Badanie PSA w diagnostyce chorób prostaty

Przerost prostaty a rak
Przerost prostaty a rak

Łagodny rozrost prostaty to bardzo częsta dolegliwość u wielu mężczyzn powyżej 50. roku życia. Przyczyny...

zobacz galerię

Badanie PSA przy problemach z gruczołem krokowym pozwala zdiagnozować przyczynę dolegliwości. Może to być zapalenie gruczołu krokowego, łagodny rozrost prostaty albo – w najgorszym przypadku – rak tego gruczołu. Badanie PSA powinno być profilaktycznie wykonywane u wszystkich mężczyzn powyżej 50. roku życia. Jeśli natomiast w rodzinie pacjenta wystąpił rak prostaty, PSA należy wykonywać rokrocznie już od 40. roku życia. Do badania PSA potrzebna jest jedynie próbka krwi.

1. Objawy prostaty

Rośnie liczba mężczyzn po 50. roku życia, którzy doświadczają problemów z prostatą, czyli z gruczołem krokowym. Schorzenia w obrębie prostaty objawiają się najczęściej dolegliwościami ze strony układu moczowego. Są to:

Zobacz film: "#dziejesienazywo: Rak prostaty - jakie badania należy wykonać?"

  • zmienność, osłabienie oraz przerywanie strumienia moczu;
  • wykapywanie moczu z cewki moczowej;
  • wydłużenie czasu mikcji (oddawania moczu);
  • nietrzymanie moczu w pęcherzu z powodu jego przepełnienia;
  • częste oddawanie moczu w nocy;
  • częstomocz;
  • uczucie zalegania moczu;
  • gwałtowne parcie na mocz i jego popuszczanie;
  • niewielka objętość mikcji.

2. Badanie PSA

PSA to swoisty antygen sterczowy (z ang. Prostate Specific Antigen), białko specyficzne dla nasienia, czyli ejakulatu. Do wytwarzania PSA dochodzi w komórkach nabłonka kanalików prostaty. Swoisty antygen sterczowy u zdrowych mężczyzn jest uwalniany z prawidłowych komórek stercza do krwiobiegu jedynie w śladowych ilościach. Jeśli jednak mężczyzna choruje na raka prostaty, następuje znaczny wzrost poziomu PSA we krwi. PSA ma szerokie zastosowanie w praktyce klinicznej jako marker nowotworu prostaty.

PSA to jednak antygen swoisty dla tkanek prostaty, a nie dla raka prostaty. Okazuje się bowiem, że zwiększenie stężenia PSA we krwi występuje u około 20% mężczyzn niemających raka, zaś u o około 30% chorych na ten nowotwór poziom PSA we krwi nie jest podwyższony.

Prawidłowy poziom stężenia PSA w surowicy krwi wynosi 0,0-4,0ng/ml. Wyniki badania PSA przekraczające wartość 10,0ng/ml powinny budzić u pacjenta i lekarza obawę istnienia nowotworu prostaty. Takie wyniki PSA są wskazaniem do dalszej diagnostyki raka prostaty. Wykonuje się wówczas biopsję stercza.

3. Czynniki wpływające na stężenie PSA we krwi

W prawidłowych warunkach poziom PSA w surowicy krwi zależny jest od:

  • męskich hormonów płciowych (androgenów) – produkcja i wydzielanie PSA znajduje się pod ich kontrolą;
  • wieku – stężenie PSA rośnie wraz z wiekiem i u mężczyzn zdrowych wzrasta o 0,04ng/ml w ciągu roku;
  • objętości stercza – na każdy centymetr sześcienny tkanki prostaty notuje się wzrost poziomu PSA o 4%;
  • rasy – Afroamerykanie mają wyższe stężenie PSA niż mężczyźni rasy białej;
  • ejakulacji – powoduje ona podwyższenie poziomu PSA we krwi, co może być przyczyną błędnych wyników badania. Zaleca się wykonywanie badania PSA przynajmniej po dwóch dobach wstrzemięźliwości seksualnej.

W warunkach patologicznych wzrost stężenia PSA spowodowany jest uszkodzeniem komórek prostaty, co sprzyja ułatwionemu przenikaniu antygenu do krwi. W przypadku podwyższonego poziomu PSA we krwi można przypuszczać toczący się w sterczu proces chorobowy. Najczęstsze choroby prostaty, powodujące wzrost stężenia PSA w surowicy, to:

  • rak prostaty;
  • przerost prostaty;
  • zapalenie gruczołu krokowego.

3.1. Kiedy dochodzi do wzrostu stężenia PSA?

Do przejściowego podwyższenia poziomu PSA we krwi może dojść w wyniku mechanicznego podrażnienia prostaty, na przykład po wprowadzeniu cewnika do pęcherza lub na skutek następujących procedur medycznych:

  • biopsja z gruczołu krokowego;
  • ultrasonografia przezodbytnicza;
  • cystoskopia (wziernikowanie pęcherza);
  • masaż gruczołu krokowego - do znacznego wzrostu poziomu PSA nie dochodzi jednak po badaniu per rectum (badanie stercza przez odbytnicę);
  • przezcewkowe zabiegi przeprowadzane na pęcherzu (elektroresekcja guza pęcherza) i na prostacie (elektroresekcja gruczolaka stercza).

3.2. Obniżanie poziomu PSA

Spadek poziomu PSA ma najczęściej miejsce na skutek leczenia raka prostaty, czyli:

  • po radioterapii raka prostaty;
  • po zabiegu wycięcia prostaty z guzem nowotworowym;
  • podczas hormonoterapii raka prostaty.

Zmniejszenie stężenia PSA we krwi następuje również podczas leczenia gruczolaka stercza za pomocą pochodnych finasterydu. Lek ten ma wpływ na środowisko hormonalne stercza.

4. Normy PSA u mężczyzn

Prawidłowa wartość poziomu PSA wynosi od 0,0 do 4,0ng/ml. U zdrowych mężczyzn normy PSA to:

  • 0,0 - 4,0ng/ml – wszyscy zdrowi mężczyźni poniżej 40. roku życia, 97% zdrowych mężczyzn powyżej 40. roku życia;
  • 4,0 - 10,0ng/ml – u 3% zdrowych mężczyzn po czterdziestce.

Interpretacja wzrostu PSA w przedziale 4,0-10,0ng/ml stanowi niemałe wyzwanie, ponieważ w tych granicach zmniejsza się swoistość oraz czułość testu PSA. Zakres ten bywa określiany mianem "szarej strefy" badania.

PSA to skuteczne badanie. Stosowane jest zwłaszcza w celu wykrycia bądź wykluczenia nowotworu prostaty we wczesnej jego fazie. PSA daje większe szanse na wyleczenie choroby w przypadku jej wystąpienia.

spis treści
rozwiń
Następny artykuł: Badanie USG (TRUS)

Polecane dla Ciebie

Pomocni lekarze

Szukaj innego lekarza

Komentarze

Wysyłając opinię akceptujesz regulamin zamieszczania opinii w serwisie. Grupa Wirtualna Polska S.A. z siedzibą w Warszawie jest administratorem twoich danych osobowych dla celów związanych z korzystaniem z serwisu. Zgodnie z art. 24 ust. 1 pkt 3 i 4 ustawy o ochronie danych osobowych, podanie danych jest dobrowolne, Użytkownikowi przysługuje prawo dostępu do treści swoich danych i ich poprawiania.
    Podoba Ci się ten artykuł? Chcesz więcej? Polub
    i bądź na bieżąco!