Jak uzupełnić niedobór selenu? Poznaj zapotrzebowanie i zalecenia dotyczące suplementacji

Selen został w pełni doceniony dopiero w latach sześćdziesiątych XX stulecia. Jest mikroelementem, którego organizm człowieka potrzebuje w niewielkiej ilości, ale ta ilość jest niezbędna dla zdrowia i życia.

Selen odpowiada za:

• silniejszy układ immunologiczny,
• prawidłowe funkcjonowanie narządu wzroku,
• utrzymanie w dobrej kondycji skóry i włosów,
• ochronę przed zachorowaniem na różne rodzaje nowotworów,
• zapobieganie chorobom serca,
• hamowanie procesu starzenia się.

Prowadzone badania dotyczące wpływu tego składnika na zdrowie wykazały również, że wpływa na potencję i popęd seksualny u mężczyzn. Ponadto selen wspomaga utrzymanie zdrowego układu nerwowego i wspiera pracę tarczycy.

Niedobór selenu objawia się zmęczeniem, osłabieniem odporności, problemami ze skórą, włosami i paznokciami, zaburzeniami nastroju. Mogą również pojawić się problemy z tarczycą (np. Hashimoto) oraz zwiększone ryzyko chorób serca i nowotworów.

Selen znajduje się w takich produktach, jak:

• orzechy brazylijskie (najlepsze źródło tego pierwiastka),
• ryby (szczególnie łosoś),
• mięso (wieprzowina, drób),
• jajka,
• kasza gryczana,
• gruboziarniste pieczywo,
• kakao,
• ser żółty,
• warzywa i owoce.

Zawartość selenu w produktach rolniczych jest uzależniona od jego ilości w glebie. W ziemi, w której odnotowano wysoki poziom selenu, a następnie uprawiano w niej warzywa czy owoce, ilość selenu może być nawet dwustukrotnie wyższa. Niestety, na stan gleby, a co za tym idzie, zawartość selenu, wpływa wiele czynników, m.in. opady deszczu, parowanie i poziom pH. Z tego powodu deficyty selenu w organizmie są częstsze w niektórych rejonach świata.

Do prawidłowego funkcjonowania organizmu nie trzeba wcale przyjmować dużych dawek selenu. Przed niedoborem uchronią niewielkie, aczkolwiek regularne dawki, i przestrzeganie zaleceń dotyczących wchłaniania.

Jaką ilość selenu potrzebujemy, by utrzymać jego prawidłowy poziom? Dzienne zapotrzebowanie jest uzależnione od wieku, płci i stanu zdrowia. Zgodnie z zaleceniami Narodowego Centrum Edukacji Żywieniowej, dzienne zapotrzebowanie w przypadku dorosłych kobiet i mężczyzn wynosi 55 μg. Kobiety w ciąży i karmiące piersią powinny przyjmować do 70 μg. Zdaniem niektórych specjalistów, dawki te można zwiększyć na krótki czas, najlepiej określony przez lekarza, w czasie leczenia onkologicznego lub leczenia zakażeń wirusowych.

A co w przypadku, gdy nie jesteśmy w stanie wraz z dietą dostarczyć nawet tych stosunkowo niewielkich ilości? Wtedy powinniśmy postawić na suplementację, ponieważ nasz organizm nie jest w stanie samodzielnie wyprodukować sobie selenu.

Selen występuje w postaci różnych suplementów; najpowszechniejszą formą są suplementy multiwitaminowe. Ze względu na to, że zapotrzebowanie na ten pierwiastek jest tak niewielkie, samodzielne suplementy są rzadko spotykane.

Najbardziej popularne są w postaci selenometioniny, która wykazuje lepszą przyswajalność od innych postaci (seleniny i seleniany).

Decyzję o suplementacji selenu powinno się podjąć w oparciu o przeprowadzone badania oraz konsultację lekarską. Specjalista dobiera odpowiednią dawkę dla konkretnego pacjenta, uwzględniając nie tylko niedobór pierwiastka, ale stan zdrowia, wiek, płeć i inne stosowane leki bądź suplementy.

Pomiędzy selenem a niektórymi składnikami odżywczymi mogą występować rozmaite interakcje, o czym również lekarz powinien poinformować pacjenta przed rozpoczęciem suplementacji.

Suplementując selen, należy stosować się do zaleceń lekarza. Nadmiar tego pierwiastka nie jest obojętny dla zdrowia. Może przyczynić się do rozwoju choroby o nazwie selenoza i wywoływać różne, nieprzyjemne skutki.

W nadmiernych dawkach selen może być bardzo toksyczny – mowa tu o przypadkach, gdy dzienne spożycie tego pierwiastka przekroczy 600–750 μg. Najbardziej narażone na zatrucie są dzieci wychowujące się na terenach o wysokiej zawartości tego składnika w glebie.

Najbardziej zauważalne objawy, jakie ich dotykają, to pogorszenie stanu uzębienia – zęby szybciej się psują i częściej wypadają. Zażywanie dużych ilości tego pierwiastka może przyczyniać się do rozwoju raka. Wśród innych objawów toksyczności wymienia się:

• łysienie,
• widoczne białe pręgi na płytce paznokci,
• przemęczenie, osłabienie,
• nudności, wymioty, bóle brzucha,
• puchnięcie palców dłoni.

Organizm przyjmujący nawet dwu – czy trzykrotnie większe dawki niż zalecane może odczuć szkodliwe działanie. Pierwiastki w postaci organicznej – selenometionina i selenocysteina wykazują lepsze wchłanianie, a do tego nie są tak szkodliwe, jak organiczne formy selenu – czyli selenian i selenin sodu. Selen organiczny występuje w mące pełnoziarnistej i wszystkich produktach, które zawierają taką mąkę, w drożdżach, a także w niektórych chemicznych preparatach.

Źródła

1. Dagmara Dąbek