Pierwsza pomoc w alergii

Reakcje alergiczne mogą wyglądać różnie i mieć różny stopień zaawansowania przy każdej kolejnej reakcji występującej w organizmie. Ważne jest dokładne obserwowanie występujących objawów i w każdym przypadku zgłaszanie tego swojemu lekarzowi, ponieważ może zdarzyć się, że kolejne zetknięcie się z alergenem spowoduje w organizmie groźny wstrząs anafilaktyczny. Szczególnie ważna jest wizyta u lekarza, gdy obserwujemy wyraźne pogorszenie i nasilenie objawów alergii lub brak reakcji na zastosowane leczenie przeciwalergiczne.

Należy także pamiętać o tym, by zgłaszać objawy alergii, które wystąpiły po zażyciu jakiegoś leku. Zawsze trzeba o tym informować każdego lekarza, by wiedział, jakich leków nie wolno nam stosować.

Szybkiej pomocy medycznej wymagają przede wszystkim osoby, u których występują objawy wstrząsu anafilaktycznego, czyli ostro przebiegające zaburzenie w całym organizmie, powstające w wyniku reakcji alergicznej. Objawami sugerującymi taki stan mogą być: puchnięcie ust, języka, gardła, narastająca szybko duszność, nudności, wymioty, utrata przytomności, wysypka. Symptomy te pojawiają się po kontakcie z alergenem, który już wcześniej wywoływał w organizmie reakcję alergiczną. Jednak tym razem narastają bardzo szybko i obejmują cały organizm.

Wiadomo, że podstawowym leczeniem alergii jest unikanie czynnika, na który jest się uczulonym. Jednak czasem zdarza się tak, że objawy uczulenia pojawiają się nagle lub po raz pierwszy na dany alergen i potrzebujemy szybkiej pomocy. Jeżeli są to groźne i szybko narastające objawy, pomoc lekarza jest konieczna. Jednak w sytuacji gdy objawy są łagodne, często decydujemy się na to, by radzić sobie samemu. Coraz więcej leków stosowanych w leczeniu alergii dostępnych jest także bez recepty. Są to często preparaty tych samych leków przepisywanych przez lekarza, jednak w mniejszej dawce oraz w mniejszej liczbie (w opakowaniu znajduje się np. tylko 7–10 tabletek). Ma to pomóc złagodzić pierwsze objawy alergii i „zabezpieczyć” chorego do czasu, aż uda mu się skonsultować z lekarzem i rozpocząć terapię pod jego okiem. Leki dostępne bez recepty nie zastąpią często wizyty u lekarza, a stanowią tylko leczenie objawowe alergii.

Swędzenie, pokrzywka to częsty objaw alergii, szczególnie alergii kontaktowej lub po ugryzieniu przez owady. W powstawaniu takiej reakcji bierze udział histamina, dlatego skutecznym lekiem w przypadku pokrzywki jest preparat antyhistaminowy, dostępny także w postaci maści. Z innych leków dostępnych bez recepty stosować można:

• leki znieczulające miejscowo, zawierające np.: benzokainę, tlenek cynku, mentol, glicerol, tymol, lidokainę, w postaci maści, zawiesiny, żelu,
• glikokortykosteroidy o słabym działaniu, maści zawierające hydrokortyzon.

Miejscowo działające glikokortykosteroidy (w przypadku świądu lub donosowo na wypadek kataru siennego) są pozbawione działania ogólnego na organizm, a wraz z nim licznych działań niepożądanych, które mogłyby być tego skutkiem. Zmniejszają one zarówno reakcję alergiczną, jak i zapalną.

Do zmniejszenia kataru siennego stosuje się najczęściej leki obkurczające naczynia krwionośne oraz miejscowo działające leki przeciwalergiczne. Dostępne bez recepty są leki:

• obkurczające naczynia: zawierające ksylometazolinę, antazolinę, nafazolinę, w postaci kropli lub aerozolu do nosa,
• o działaniu przeciwalergicznym: krople z beklometazonem, kromoglikanem,
• o działaniu ogólnym, zmniejszające reakcję alergiczną, obkurczające naczynia: preparaty (także w kapsułkach) zawierające kwas askorbinowy, pseudoefedrynę, cetyryzynę.

W przypadku kropli lub aerozoli do nosa, zawierających substancje obkurczające naczynia, ważne jest, by pamiętać, że nie są one przeznaczone do długotrwałego stosowania. Zaleca się ich stosowanie maksymalnie przez 7 dni, potem ich działanie jest mniej skuteczne lub wręcz może być szkodliwe.

W przypadku łzawienia z oczu z powodu alergii, alergicznego zapalenia spojówek, bez recepty dostępne są krople do oczu zawierające przeciwalergicznie działający kromoglikan lub obkurczające naczynia substancje: tetrazolinę i nafazolinę.

Najczęściej stosowane preparaty w leczeniu alergii, leki antyhistaminowe, zmniejszające reakcję alergiczną, dostępne są także bez recepty. Co ważne, są to leki II generacji, pozbawione najczęstszego działania niepożądanego starszych leków: wywoływania senności. W ten sposób dostępne są preparaty:

• cetyryzyny,
• cetyryzyny z pseudoefedryną,
• loratadyny.

Zazwyczaj są to opakowania zawierające tylko 7–10 tabletek.

Uważa się, że wapń ze względu na działanie „uszczelniające” naczynia krwionośne może mieć pomocny wpływ na leczenie odczynów alergicznych. Jednak nie jest to podstawowy lek w alergii ani lek „pierwszej pomocy”, a jedynie może być stosowany jako preparat wspomagający leczenie. Niektórzy wręcz twierdzą, że nie ma wyraźnego potwierdzenia naukowego, aby miał on zastosowanie w leczeniu alergii.

Preparaty dostępne bez recepty są przygotowane w taki sposób, by były bezpieczne i mogły być stosowane bez konsultacji z lekarzem. Stąd też np. zastosowana często, choć nie zawsze, w ich przygotowaniu mniejsza dawka leku. Nie powinno to jednak zwalniać nas ze świadomości rodzaju przyjmowanego preparatu i możliwych jego skutków ubocznych, a przede wszystkim z wizyty u lekarza, który potwierdzi lub zmodyfikuje zastosowane leki w zależności od stopnia objawów.

Nie można też zapominać o zdrowym rozsądku i stosowaniu się do zaleceń opisanych w ulotce leku. Ważne jest także, by pamiętać o wszystkich przyjmowanych lekach, także na inne choroby, i kupując w aptece kolejny preparat bez recepty, powiedzieć o tym farmaceucie, który oceni, czy stosowanie tego leku będzie bezpieczne.

Źródła

1. Zawadzki A. Medycyna ratunkowa i katastrof, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2006, ISBN 978-83-200-3920-7
2. Buchfelder A., Buchfelder M. Podręcznik pierwszej pomocy, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2008, ISBN 978-83-200-3581-0
3. Aehlert B. Pierwsza pomoc w pediatrii, Via Medica, Gdańsk 2008, ISBN 978-83-7599-021-8
4. Szczeklik A. (red.), Choroby wewnętrzne, Medycyna Praktyczna, Kraków 2011, ISBN 978-83-7430-289-0