Badanie PSA w diagnostyce chorób prostaty

Przerost prostaty a rak

Łagodny rozrost prostaty to bardzo częsta dolegliwość u wielu mężczyzn powyżej 50. roku życia. Przyczyny tej choroby nie są do końca znane, ale możliwe...

Badanie PSA przy problemach z gruczołem krokowym pozwala zdiagnozować przyczynę dolegliwości. Może to być zapalenie gruczołu krokowego, łagodny rozrost prostaty albo – w najgorszym przypadku – rak tego gruczołu. Badanie PSA powinno być profilaktycznie wykonywane u wszystkich mężczyzn powyżej 50. roku życia. Jeśli natomiast w rodzinie pacjenta wystąpił rak prostaty, PSA należy wykonywać rokrocznie już od 40. roku życia. Do badania PSA potrzebna jest jedynie próbka krwi.

Objawy prostaty

Rośnie liczba mężczyzn po 50. roku życia, którzy doświadczają problemów z prostatą, czyli z gruczołem krokowym. Schorzenia w obrębie prostaty objawiają się najczęściej dolegliwościami ze strony układu moczowego. Są to:

#dziejesienazywo: Rak prostaty - jakie badania należy wykonać?

  • zmienność, osłabienie oraz przerywanie strumienia moczu;
  • wykapywanie moczu z cewki moczowej;
  • wydłużenie czasu mikcji (oddawania moczu);
  • nietrzymanie moczu w pęcherzu z powodu jego przepełnienia;
  • częste oddawanie moczu w nocy;
  • częstomocz;
  • uczucie zalegania moczu;
  • gwałtowne parcie na mocz i jego popuszczanie;
  • niewielka objętość mikcji.

Badanie PSA

PSA to swoisty antygen sterczowy (z ang. Prostate Specific Antigen), białko specyficzne dla nasienia, czyli ejakulatu. Do wytwarzania PSA dochodzi w komórkach nabłonka kanalików prostaty. Swoisty antygen sterczowy u zdrowych mężczyzn jest uwalniany z prawidłowych komórek stercza do krwiobiegu jedynie w śladowych ilościach. Jeśli jednak mężczyzna choruje na raka prostaty, następuje znaczny wzrost poziomu PSA we krwi. PSA ma szerokie zastosowanie w praktyce klinicznej jako marker nowotworu prostaty.

PSA to jednak antygen swoisty dla tkanek prostaty, a nie dla raka prostaty. Okazuje się bowiem, że zwiększenie stężenia PSA we krwi występuje u około 20% mężczyzn niemających raka, zaś u o około 30% chorych na ten nowotwór poziom PSA we krwi nie jest podwyższony.

Prawidłowy poziom stężenia PSA w surowicy krwi wynosi 0,0-4,0ng/ml. Wyniki badania PSA przekraczające wartość 10,0ng/ml powinny budzić u pacjenta i lekarza obawę istnienia nowotworu prostaty. Takie wyniki PSA są wskazaniem do dalszej diagnostyki raka prostaty. Wykonuje się wówczas biopsję stercza.

Czynniki wpływające na stężenie PSA we krwi

W prawidłowych warunkach poziom PSA w surowicy krwi zależny jest od:

  • męskich hormonów płciowych (androgenów) – produkcja i wydzielanie PSA znajduje się pod ich kontrolą;
  • wieku – stężenie PSA rośnie wraz z wiekiem i u mężczyzn zdrowych wzrasta o 0,04ng/ml w ciągu roku;
  • objętości stercza – na każdy centymetr sześcienny tkanki prostaty notuje się wzrost poziomu PSA o 4%;
  • rasy – Afroamerykanie mają wyższe stężenie PSA niż mężczyźni rasy białej;
  • ejakulacji – powoduje ona podwyższenie poziomu PSA we krwi, co może być przyczyną błędnych wyników badania. Zaleca się wykonywanie badania PSA przynajmniej po dwóch dobach wstrzemięźliwości seksualnej.

W warunkach patologicznych wzrost stężenia PSA spowodowany jest uszkodzeniem komórek prostaty, co sprzyja ułatwionemu przenikaniu antygenu do krwi. W przypadku podwyższonego poziomu PSA we krwi można przypuszczać toczący się w sterczu proces chorobowy. Najczęstsze choroby prostaty, powodujące wzrost stężenia PSA w surowicy, to:

  • rak prostaty;
  • przerost prostaty;
  • zapalenie gruczołu krokowego.

Kiedy dochodzi do wzrostu stężenia PSA?

Do przejściowego podwyższenia poziomu PSA we krwi może dojść w wyniku mechanicznego podrażnienia prostaty, na przykład po wprowadzeniu cewnika do pęcherza lub na skutek następujących procedur medycznych:

  • biopsja z gruczołu krokowego;
  • ultrasonografia przezodbytnicza;
  • cystoskopia (wziernikowanie pęcherza);
  • masaż gruczołu krokowego - do znacznego wzrostu poziomu PSA nie dochodzi jednak po badaniu per rectum (badanie stercza przez odbytnicę);
  • przezcewkowe zabiegi przeprowadzane na pęcherzu (elektroresekcja guza pęcherza) i na prostacie (elektroresekcja gruczolaka stercza).

Obniżanie poziomu PSA

Spadek poziomu PSA ma najczęściej miejsce na skutek leczenia raka prostaty, czyli:

  • po radioterapii raka prostaty;
  • po zabiegu wycięcia prostaty z guzem nowotworowym;
  • podczas hormonoterapii raka prostaty.

