Jeden z popularniejszych suplementów. Nadmiar uszkadza wątrobę i serce

Żelazo jest jednym z najważniejszych składników pokarmowych dla ludzkiego organizmu – odpowiada m.in. za produkcję hemoglobiny, transport tlenu we krwi oraz prawidłowe funkcjonowanie układu odpornościowego i nerwowego. Z tego powodu wiele osób decyduje się na jego suplementację, często sięgając po preparaty bez recepty. 

Potencjalne przyczyny sięgania po suplementy z żelazem to obfite miesiączki u kobiet, które są jednymi z najczęstszych przyczyn niedoborów, a także okres ciąży i karmienia piersią, kiedy zapotrzebowanie organizmu na ten pierwiastek drastycznie rośnie. 

Po żelazo sięgają również osoby na dietach eliminacyjnych (takich jak wegetariańska czy wegańska), sportowcy trenujący dyscypliny wytrzymałościowe, osoby zmagające się z przewlekłymi krwawieniami z przewodu pokarmowego, a także pacjenci cierpiący na anemię z niedoboru żelaza lub zaburzenia wchłaniania jelitowego. 

Warto jednak pamiętać, że ze względu na ryzyko kumulacji nadmiaru żelaza w narządach, wszelka suplementacja powinna być konsultowana z lekarzem i poparta badaniami krwi. Z żelazem, jak z każdą substancją, nie wolno przesadzać. 

Nadmiar żelaza w organizmie może przez długi czas pozostawać całkowicie niezauważony, podczas gdy w tle dochodzi do stopniowego uszkadzania kluczowych narządów, takich jak wątroba, serce czy trzustka. Jednym z mniej oczywistych, a zarazem charakterystycznych symptomów hemochromatozy jest zmiana barwy skóry. W diagnostyce tego stanu absolutnie kluczowe są dwa parametry krwi: poziom ferrytyny oraz wysycenie transferyny.   

Hemochromatoza to choroba – najczęściej o podłożu genetycznym – w której organizm gromadzi nadmierne ilości żelaza. Choć pierwiastek ten jest niezbędny do życia, w nadmiarze działa toksycznie. W przebiegu schorzenia z pożywienia wchłaniane jest więcej żelaza, niż organizm jest w stanie bezpiecznie wykorzystać. Problem polega na tym, że ludzki organizm nie posiada prostego mechanizmu pozwalającego na pozbycie się nadmiaru żelaza. Jak podaje MedlinePlus, pierwiastek ten odkłada się w tkankach i ważnych narządach. Nieleczony stan prowadzi do ich uszkodzeń, a z czasem do pełnej niewydolności. Najbardziej narażone są trzy organy: wątroba, serce i trzustka, w których odkładający się nadmiar żelaza niszczy zdrowe komórki. Zrozumienie tego mechanizmu ułatwia szybkie powiązanie niespecyficznych objawów z faktyczną przyczyną.   

Nieleczone przeciążenie żelazem prowadzi do groźnych powikłań wieloukładowych. Jak wskazuje Mayo Clinic, konsekwencje te mogą obejmować marskość wątroby, czyli jej trwałe bliznowacenie, które drastycznie zwiększa ryzyko rozwoju nowotworu tego narządu. Ponadto choroba może doprowadzić do cukrzycy wynikającej z destrukcji komórek trzustki. Do poważnych zagrożeń należy także niewydolność serca, stanowiąca sytuację, w której mięsień sercowy traci zdolność do efektywnego pompowania krwi, oraz arytmia objawiająca się zaburzeniami rytmu i nieregularnym biciem serca. Nieleczona hemochromatoza powoduje również zmiany koloru skóry na odcień szary lub brązowy (tzw. cukrzyca brązowa), co wynika z odkładania się barwnika i żelaza w komórkach skóry. Dodatkowo mogą pojawić się zaburzenia endokrynologiczne i rozrodcze, takie jak problemy z płodnością, brak miesiączki u kobiet czy zaburzenia erekcji u mężczyzn.   

Podejrzenie przeciążenia żelazem wymaga wykonania podstawowych badań krwi. Zgodnie z opracowaniami dostępnymi w PubMed Central, filarem diagnostyki są dwa wskaźniki, którymi są ferrytyna w surowicy, odzwierciedlająca całkowite zapasy żelaza zgromadzone w organizmie, oraz wysycenie transferyny, wskazujące, jaka ilość żelaza jest aktualnie aktywnie transportowana we krwi. W niektórych przypadkach lekarz może zlecić dodatkowe badania, takie jak oznaczenie całkowitej zdolności wiązania żelaza (TIBC), co pomaga wykluczyć inne przyczyny dolegliwości i potwierdzić diagnozę hemochromatozy. Częstość występowania mutacji genetycznych w Polsce. Interesujące dane przynosi badanie przeprowadzone w północno-zachodniej Polsce i opublikowane w bazie PubMed. Naukowcy przeanalizowali ponad 1500 próbek DNA pod kątem mutacji w genie HFE. Mutację C282Y stwierdzono w formie nosicielstwa u blisko 8 proc. badanych. Z kolei mutacja H63D występowała jeszcze częściej i wykryto ją u około co czwartej badanej osoby.  

 Wyniki te pokazują, że genetyczne predyspozycje do gromadzenia żelaza nie należą w Polsce do rzadkości. Choć obecność mutacji nie zawsze rozwija się w pełnoobjawową, ciężką chorobę, świadomość obciążenia genetycznego ma fundamentalne znaczenie dla profilaktyki i diagnostyki rodzinnej.   

Hemochromatoza jest schorzeniem, które można skutecznie kontrolować. Jak informuje czasopismo Frontline Gastroenterology, metodą pierwszego wyboru są terapeutyczne upusty krwi, czyli wenesekcje. Zabieg polega na kontrolowanym usunięciu określonej objętości krwi wraz z zawartym w krwinkach czerwonych żelazem. Aby uzupełnić ten ubytek, organizm zmuszony jest sięgnąć po rezerwy zmagazynowane w narządach, m.in. w wątrobie i sercu. Częstotliwość zabiegów ustala się indywidualnie na podstawie poziomu ferrytyny. Na początku terapii upusty wykonuje się częściej, a po unormowaniu parametrów przechodzi się do fazy podtrzymującej.

Regularne kontrolowanie poziomu żelaza w ten sposób pozwala uniknąć nieodwracalnego uszkodzenia narządów i prowadzić normalne życie. Postępowanie na co dzień i profilaktyka. Osoby z diagnozą hemochromatozy lub będące w grupie ryzyka powinny przestrzegać kilku prostych zasad. Przede wszystkim należy unikać suplementów diety zawierających żelazo oraz wysokich dawek witaminy C, która znacząco zwiększa wchłanianie tego pierwiastka z przewodu pokarmowego. Ważne jest także regularne wykonywanie zleconych badań kontrolnych krwi oraz poinformowanie najbliższych, czyli dzieci i rodzeństwa, o zdiagnozowanej chorobie genetycznej, aby mogły one w porę przejść badania profilaktyczne. Wczesne wykrycie problemu to najskuteczniejsza broń zapobiegająca ciężkim, nieodwracalnym powikłaniom narządowym.

Źródło: poradnikzdrowie.pl