Zbadali młode kobiety. Mówią, co generuje raka jelita grubego

Produkty ultraprzetworzone to żywność, która przechodzi intensywną obróbkę przemysłową i zawiera liczne dodatki, w tym konserwanty, emulgatory, barwniki, aromaty czy substancje poprawiające trwałość i strukturę. To często gotowe przekąski, dania instant, słodkie napoje, batoniki, chipsy czy wysoko przetworzone wyroby piekarnicze. W krajach zachodnich tego typu produkty stanowią dużą część codziennej diety.

W badaniu przeanalizowano dane dotyczące ponad 29 tys. kobiet poniżej 50. roku życia, uczestniczących w Nurses' Health Study, jednym z największych długoterminowych projektów zdrowotnych w Stanach Zjednoczonych. Naukowcy skupili się na zależności między ilością spożywanej ultraprzetworzonej żywności a ryzykiem wystąpienia gruczolaków, czyli zmian polipowatych w jelicie grubym uznawanych za stan przedrakowy.

Wyniki były jednoznaczne. Kobiety, które jadły najwięcej ultraprzetworzonej żywności, średnio około 10 porcji dziennie, miały o 45 proc. wyższe ryzyko wykrycia gruczolaków w porównaniu do kobiet, które spożywały około trzech porcji dziennie lub mniej. Choć gruczolaki nie są jeszcze nowotworem, mogą z czasem przekształcić się w raka, jeśli nie zostaną wykryte i usunięte.

Autorzy podkreślają, że badanie miało charakter obserwacyjny, więc nie pozwala stwierdzić, że ultraprzetworzona żywność bezpośrednio wywołuje raka jelita grubego. Pokazuje jednak wyraźny związek, który może pomóc wyjaśnić, dlaczego liczba zachorowań rośnie w młodszych grupach wiekowych. Eksperci wskazują kilka możliwych mechanizmów.

Dieta bogata w żywność ultraprzetworzoną często oznacza jednocześnie mniejsze spożycie produktów korzystnych dla jelit, takich jak warzywa, owoce, pełnoziarniste zboża i błonnik. Dodatkowo tego typu produkty są zazwyczaj wysokokaloryczne, co zwiększa ryzyko nadwagi i otyłości. A otyłość jest jednym z czynników ryzyka raka jelita grubego, zwłaszcza u osób młodszych.

Problemem mogą być dodatki technologiczne obecne w tej żywności. Niektóre z nich mogą zaburzać mikrobiom jelitowy, sprzyjać stanom zapalnym i wpływać na środowisko przewodu pokarmowego, co jest uznawane za jeden z czynników rozwoju nowotworów jelita grubego.

Lekarze i dietetycy podkreślają, że nie chodzi o całkowite wyeliminowanie każdego przetworzonego produktu, ale o stopniowe zmniejszanie ich udziału w diecie. Jedną z najprostszych strategii jest tzw. "wypychanie" ultraprzetworzonych produktów zdrową żywnością. Najpierw na talerzu powinny znaleźć się produkty pełnowartościowe: chude mięso, ryby, rośliny strączkowe, warzywa, owoce i pełne ziarna. Dopiero później, jeśli nadal jest ochota, sięga się po mniej wartościowe przekąski.

Rak jelita grubego jest chorobą złożoną i dieta jest tylko jednym z elementów ryzyka. Specjaliści przypominają, że znaczenie mają także czynniki genetyczne, styl życia oraz aktywność fizyczna. Osoby, które mają rodzinne obciążenie nowotworami jelita grubego lub zauważają niepokojące objawy ze strony układu pokarmowego, powinny skonsultować się z lekarzem i rozważyć badania przesiewowe.

Źródło: JAMA Oncology