Zbyt dużo dobrych bakterii? Tak, probiotyki też mogą zaszkodzić

Probiotyki to żywe mikroorganizmy, które w odpowiednich ilościach mogą korzystnie wpływać na zdrowie człowieka. Najczęściej są to bakterie kwasu mlekowego z rodzaju Lactobacillus lub Bifidobacterium, choć w suplementach pojawiają się również drożdże, takie jak Saccharomyces boulardii.

Ich zadaniem jest poprawianie równowagi mikrobiologicznej jelit, czyli przywracanie odpowiednich proporcji między korzystnymi a neutralnymi lub szkodliwymi drobnoustrojami. Dzięki temu mogą:

• ułatwiać trawienie,
• wspomagać wchłanianie składników odżywczych,
• łagodzić objawy po antybiotykoterapii,
• wzmacniać odporność.

Jednak skuteczność probiotyków zależy od wielu czynników, takich jak szczep, dawka, czas stosowania i indywidualna reakcja organizmu. Nie każda formuła będzie działała jednakowo u wszystkich.

Choć probiotyki uznaje się za bezpieczne, to ich nadmiar może prowadzić do zaburzenia równowagi mikrobiologicznej. Zamiast korzystnie działać na organizm, niektóre szczepy zaczynają dominować nad innymi, więc zakłóca to naturalny skład bakterii w jelitach. Pojawiają się objawy, które często na początku mylone są z naturalną adaptacją organizmu lub chwilowym efektem ubocznym. Należą do nich:

• wzdęcia,
• uczucie pełności,
• zmęczenie,
• bóle głowy,
• problemy skórne.

W skrajnych przypadkach dochodzi do przeciążenia układu pokarmowego, który nie nadąża z przetwarzaniem nadmiaru fermentujących bakterii. Długotrwała suplementacja bez potrzeby i bez diagnostyki może nasilić problemy, a nie je rozwiązać. Nie zawsze więcej znaczy lepiej, również w przypadku żywych kultur bakterii.

Jednym z możliwych skutków nadmiernej ilości probiotyków może być rozrost bakterii w jelicie cienkim, czyli SIBO. To stan, w którym mikroorganizmy naturalnie występujące w jelicie grubym zaczynają zasiedlać odcinek, w którym nie powinno ich być aż tak wiele. Fermentują tam resztki pokarmowe, co z kolei powoduje wzdęcia, ból brzucha i trudności z trawieniem.

Choć SIBO może mieć różne przyczyny, niekontrolowana suplementacja probiotykami bez diagnozy lub w nieodpowiednim momencie może nasilić ten problem. W takim przypadku bakterie nie działają ochronnie, lecz zaczynają przeszkadzać w prawidłowym funkcjonowaniu przewodu pokarmowego. Objawy bywają mylące i często przypominają zespół jelita drażliwego, przez co problem często długo jest niezauważony.

Choć probiotyki często kojarzone są ze wzmocnieniem odporności, to ich nadmiar może przynieść odwrotny efekt. Zbyt intensywna suplementacja, tym bardziej tymi samymi szczepami, może prowadzić do zmniejszenia różnorodności mikroflory jelitowej.

A to właśnie zróżnicowanie bakterii odgrywa podstawową rolę w utrzymaniu zdrowej bariery jelitowej i sprawnego działania układu odpornościowego. Gdy dominuje tylko kilka rodzajów mikroorganizmów, inne równie ważne zaczynają zanikać. Przez to równowaga mikroflory zostaje zaburzona, a organizm staje się bardziej podatny na stany zapalne, infekcje i osłabienie odporności.

Probiotyki nie powinny być traktowane jak uniwersalny sposób na poprawę odporności, tym bardziej, jeśli są stosowane długoterminowo bez przerwy i bez indywidualnego dostosowania.

Nie każdy moment jest odpowiedni na wprowadzenie probiotyków i nie każda osoba zareaguje na nie tak samo. Największą ostrożność powinny zachować osoby po ciężkiej antybiotykoterapii, z chorobami autoimmunologicznymi, przewlekłymi problemami jelitowymi lub osłabionym układem odpornościowym.

W takich przypadkach dobór szczepów ma fundamentalne znaczenie, ponieważ niektóre mogą nasilać objawy, a nie je łagodzić. Ryzykowne bywa też samodzielne łączenie kilku preparatów bez konsultacji, gdy zawierają wysokie dawki różnych szczepów.

W codziennym życiu najwięcej korzyści przynoszą te probiotyki, które są dobrze dobrane do aktualnego stanu zdrowia, stosowane przez określony czas i uzupełniane dietą wspomagającą odbudowę mikrobioty. Suplementacja "na wszelki wypadek" może nie przynieść oczekiwanych rezultatów.

Probiotyki obecne w fermentowanej żywności, takiej jak kefir i kiszonki, działają łagodnie i w naturalny sposób wspierają mikrobiotę. Ich ilość jest mniejsza, ale organizm lepiej ją toleruje i rzadziej dochodzi do zaburzeń równowagi.

Suplementy dostarczają bakterie w znacznie większym stężeniu niż żywność, dlatego mogą przynieść szybsze efekty, ale też łatwo zachwiać naturalną równowagę jelit. Przyjmowanie tego typu wsparcia bez kontroli, przez długi czas lub bez wskazań medycznych, może zaburzyć naturalny układ bakterii zamiast go wzmocnić.

Nie każdy organizm dobrze reaguje na probiotyki, tym bardziej przy dłuższym stosowaniu lub źle dobranych szczepach. Przez taką nieprzemyślaną prewencję może dojść do zaburzenia równowagi mikroflory.

Pierwszym sygnałem ostrzegawczym mogą być nasilone wzdęcia, nadmierna produkcja gazów lub uczucie ciężkości po posiłkach. Niektóre osoby zauważają także spadek energii, bóle głowy, problemy skórne albo pogorszenie nastroju. Objawy te często są mylone z reakcją adaptacyjną, ale jeśli utrzymują się dłużej niż kilka dni, to warto przerwać suplementację. Organizm może w ten sposób sygnalizować, że mikroflora została zaburzona lub że probiotyki trafiły tam, gdzie nie powinny. W takiej sytuacji pomocna może być konsultacja z lekarzem lub wykonanie badań diagnostycznych, które dadzą szansę ocenić, czego naprawdę potrzebuje układ trawienny.

Probiotyki mogą przynosić korzyści, ale nie są neutralne. Ich działanie zależy od dawki, szczepu i kondycji organizmu. Zanim sięgniesz po suplement prewencyjnie, warto sprawdzić, czy naprawdę go potrzebujesz i jak reaguje na niego twoje ciało.

Źródła

1. NaukaJedzenia.pl