Kaliciwirusy u ludzi - drogi zakażenia, objawy, rozpoznanie, leczenie

Kaliciwirusy to bezosłonkowe wirusy o ikosaedralnej symetrii kapsydu i genomie RNA o dodatniej polarności. Ich średnica wynosi średnio 27-40 nm, a na powierzchni występują 32 zagłębienia w kształcie kielicha.

Do rodziny kaliciwirusów należą różne rodzaje wirusów, które zostały nazwane według miejsc, w których pojawiły się zachorowania. Do norowirusów należy między innymi:

• Norwalk,
• Southampton,
• Havaii,
• Mexico,
• Toronto,
• Lordsdale.

Do sapowirusów zalicza się:

• Sapporo,
• Manchester,
• England,
• Parkville.

Namnożenie patogenów w laboratorium jest bardzo trudne, obecnie testy są wykonywane na ochotnikach ze względu na brak odpowiednika zwierzęcego.

Kaliciwirusy są w głównej mierze rozpoznawane u gadów, płazów, bydła, kur i delfinów. Zdarzają się także przypadki chorych ludzi, pierwsze z nich pojawiły się w 1970 roku w Norwalk, gdzie panowało ostre zapalenie żołądka i jelit.

Według danych w trakcie epidemii niebakteryjnych biegunek około 40-50% przypadków wywołują kaliciwirusy, a w szczególności wirus Norwalk (ponad 90%). Kaliciwirusy rozprzestrzeniają się drogą fekalno-oralną lub drogą kropelkową. Ryzyko zakażenia zwiększa:

• picie zanieczyszczonej wody,
• jedzenie surowych lub niedogotowanych owoców morza,
• spożywanie zakażonego pokarmu,
• kąpiel w zanieczyszczonych basenach.

Epidemie Norwalk występują przez cały czas, głównie dotyczą dzieci w wieku szkolnym i dorosłych. Z kolei sapowirusy atakują niemowlęta i małe dzieci, są odpowiedzialne za 2-5% przypadków biegunki w żłobkach i przedszkolach.

Dolegliwości występują po 2-dniach inkubacji i trwają przez 3 dni:

• nudności,
• wymioty,
• ból mięśni,
• ból głowy,
• stan podgorączkowy lub gorączka (zwykle u dzieci),
• umiarkowana biegunka.

Wymioty częściej zdarzają się u dzieci, natomiast biegunka u dorosłych (zwykle jest to od kilku do kilkunastu wodnistych stolców na dobę).

Diagnostyka w kierunku kaliciwirusów nie jest często stosowana. Jedynie w czasie epidemii zleca się badanie kału w celu wykrycia obecności wirusa Norwalk, kilkukrotnie oznacza się również poziom swoistych przeciwciał w surowicy. Z kolei testy z użyciem techniki RT-PCR lub hybrydyzacji kwasów nukleinowych wykonuje się głównie w celach naukowych.

Choroba u większości osób ma łagodny przebieg, a leczenie ma na celu zniwelowanie objawów oraz uzupełnienie płynów. Dolegliwości zwykle ustępują samoistnie w ciągu 2-3 dni, niekiedy trwają do tygodnia.

Pacjenci z immunosupresją niekiedy potrzebują hospitalizacji i nawodnienia dożylnego. Osoby zakażone zyskują przeciwciała, które przez 2-4 lata chronią przed ponownym zachorowaniem.

Nie istnieje szczepionka, chroniąca przed zachorowaniem na kaliciwirusy. Zapobieganie polega głównie na zachowywaniu podstawowych zasad higieny osobistej.