Doskwierają ci skurcze łydek? To sygnał alarmowy, takie mogą być przyczyny

Skurcze mięśni łydek to nagłe, mimowolne i bolesne skrócenie włókien mięśniowych, które pojawia się bez świadomej kontroli. Skurcz pojawia się wtedy, gdy pobudzenie nerwowe w porę nie wygasa, a przez to mięsień nie jest w stanie przejść w fazę rozluźnienia.

W prawidłowych warunkach skurcz i rozkurcz mięśnia przebiegają naprzemiennie i są precyzyjnie regulowane przez układ nerwowy oraz stężenie jonów, głównie wapnia, sodu, magnezu i potasu. Gdy ta stabilność zostaje zachwiana, mięsień kurczy się gwałtownie i nie może się rozluźnić. Tym, co my odczuwamy w tym momencie, jest ten charakterystyczny, ostry ból.

Odpowiednie nawodnienie ma bezpośredni wpływ na zdolność mięśni do prawidłowego kurczenia się i rozluźniania. Woda odpowiada za objętość krwi, transport elektrolitów oraz przewodnictwo impulsów nerwowych, czyli fal pobudzenia, które sterują pracą włókien mięśniowych.

Przy niedostatecznej podaży płynów krew staje się bardziej zagęszczona, a stężenie jonów w przestrzeni pozakomórkowej wzrasta. Taki stan może utrudniać prawidłowe przekazywanie sygnałów nerwowych. Mięśnie stają się wtedy bardziej podatne na niekontrolowane skurcze, a odczuwalne jest to głównie podczas wysiłku lub w nocy.

Zazwyczaj pierwsze objawy pojawiają się już przy niewielkim odwodnieniu, rzędu 1-2 procent masy ciała, które często jest niezauważone w codziennym funkcjonowaniu.

Prawidłowa praca mięśni zależy od równowagi kilku podstawowych elektrolitów, ponieważ to one regulują przewodnictwo nerwowe i napięcie włókien mięśniowych.

• Sód odpowiada za powstawanie impulsów nerwowych i utrzymanie objętości płynów, dlatego jego spore straty wraz z potem mogą zwiększać podatność skurczową. Głównym źródłem sodu w diecie jest sól kuchenna oraz produkty solone.
• Potas bierze czynny udział w przekazywaniu sygnałów do komórek mięśniowych i wspiera ich rozkurcz. Przy zbyt niskim poziomie potasu częściej pojawia się uczucie sztywności oraz osłabienia mięśni. Potas występuje głównie w warzywach, owocach, ziemniakach oraz roślinach strączkowych.
• Magnez uczestniczy przy hamowaniu nadmiernego pobudzenia nerwowo-mięśniowego, jednak u osób jedzących różnorodnie jego niedobór występuje rzadziej, niż powszechnie się zakłada. Jego źródłem są pełnoziarniste produkty zbożowe, orzechy, pestki oraz kakao.
• Wapń za to jest niezbędny do samego mechanizmu skurczu, ponieważ umożliwia przesuwanie się włókien mięśniowych względem siebie. Wapń dostarcza przede wszystkim mleko, produkty mleczne oraz ryby jedzone z ośćmi, jak np. sardynki.

Zaburzenie proporcji między tymi pierwiastkami często towarzyszy nawracającym skurczom łydek.

Skurcze łydek często pojawiają się również wtedy, gdy mięśnie pracują długo w jednym zakresie lub są poddawane powtarzalnym obciążeniom bez odpowiedniej regeneracji. Długotrwałe stanie, siedzenie z ograniczonym ruchem albo intensywny trening powoduje narastanie napięcia we włóknach mięśniowych. Zmęczony mięsień słabiej reaguje na hamowanie ze strony układu nerwowego, przez co łatwiej dochodzi do skurczu.

Znaczenie ma także skrócenie mięśni oraz ograniczona elastyczność tkanek, bo wtedy łydki są bardziej podatne i wrażliwe na bodźce nerwowe. Przy regularnym przeciążeniu układ nerwowo-mięśniowy potrzebuje więcej czasu na powrót do równowagi, a brak tej przerwy podnosi ryzyko omawianych tutaj bolesnych i uciążliwych skurczów.

Skurcze łydek mogą pojawiać się także w nocy lub w czasie spoczynku, mimo braku wcześniejszego wysiłku fizycznego. W takiej sytuacji chodzi o zmianę aktywności układu nerwowego, ponieważ w czasie snu inaczej reguluje napięcie mięśni niż w ciągu dnia. Dochodzi wtedy do osłabienia mechanizmów hamujących skurcz, a przez to mięśnie są bardziej podatne na nagłe pobudzenie.

Wyjątkowo ważna w tym aspekcie jest również pozycja ciała podczas snu, ponieważ skrócenie mięśni łydek przez zgięcie podeszwowe stopy, czyli ustawienie stopy "w dół", jak przy staniu na palcach może ułatwiać ich mimowolne napięcie.

U części osób znaczenie ma również wolniejsze krążenie oraz zmiany związane z wiekiem, ponieważ są to czynniki, które też wpływają na przewodnictwo nerwowo-mięśniowe nawet w stanie pełnego spoczynku.

Codzienny sposób odżywiania i spójność dnia to elementy życia, które mają przełożenie na stabilność pracy mięśni, tym bardziej gdy problem skurczów jest powracający. Regularne, przemyślane posiłki ograniczają wahania glukozy, a solidna ilość białka wspiera odbudowę tkanek. Sód, potas, magnez oraz wapń to natomiast składniki, które dbają o równowagę elektrolitową.

U osób dorosłych dzienne zapotrzebowanie na magnez wynosi zwykle około 300-400 mg, a na potas około 3500 mg, przy czym wartości te odnoszą się do całej diety, a nie pojedynczego produktu. Bardzo ważny jest też sen i regularne przerwy od długotrwałego stania lub siedzenia, ponieważ zmęczony układ nerwowo-mięśniowy wolniej wraca na właściwe tory.

Ograniczenie alkoholu i nadmiaru kofeiny również ma sens, ponieważ tego typu trunki zwiększają straty płynów i elektrolitów, a u części osób wiąże się to właśnie z częstszym występowaniem skurczów.

Sporadyczne skurcze łydek zwykle nie są powodem do niepokoju, ale ich częste lub nasilające się występowanie wymaga szerszego spojrzenia na stan zdrowia. Czujność powinny wzbudzić skurcze pojawiające się regularnie mimo prawidłowego nawodnienia, zbilansowanej diety oraz braku intensywnego wysiłku. Dodatkowy niepokój powinna budzić obecność innych objawów, takich jak obrzęk kończyn, drętwienie, osłabienie mięśniowe lub ból utrzymujący się także poza samym skurczem.

W takich sytuacjach skurcze mogą towarzyszyć zaburzeniom krążenia, chorobom neurologicznym, problemom hormonalnym lub działaniu niektórych leków. U osób starszych oraz u pacjentów z chorobami przewlekłymi nawracające skurcze częściej wymagają oceny laboratoryjnej oraz konsultacji lekarskiej. W takich sytuacjach nie warto działać na własną rękę.

Skurcze łydek najczęściej wynikają z połączenia kilku czynników, a nie jednej prostej przyczyny. Obserwacja nawodnienia, diety, obciążeń oraz wskazówek ze strony organizmu daje więcej niż sięganie po doraźne rozwiązania.

Źródło: * https://bmjopensem.bmj.com/content/5/1/e000478

Źródła

1. NaukaJedzenia.pl