Dania ich zakazała. Liczba zgonów na serce od razu spadła

Tłuszcze trans to rodzaj tłuszczów, które mogą występować naturalnie w niewielkich ilościach w produktach pochodzenia zwierzęcego, ale większe znaczenie dla zdrowia mają te powstające przemysłowo. Tworzą się m.in. podczas częściowego utwardzania olejów roślinnych. Dzięki temu żywność dłużej zachowuje świeżość, ma odpowiednią konsystencję i jest bardziej odporna na jełczenie.

To, co jest korzystne z punktu widzenia produkcji żywności, nie jest jednak dobre dla organizmu. Przemysłowe tłuszcze trans zwiększają stężenie tzw. złego cholesterolu LDL, a jednocześnie mogą obniżać poziom dobrego cholesterolu HDL. W efekcie sprzyjają odkładaniu się blaszek miażdżycowych w naczyniach i zwiększają ryzyko chorób serca oraz układu krążenia.

– Izomery trans kwasów tłuszczowych wykazują bardzo niekorzystne działanie na organizm człowieka. Są uznanym czynnikiem ryzyka chorób sercowo-naczyniowych. Spożywanie znacznych ilości izomerów trans kwasów tłuszczowych podwyższa poziom tzw. złego cholesterolu (LDL) i obniża poziom "dobrego" cholesterolu (HDL) w surowicy krwi, a także podnosi poziom lipoproteiny (a) uznawanej za niezależny czynnik ryzyka choroby niedokrwiennej serca – wyjaśniała dr hab. Hanna Mojska z Instytutu Żywności i Żywienia dla PAP.

Dania była pierwszym krajem na świecie, który zdecydował się na zdecydowane ograniczenie przemysłowych tłuszczów trans w żywności. Przepisy zaczęły obowiązywać w 2004 r. i doprowadziły do niemal całkowitego wyeliminowania sztucznych tłuszczów trans z duńskiego rynku.

Naukowcy postanowili później sprawdzić, czy zmiana przepisów przełożyła się na zdrowie mieszkańców. W analizie wykorzystano dane dotyczące śmiertelności w krajach OECD z lat 1990–2012. Za pomocą tzw. syntetycznej grupy kontrolnej oszacowano, jak mogłyby wyglądać statystyki zgonów z powodu chorób sercowo-naczyniowych w Danii, gdyby regulacji nie wprowadzono. Przed zmianą prawa wskaźniki śmiertelności w Danii i grupie porównawczej były niemal identyczne. Średnio notowano odpowiednio 441,5 i 442,7 zgonu na 100 tys. mieszkańców rocznie.

Po wprowadzeniu ograniczeń różnica stała się wyraźna. W ciągu pierwszych trzech lat liczba zgonów z powodu chorób układu sercowo-naczyniowego była w Danii średnio o 14,2 na 100 tys. mieszkańców rocznie niższa niż wynikałoby to z modelu kontrolnego. Analizy dotyczące dłuższego okresu wskazywały na jeszcze większą różnicę.

Podobne efekty obserwowano również w Stanach Zjednoczonych. Po ograniczeniu stosowania przemysłowych tłuszczów trans w gastronomii w części hrabstw stanu Nowy Jork liczba hospitalizacji z powodu zawałów serca i udarów mózgu po trzech latach była średnio o 6,2 proc. niższa niż na obszarach bez takich restrykcji.

Największym problemem są przemysłowo wytwarzane izomery trans. Ich źródłem przez lata były przede wszystkim częściowo utwardzone oleje roślinne wykorzystywane do produkcji ciastek, wyrobów cukierniczych, niektórych margaryn, chipsów, frytek czy produktów smażonych na głębokim tłuszczu.

NFZ wskazuje również na żywność typu instant, zupki błyskawiczne, fast food, lody i wyroby cukiernicze. Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej podkreśla natomiast, że ze względu na niekorzystny wpływ tych tłuszczów na zdrowie ich zawartość w diecie powinna być możliwie jak najmniejsza.

Konsumenci mogą zwracać uwagę przede wszystkim na określenia takie jak "częściowo utwardzony" lub "częściowo uwodorniony tłuszcz roślinny".

Dania przez lata była pionierem w ograniczaniu tłuszczów trans, ale dziś podobne regulacje obejmują całą Unię Europejską. W żywności przeznaczonej dla konsumentów przemysłowe tłuszcze trans mogą występować w ilości nie większej niż 2 g na 100 g tłuszczu.

Nie oznacza to jednak, że problem całkowicie zniknął. Eksperci nadal zalecają ograniczanie wysoko przetworzonej żywności i wybieranie produktów o prostszym składzie.

Źródła:

• WP abcZdrowie
• Narodowy Fundusz Zdrowia
• Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej
• American Journal of Preventive Medicine