca. Co ważne, w proktologii nie ma specyficznych objawów przypisywanych jednej konkretnej chorobie. Tutaj indywidualne podejście, ale i czujność lekarza są obowiązkowe, bo świąd może być zarówno objawem grzybicy, przetoki okołoodbytniczej, skutkiem mycia odbytu od wewnątrz, jak i symptomem nowotworu. 

Niestety w raku płaskonabłonkowym świąd okołoodbytniczy jest bardzo charakterystyczny.

Czy dobrze kojarzę, że ten typ nowotworu jest związany z infekcją HPV? 

Infekcja HPV jest jedną z najczęstszych przyczyn oraz głównym czynnikiem ryzyka. I choć zabrzmi to jak clickbait, to aktualnie obserwujemy wysyp chorób wenerycznych. Podkreślam: to nie jest duża liczba zachorowań, to jest epidemia, a o tym problemie mówią już nie tylko specjaliści chorób zakaźnych, ale i dermatolodzy oraz właśnie proktolodzy. Na podium wybijają się kiła, rzeżączka oraz mnogość przypadków wirusa HPV odpowiedzialnego za kłykciny kończyste oraz – w niektórych przypadkach – za rozwój nowotworów. 

A ta epidemia to skutek czego? Wydawałoby się, że mamy taki dostęp do wiedzy i środków zapobiegających zakażeniom przenoszonym podczas seksu, jak nigdy dotychczas.

Powiedziałbym, że to skutek frywolności seksualnej, ale też fałszywego zaufania pacjentów do PrEP-u (profilaktyka przedekspozycyjna, red.). Terapia ta chroni przed HIV, natomiast w przypadku pozostałych chorób transmisja jest bezproblemowa. 

Co jeszcze? To zabrzmi jak banał, ale brak edukacji i brak świadomości. To jest chyba najważniejszy czynnik spustowy epidemii chorób wenerycznych. 

Skoro nie mają świadomości lub mają złudne przekonanie o ochronie, to pewnie diagnoza jest dla nich zaskoczeniem? 

Często są w szoku. Kiedy padają pytania mające na celu ustalenie, gdzie mogło dojść do zakażenia, pojawia się dodatkowo niesmak, żal i rozczarowanie partnerem, co prowadzi nawet do rozpadu związku.

Kim są pacjenci, którzy przychodzą z takim problemem?

Nie mają jednego wieku, płci czy orientacji; to szerokie spektrum osób, które nagle dowiadują się, że za ich dolegliwościami stoi kiła, rzeżączka czy kłykciny. Albo też znają tylko część prawdy na temat swojej diagnozy.

Są pacjentki, które borykają się z kłykcinami kończystymi w obrębie sromu i kanału rodnego. Zmiany są usuwane laserem przez ginekologów, ale problem wciąż nawraca. Okazuje się, że zmiany tak naprawdę znajdują się w kanale odbytu i dopiero ich usunięcie warunkuje remisję kłykcin. Dlatego też pacjentki, u których występują takie infekcje, powinny być zbadane przez ginekologa, proktologa i przede wszystkim laryngologa, a mężczyźni – przez proktologa, urologa i laryngologa. 

Zakażenie HPV to jednak nie tylko kłykciny kończyste czy rak szyjki macicy. Najnowsze analizy wskazują, że jednymi z głównych przyczyn raka krtani i gardła są przede wszystkim kontakty oralne z osobami zakażonymi wirusem. Gdy w swoim gabinecie widzę te zmiany, od razu zapala mi się czerwona lampka i kieruję pacjenta do kolejnych specjalistów.

W social mediach opowiada pan o problemach z zaparciami, które również są bagatelizowane. W powszechnej świadomości nie łączy się ich zresztą z niczym więcej, jak tylko ze złą dietą czy piciem za małej ilości wody.

Zaparcia to wieloczynnikowy problem, którym głównie zajmują się gastroenterolodzy. Natomiast skutki zaparć są szczególnie widoczne w schorzeniach proktologicznych. I owszem, zawsze pierwszą radą jest zwiększenie podaży wody, błonnika w diecie, odpowiednia ilość ruchu, ale uwaga. Jeżeli mimo zastosowanych zmian problem nie mija, to powinna zapalić się czerwona lampka. Tu już trzeba wdrożyć diagnostykę, żeby wykluczyć chorobę nowotworową, polipy jelita grubego, nieswoiste choroby zapalne jelit, a niekiedy po prostu niedoczynność tarczycy. 

Dodatkowo pacjenci absolutnie nie wiążą swoich zaparć z lekami, które przyjmują. Polacy są narodem lekomanów, biorą leki i suplementy na wszystko, bez świadomości, że wiele z nich może być źródłem zaparć.

Jakie to są leki?

Leki przeciwdepresyjne, przeciwpsychotyczne, czyli szeroko rozumiane leki psychiatryczne, ale też leki przeciwbólowe, w tym opioidy. To ogromna grupa pacjentów, a proszę sobie wyobrazić, jakie jest nasilenie problemu, w momencie, gdy pacjent przyjmuje jednoczasowo leki przeciwbólowe i przeciwdepresyjne. To gotowy przepis na olbrzymie zaparcia. A często jest na to rada i my odsyłamy pacjentów do specjalistów, by spróbowali zmodyfikować leczenie.

