Leki, które mogą niszczyć kości. Ciche ryzyko, o którym warto wiedzieć

Syntetyczne glikokortykosteroidy należą do najlepiej udokumentowanych substancji uszkadzających kości. Już niewielkie dawki stosowane powyżej trzech miesięcy mogą:

• hamować aktywność osteoblastów (komórek budujących kość),

• pobudzać osteoklasty (komórki niszczące kość),

• zaburzać wchłanianie wapnia i zwiększać jego utratę z moczem.

Badania wskazują, że terapia steroidowa jest jednym z najczęstszych farmakologicznych czynników powodujących wtórną osteoporozę. Ryzyko wzrasta nawet dwukrotnie przy stosowaniu przewlekłym.

Zobacz także: Brak wapnia "daje w kość". Po czym go rozpoznać i jakie są skutki niedoboru?

Selektywne inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny, stosowane powszechnie w leczeniu depresji i zaburzeń lękowych, wpływają na metabolizm kości poprzez receptory serotoninowe znajdujące się w tkance kostnej.

Badania wykazały:

• zwiększone ryzyko złamań u osób starszych,

• obniżenie gęstości mineralnej kości u kobiet po menopauzie,

• możliwe zaburzenia wzrostu kości u dzieci i młodzieży.

Metaanaliza opublikowana w "Osteoporosis International" potwierdza, że długotrwałe stosowanie SSRI wiąże się z istotnie wyższym ryzykiem złamań – nawet o 70 proc.

Część substancji stosowanych w padaczce przyspiesza metabolizm witaminy D w wątrobie, prowadząc do jej niedoborów. Witamina D odpowiada za prawidłowe wchłanianie wapnia w jelitach – jej niski poziom bezpośrednio powoduje osteomalację lub osteoporozę.

Z dostępnych badań wynika, że długotrwała terapia przeciwpadaczkowa może prowadzić do:

• zmniejszenia gęstości mineralnej kości,

• osłabienia struktury beleczkowej,

• zwiększenia ryzyka złamań, szczególnie kręgów.

Niektóre substancje stosowane w cukrzycy typu 2 wpływają na kości na dwa sposoby:

• TZD: zwiększają odkładanie tłuszczu w szpiku, co wypiera komórki produkujące kość i ogranicza jej odbudowę.

• Inhibitory SGLT2: mogą obniżać gęstość mineralną kości, szczególnie u osób z wysokim ryzykiem upadków.

Badania populacyjne wskazują, że czteroletnie stosowanie TZD wiąże się ze statystycznie istotnym wzrostem liczby złamań u kobiet po menopauzie.

Leczenie onkologiczne polegające na blokowaniu estrogenów (u kobiet) lub androgenów (u mężczyzn) jest niezwykle skuteczne, ale bardzo obciążające dla kości.

W badaniach wykazano, że:

• pierwsze 12 miesięcy terapii przynosi najszybszy spadek gęstości kości,

• ryzyko złamań u pacjentów onkologicznych istotnie przewyższa ryzyko w populacji ogólnej.

Niedobory hormonów płciowych dramatycznie przyspieszają aktywność osteoklastów i prowadzą do szybkiej osteoporozy.

Zobacz także: Osteoporozę wykryjesz w domu. Warto zrobić jeden pomiar

Inhibitory pompy protonowej, stosowane często przez wiele lat, mogą:

• zmniejszać wchłanianie wapnia,

• prowadzić do przewlekłych niedoborów składników mineralnych,

• zwiększać ryzyko złamań biodra, szczególnie przy dużych dawkach.

Badania z udziałem tysięcy pacjentów potwierdziły, że długotrwałe stosowanie tych leków wiąże się z większą częstością złamań u osób po 50. roku życia.

Część leków przeciwzakrzepowych:

• zmniejsza aktywność osteoblastów,

• zaburza przyswajanie wapnia,

• może prowadzić do utraty masy kostnej przy długotrwałym stosowaniu.

U osób przyjmujących je przewlekle obserwuje się wyższe ryzyko osteoporozy i złamań, co potwierdzają badania kliniczne.

Substancje te zwiększają wydalanie wapnia z moczem, co w konsekwencji prowadzi do:

• obniżenia mineralizacji kości,

• zwiększenia ryzyka złamań,

• szybszej utraty masy kostnej w okolicy bioder.

Badania obserwacyjne wykazały szczególnie wysoki odsetek złamań w pierwszym tygodniu leczenia – głównie z powodu nasilonych upadków.

Badania wskazują jednoznacznie, że wiele szeroko stosowanych substancji czynnych może mieć negatywny wpływ na układ kostny.

Eksperci zalecają:

• regularne badania gęstości mineralnej kości (densytometria),

• suplementację wapnia i witaminy D, jeśli zaleci lekarz,

• aktywność fizyczną ukierunkowaną na obciążenie szkieletu,

• monitorowanie wszystkich przyjmowanych leków – także OTC i ziołowych,

• konsultacje z lekarzem przy długotrwałej terapii lekami obciążającymi kości.

W badaniach naukowych podkreśla się, że największe szkody wyrządza przewlekłe stosowanie wielu leków jednocześnie, szczególnie u osób starszych.

Dominika Najda, dziennikarka Wirtualnej Polski

Źródła

1. Osteoporosis International
2. Journal of Bone and Mineral Research