Fruktoza – gdzie występuje i czy jest szkodliwa?

Fruktoza, znana także jako cukier owocowy, to organiczny związek chemiczny z grupy ketoz. Jest jednym z cukrów prostych (monosacharyd). Ponieważ zawiera sześć atomów węgla w cząsteczce, jest heksozą (tak jak glukoza czy galaktoza).

Jakie właściwości ma fruktoza? W temperaturze pokojowej jest białą substancją krystaliczną, która dobrze rozpuszcza się w wodzie. Cechuje się słodkim smakiem. Jest nieco słodsza od sacharozy i zdecydowanie bardziej słodka od glukozy.

W wyniku fermentacji ulega przemianie do etanolu. W organizmie pełni taką samą funkcję jak większość węglowodanów – dostarcza energii. Źródła fruktozy w diecie:

Naturalnym źródłem fruktozy są owoce (stąd nazwa substancji), miód i nektar kwiatów. Wysoką zawartość fruktozy mają zwłaszcza słodkie owoce, takie jak brzoskwinie, gruszki, jabłka czy banany, grejpfruty czy pomarańcze.

Fruktozę można znaleźć także w warzywach, takich jak cebula, dynia, por, szparagi, papryka. Głównym źródłem fruktozy w diecie jest sacharoza, czyli cukier spożywczy oraz syrop kukurydziany. Fruktoza jest metabolizowana w wątrobie.

Warto pamiętać, że fruktoza ma niski indeks glikemiczny (IG), a jej metabolizm zachodzi bez udziału insuliny, dzięki czemu cukier ten nie wpływa bezpośrednio na gospodarkę insulinową. Jako słodzik może być stosowana przez diabetyków.

Fruktoza w przemyśle wykorzystywana jest jako konserwant (dzięki higroskopijności, czyli zdolności wiązania wody) i substancja słodząca. Traktuje się ją jak substytut cukru – tak w postaci krystalicznej, jak i syropów (syrop fruktozowy, syrop glukozowo-fruktozowy, syrop fruktozowo-glukozowy). To również substrat w przemyśle farmaceutycznym. Glukoza + fruktoza - co powstaje? Fruktoza wraz z glukozą tworzy biały cukier.

Fruktoza dostarczana organizmowi w małych dawkach nie stanowi zagrożenia. Szkodliwe jest spożywanie jej w zbyt dużych ilościach – szczególnie w postaci przetworzonej. Ma to związek z tym, że proces przemiany oraz wchłaniania fruktozy zachodzi zdecydowanie wolniej niż w przypadku innych cukrów. W rezultacie może dojść do jej nagromadzenia w organizmie.

Jakie są negatywne skutki spożywania fruktozy? Badania dowodzą, że substancja:

• aktywuje ośrodki nagrody w ludzkim mózgu, nie zapewniając przy tym uczucia sytości,
• wpływa na wzrost produkcji kwasu moczowego, może prowadzić do wystąpienia dny moczanowej, kamieni nerkowych,
• z uwagi na wolniejsze wchłanianie z krwi niż glukoza nie jest wykorzystywana podczas wysiłku fizycznego, a jej nadmiar jest przekształcany w tkankę tłuszczową (ponieważ fruktoza nie jest szybko metabolizowana, odkłada się w tkance tłuszczowej),
• sprawia, że wątroba produkuje większe ilości trójglicerydów, co sprzyja chorobom układu sercowo-naczyniowego (np. miażdżycy), insulinooporności, cukrzycy, nadwadze i otyłości, ale i niealkoholowego stłuszczenia wątroby. Warto pamiętać, że fruktoza ma właściwości aterogenne, to jest związane z zaburzeniami gospodarki lipidowej,
• nagromadzenie fruktozy może wywołać ból brzucha albo biegunkę. Sprzyja także pogorszeniu stanu jamy ustnej, może wpływać na rozwój próchnicy lub paradontozy.

Czy fruktoza z owoców jest szkodliwa?

Fruktoza występująca w sposób naturalny w owocach nie jest szkodliwa dla zdrowia, w przeciwieństwie do produktów, do których została dodana. Owoce warto jeść, ponieważ mają małą gęstość energetyczną i dużo błonnika, są bogatym źródłem minerałów, witamin i antyoksydantów, które chronią przed rozwojem miażdżycy i innymi chorobami sercowo-naczyniowymi.

U niektórych osób po spożyciu produktów, które zawierają fruktozę, pojawiają się objawy mogące wskazywać na jej nietolerancję. Nadwrażliwość układu pokarmowego na ten cukier wywołuje dolegliwości ze strony układu pokarmowego, takie jak:

• gazy i wzdęcia,
• ból brzucha,
• mdłości i wymioty oraz biegunkę,
• senność, osłabienie i omdlenie.

W takiej sytuacji, by potwierdzić wstępne rozpoznanie, wykonuje się wodorowy test oddechowy. Gdy badanie wskaże na nietolerancję fruktozy, konieczne jest wprowadzenie diety ubogiej w źródła fruktozy.

Inną patologią związaną z metabolizmem fruktozy jest fruktozemia. To choroba wrodzona, istotą której jest niedobór enzymu związanego z metabolizmem fruktozy. Konsekwencją fruktozemii są krwotoki, żółtaczka, zwiększona senność i zmęczenie, drgawki, utrata apetytu, niewydolność nerek i wątroby.