Gdy chory nie ma o tym pojęcia, to do tej listy leków dołącza leki przeczyszczające?

Tak, a największa pułapka polega na tym, że im więcej leków przeczyszczających bierzemy, tym jelito się bardziej rozleniwia i zaparcia się nasilają. 

Kolejny raz pojawia się wątek chodzenia do lekarza, szukania przyczyny. Ale taka pielgrzymka po specjalistach musi być krępująca, co może tłumaczyć, dlaczego tak wielu Polaków czeka z wizytą u lekarza do ostatniej chwili.

Zawsze tłumaczę, że większy wstyd to wyhodować sobie raka niż pójść po pomoc. Zwłaszcza że na nią czasami jest już za późno. Miałem pacjentów, którzy zwlekali absurdalnie długo. Zapadł mi w pamięć taki jeden przypadek, powiedzmy, że była to osoba między 20. a 30. rokiem życia. Zgłosiła się do mnie z powodu trwającego mniej więcej od roku i postępującego w czasie dyskomfortu, który pojawiał się w pozycji siedzącej. Brudzenie bielizny, usłyszałem, że niekiedy zostawał nawet ślad na krześle. Ta osoba nie była u lekarza, sama zaordynowała sobie środki dostępne w aptece bez recepty, dodatkowo zgłosiła korzystanie z medycyny alternatywnej. W końcu trafiła do mnie.

W trakcie badania okazało się, że pacjent ma zaawansowanego raka odbytu, a rozmiary guza były na tyle olbrzymie, że doszło do ekspansji mas nowotworowych na oba pośladki. To była jedna wielka rozpadająca się masa martwicza. Widok i zapach nie do zapomnienia. Przerażający brak świadomości, brak instynktu samozachowawczego. 

W takim razie jakie objawy powinny skłonić nas do bezwzględnej wizyty u lekarza?

Każdemu pacjentowi powtarzam, że najważniejsza jest obserwacja własnego ciała. Krwawienie, śluz w stolcu, zmiana rytmu wypróżnień, niezidentyfikowane dolegliwości bólowe, nieustępujący świąd i pieczenie, niezamierzona utrata masy ciała, nagłe nietrzymanie gazów i stolca. Takie objawy powinny skłonić do natychmiastowej wizyty u lekarza. 

Do proktologa?

Proktologów jest bardzo mało w Polsce, ale pierwszy po drodze jest lekarz rodzinny. On ma obowiązek zbadać pacjenta przez odbyt. To jest najprostsze, najtańsze badanie, bo w zasięgu palca badającego znajduje się około 80–85 proc. guzów odbytnicy.

Może okazać się, że na przykład w trakcie zwykłego badania lekarz wyczuje guza. Dzięki temu natychmiast rozpoczęta jest szybka diagnostyka onkologiczna, co daje pacjentowi rzecz bezcenną – czas. Przez to możliwe jest wdrożenie odpowiedniego leczenia i z dużą dozą prawdopodobieństwa wyleczenie.

Pytanie tylko, czy lekarze rodzinni rzeczywiście wykonują badanie per rectum. 

Niestety, często nie stają na wysokości zadania. Pytam pacjenta: "Co lekarz rodzinny wykrył podczas badania?" I słyszę: "Nic, bo to była teleporada". Absurd. Pacjenta trzeba zbadać, zobaczyć, namacalnie sprawdzić, co mu jest.

U 20-latka z nadwagą, siedzącym trybem życia i ubogą dietą choroba hemoroidalna wydaje się bardziej prawdopodobna niż rak.

Gdyby lekarz polegał na najnowszych danych epidemiologicznych, to by wziął pod uwagę raka. Badania wskazują, że granica wieku w przypadku nowotworów wyraźnie się obniża. A zarówno nowotwór, jak i szczelina odbytu czy choroba hemoroidalna dają podobne objawy. Żeby je odróżnić, trzeba więc pacjenta zbadać.

A miał pan w swojej praktyce właśnie takiego pacjenta, któremu zwykłe badanie u lekarza rodzinnego mogłoby pomóc we wcześniejszej diagnozie? 

Miałem i to nawet trzech takich pacjentów. Byli w wieku między 25. a 40. rokiem życia i każdy z nich miał w zasięgu palca badającego guzy nowotworowe. Wszyscy byli też leczeni przez dłuższy czas dostępnymi bez recepty środkami przeciw hemoroidom.

To chyba dobrze, że nasza rozmowa ma miejsce. Może ktoś dzięki niej przełamie wstyd?

Wszyscy to mówią: ile można rozmawiać o odbycie? Można mnóstwo, bo to jest temat-rzeka, a świadomość pacjentów to zaledwie mały strumyczek. My leczymy zarówno chorobę hemoroidalną, jak i mierzymy się z pacjentami z ogromnymi guzami. Przychodzą do nas pacjenci ze świądem, a dowiadują się o kile. Mamy pacjentki, które marzyły o porodzie naturalnym, a teraz zmagają się z nietrzymaniem stolca. I o tym trzeba mówić głośno, żeby w końcu do Polaków dotarło, że wstyd może odebrać im zdrowie, a nawet życie.