Zmniejszenie stężenia PSA we krwi następuje również podczas leczenia gruczolaka stercza za pomocą pochodnych finasterydu. Lek ten ma wpływ na środowisko hormonalne stercza.

Normy PSA u mężczyzn

Prawidłowa wartość poziomu PSA wynosi od 0,0 do 4,0ng/ml. U zdrowych mężczyzn normy PSA to:

  • 0,0 - 4,0ng/ml – wszyscy zdrowi mężczyźni poniżej 40. roku życia, 97% zdrowych mężczyzn powyżej 40. roku życia;
  • 4,0 - 10,0ng/ml – u 3% zdrowych mężczyzn po czterdziestce.

Interpretacja wzrostu PSA w przedziale 4,0-10,0ng/ml stanowi niemałe wyzwanie, ponieważ w tych granicach zmniejsza się swoistość oraz czułość testu PSA. Zakres ten bywa określiany mianem "szarej strefy" badania.

PSA to skuteczne badanie. Stosowane jest zwłaszcza w celu wykrycia bądź wykluczenia nowotworu prostaty we wczesnej jego fazie. PSA daje większe szanse na wyleczenie choroby w przypadku jej wystąpienia.

Joanna Krocz, 3 miesiące temu

Bibliografia

  • Babayan R.K., Oates R.D., Siroky M.B. Podręcznik urologii, diagnostyka i leczenie, Czelej, Lublin 2006, ISBN 83-89309-74-2
  • Borkowski A. Urologia - podręcznik dla studentów medycyny, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2008, ISBN 978-83-200-3758-6
  • Kabata J., Kalinowski L., Szczepańska-Konkel M., Angielski S. Badania laboratoryjne w codziennej praktyce - wartości referencyjne i interprertacje, Makmedia, Gdańsk 2005 , ISBN 83-88322-18-4
  • Dembińska-Kieć A., Naskalski J.W., Diagnostyka laboratoryjna z elementami biochemii klinicznej, Urban & Partner, Wrocław 2009, ISBN 978-83-7609-137-2

Badanie prostaty

Komentarze (2)
zapytaj lekarza

za darmo

  • Odpowiedź w 24 godziny
  • Bez żadnych opłat
  • Lekarze, psychologowie, dietetycy

lekarzy jest teraz online

0/500

Diagnostyka chorób prostaty
najnowsze pytania

DYSKUSJE NA FORUM

Pomocni lekarze

Artykuły Diagnostyka chorób prostaty
Diagnostyka chorób prostaty

Podwyższone PSA

Podwyższone PSA niesie za sobą niepokojące informacje. Najczęściej podwyższone PSA wskazuje na nowotwór prostaty. Istnieją też sytuacje (...) , w których stężenie PSA we krwi wzrasta, a które to sytuacje są zupełnie prawidłowe. Na podwyższone...

Diagnostyka chorób prostaty

PSA

w leczeniu chorób prostaty. Antygen sterczowy PSA pozawala na wczesne wykrycie raka prostaty. Jest to duży postęp w diagnostyce i kontrolowaniu (...) Badanie PSA jest obowiązkowe dla...

Diagnostyka chorób prostaty

Rezonans magnetyczny w chorobach prostaty

magnetyczny w chorobach prostaty. Rezonans magnetyczny w diagnostyce chorób prostaty Zastosowana po raz pierwszy kilka lat temu nowa metoda obrazowania gruczołu krokowego może być...

Diagnostyka chorób prostaty

Badanie PSA - charakterystyka, wyniki

Prostata to gruczoł wielkości kasztana, ale może sprawić ogromne problemy. Dotyczy to zwłaszcza panów po pięćdziesiątce. Oznaczenie stężenia PSA (...) (antygenu swoistego dla gruczołu krokowego) w surowicy krwi stanowi istotny element...

Diagnostyka chorób prostaty

USG gruczołu krokowego

Badanie ultrasonograficzne, w skrócie USG, jest metodą dosyć często stosowaną w diagnostyce chorób prostaty. Dzieje się tak ze względu na dużą użyteczność tej metody diagnostycznej oraz jej stosunkowo...

Diagnostyka chorób prostaty

Badanie USG (TRUS)

Do rozpoznania chorób prostaty niezbędne jest wykonanie badania USG układu moczowego. Pozwala ono na ocenę zarówno stanu górnych dróg moczowych (...) (nerki i moczowody), jak i dolnych dróg moczowych (pęcherz moczowy,...

Diagnostyka chorób prostaty

Badania w diagnostyce chorób prostaty

kilka podstawowych badań, które są bardzo istotne w dalszej diagnostyce chorób gruczołu krokowego. Do badań tych należą: badanie ogólne moczu (...) , oznaczenie stężenia PSA, USG, badanie TRUS, biopsja stercza, rezonans...

Przerost prostaty - objawy, leczenie

Test na PSA, czyli przerost prostaty (WIDEO)

Test na PSA, czyli przerost prostaty (WIDEO) Odtwórz wideo

Nieparzysty narząd mięśniowo-gruczołowy wchodzący w skład męskiego układu płciowego i położony poniżej pęcherza moczowego w miednicy mniejszej jest nazywany sterczem lub prostatą. W sytuacji, kiedy dochodzi do przerostu gruczołu krokowego mówi się wtedy,...

Normy laboratoryjne

Antygen specyficzny gruczołu krokowego (PSA)

pacjenta (ojciec, bracia) stwierdzono występowanie raka prostaty, badanie PSA należy wykonywać już od 40. roku życia. Norma dla antygenu PSA (...) się metody zwiększające użyteczność...