Zespół Hornera - przyczyny, objawy, diagnostyka

To zaburzenie funkcjonowania układu współczulnego może mieć wiele przyczyn – może być wrodzone, spowodowane błędem podczas operacji chirurgicznej lub urazem okolic karku.

Inne przyczyny zespołu Hornera to:

• infekcje ucha środkowego,
• wole,
• zespół Wallenberga,
• klasterowy ból głowy,
• tętniak aorty,
• nerwiakowłókniakowatość typu 1,
• tętniak rozwarstwiający,
• nowotwór tarczycy,
• stwardnienie rozsiane,
• zespół żebra szyjnego,
• niedowład Klumpke,
• jamistość rdzenia,
• migrena.

Objawy zespołu Hornera są następujące:

• opadnięcie górnej powieki (ptoza) – zmniejsza się wtedy szpara powiekowa, a objaw występuje po tej stronie, po której zostały uszkodzone włókna nerwowe;
• lekkie podniesienie się powieki dolnej;
• zwężenie źrenicy oka (mioza) – wynika z porażenia mięśnia rozwieracza źrenicy; skutkiem jest nierówność źrenic – anizokoria;
• zapadnięcie się gałki ocznej do oczodołu (enoftalmia);
• różnobarwność tęczówek – tęczówka po stronie uszkodzenia nerwów jest jaśniejsza; objaw ten występuje, jeśli zmiana jest wrodzona, gdyż brak stymulacji ze strony układu współczulnego w dzieciństwie, kiedy kolor oczu dziecka powinien się ustabilizować, wpływa na pigmentację oka dotkniętego chorobą;
• bardzo wolne rozszerzanie się źrenicy po stronie uszkodzenia nerwów.

Zespół Hornera jest czasem objawem charakterystycznym guza Pancoasta – nowotworu szczytu płuc, który nacieka i uszkadza pień współczulny. Powodować to może brak pocenia tej części twarzy, po której doszło do uszkodzenia nerwu (anhydroza) oraz zaczerwienienie twarzy związane z rozszerzeniem się naczyń krwionośnych w dotkniętych chorobą obszarach. U chorych pojawiają się także: pozorny wytrzeszcz oraz charakterystyczne zmiany składu łez.
W przypadku zespołu Hornera zostaje zachowany odruch zwężania się źrenicy w reakcji na światło, gdyż jest on kontrolowany przez układ przywspółczulny. Odruch rozszerzania się źrenicy w reakcji na ból w okolicach głowy i szyi natomiast nie występuje.

Aby zdiagnozować zespół Hornera, przeprowadza się trzy testy:

• test za pomocą 1 proc. roztworu kokainy – po wprowadzeniu roztworu do oka, w przypadku zespołu Hornera nic się nie stanie, w przypadku innej przyczyny objawów, źrenica się rozszerzy;
• test za pomocą sympatykomimetyków – sprawdzający, czy uszkodzony jest trzeci neuron – ostatni z nerwów uwalniających noradrenalinę do szczeliny synaptycznej;
• test sprawdzający opóźnienie rozszerzania się źrenicy.

W przypadku zespołu Hornera przeprowadza się także testy mające na celu stwierdzenie, jaka jest przyczyna zaburzenia. Przede wszystkim ważne jest badanie rentgenowskie płuc, gdyż bardzo często zespół Hornera towarzyszy nowotworowi płuc. Innym badaniem jest tomografia komputerowa głowy, jeśli podejrzewa się udar mózgu.

Źródła

1. Zespół Hornera w trakcie znieczulenia zewnątrzoponowego porodu – opis przypadku
2. Prusiński A. Neurologia praktyczna, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2005, ISBN 83-200-3125-7
3. Lehmann-Horn F., Ludolph A. NEUROLOGIA - diagnostyka i leczenie, Urban & Partner, Wrocław 2004, ISBN 83-89581-50-7
4. Bassetti C., Daetwyler C., Mumenthaler M. Diagnostyka różnicowa w neurologii, Urban & Partner, Wrocław 2008, ISBN 978-83-7609-036-8