Kłucie i ból po lewej stronie brzucha. Kiedy to objaw zapalenia uchyłków?

Uchyłki to niewielkie uwypuklenia błony śluzowej, które przeciskają się na zewnątrz przez osłabione punkty w ścianie jelita grubego. Powstają najczęściej w miejscach, gdzie przez warstwę mięśniową przechodzą naczynia krwionośne, ponieważ ściana jest tam cieńsza.

Sama obecność tych kieszonek to uchyłkowatość – stan, który zazwyczaj nie daje żadnych objawów. O zapaleniu uchyłków mówimy dopiero wtedy, gdy w ich obrębie rozwijają się infekcja i stan zapalny. Rozmiar uchyłków waha się od kilku milimetrów do ponad centymetra. Zjawisko to narasta z wiekiem: po 50. roku życia ma je co trzecia osoba, a po 80. roku życia – zdecydowana większość z nas. Choć u młodszych osób występują rzadziej, w ostatnich latach diagnozuje się je coraz częściej także przed 40. rokiem życia.

Esica, czyli końcowy odcinek jelita grubego tuż przed odbytnicą, leży w lewym dolnym rejonie brzucha i to właśnie tam uchyłki tworzą się najczęściej. Odcinek ten ma najmniejszą średnicę w całym jelicie grubym, przez co panuje w nim najwyższe ciśnienie. To silne parcie wypycha błonę śluzową przez osłabione punkty ściany.

Gdy w uchyłku rozwija się zapalenie, okoliczne tkanki puchną i stają się tkliwe, dlatego dolegliwości odczuwa się przede wszystkim w lewym dole biodrowym. Lokalizacja ta stanowi dla lekarza kluczową wskazówkę diagnostyczną (co ciekawe, u osób pochodzenia azjatyckiego uchyłki częściej lokalizują się po prawej stronie).

W przeciwieństwie do zwykłej niestrawności, ból przy zapaleniu uchyłków nie mija po chwili – bywa kłujący lub kurczowy, trwa godzinami, a nawet dniami i stopniowo narasta. Zwykle towarzyszą mu:

• Gorączka i osłabienie - temperatura powyżej 38°C świadczy o toczącej się infekcji;
• Zaburzenia rytmu wypróżnień - nagłe zaparcia lub biegunki, którym towarzyszą wzdęcia, nudności oraz utrata apetytu.

Szczególnie alarmujący jest twardy, deskowaty brzuch, silny, rozlany ból oraz krew w stolcu. Takie symptomy mogą oznaczać perforację (przedziurawienie) ściany jelita lub zapalenie otrzewnej i bezwzględnie wymagają wezwania pogotowia.

Poza wiekiem do rozwoju uchyłków i ich zapalenia przyczynia się kilka istotnych czynników:

• Dieta uboga w błonnik i bogata w czerwone mięso - sprzyja dłuższemu zaleganiu treści w jelitach;
• Otyłość brzuszna - tkanka tłuszczowa trzewna podtrzymuje w organizmie przewlekły stan zapalny;
• Brak ruchu i palenie tytoniu: siedzący tryb życia spowalnia perystaltykę, a nikotyna zwiększa ryzyko powikłań;
• Niektóre leki: częste stosowanie popularnych leków przeciwbólowych i przeciwzapalnych (NLPZ) może podrażniać błonę śluzową jelit.

Podstawą jest badanie fizykalne, podczas którego lekarz ocenia bolesność i napięcie powłok brzusznych. Najdokładniejszym badaniem obrazowym jest tomografia komputerowa jamy brzusznej – pozwala precyzyjnie uwidocznić zmienioną ścianę jelita oraz wykluczyć powikłania (np. ropień). Uzupełnieniem są badania krwi: morfologia wykazująca wzrost liczby leukocytów oraz podwyższone białko CRP.

W ostrej fazie zapalenia nie wykonuje się kolonoskopii – wprowadzenie endoskopu do objętego silnym stanem zapalnym jelita groziłoby przerwaniem jego ściany. Badanie to planuje się zazwyczaj dopiero po około 6–8 tygodniach od wyleczenia.

Niepowikłane, łagodne zapalenie uchyłków leczy się zazwyczaj w domu. Podstawą jest czasowe przejście na dietę płynną lub półpłynną, by odciążyć przewód pokarmowy. Wbrew dawnym praktykom antybiotyków nie podaje się już rutynowo każdemu pacjentowi, lecz tylko w uzasadnionych przypadkach. Jako lek przeciwbólowy zaleca się paracetamol, unikając leków takich jak ibuprofen czy ketoprofen.

Cięższy przebieg wymaga hospitalizacji, kroplówek i antybiotyków dożylnych. Poważniejsze powikłania obejmują ropień, przebicie ściany jelita, przetokę łączącą jelito z sąsiednim narządem oraz zwężenie światła prowadzące do niedrożności. Małe ropnie na ogół leczy się antybiotykami, natomiast większe mogą wymagać drenażu przezskórnego pod kontrolą badań obrazowych. Rozlane zapalenie otrzewnej z reguły wymaga pilnej operacji, z tym że przy nawracających ciężkich epizodach decyzję o usunięciu zajętego odcinka jelita podejmuje się indywidualnie.

Po wygaszeniu ostrej fazy należy stopniowo zwiększać ilość błonnika w diecie, tak aby jego dzienne spożycie oscylowało w przedziale od 25 do 30 gramów. Dawkę podnosi się powoli, aby jelita zdążyły się do tego przyzwyczaić. Błonnik zmiękcza i powiększa stolec, więc tym samym obniża ciśnienie wewnątrz jelita.

Potrzebne jest też odpowiednie nawodnienie, ponieważ większa podaż błonnika bez wystarczającej ilości wody prowadzi do jeszcze większych problemów z wypróżnianiem. Dawny zakaz jedzenia pestek, orzechów i popcornu został obalony. Badania wykazały, że produkty te nie zwiększają ryzyka, a mogą je nawet obniżać. Korzystne są również regularny ruch i utrzymanie prawidłowej masy ciała.

Przewlekły ból w lewym dolnym rogu brzucha w połączeniu z gorączką to wyraźny sygnał ostrzegawczy, którego nie wolno przypisywać zwykłej niestrawności. Szybka diagnoza pozwala uniknąć groźnych powikłań, a regularny ruch, dobre nawodnienie i dieta bogata w błonnik to najprostsza tarcza chroniąca przed nawrotem choroby.

Źródła:

1. PubMed Central, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7486966/
2. Medical Sciences, https://www.medsci.org/v08p0467.pdf
3. Cleveland Clinic, https://www.ccjm.org/content/ccjom/72/7/620.full.pdf
4. PubMed Central, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5736501/
5. PubMed, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23891924/
6. PubMed Central, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7878331/
7. PubMed Central, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC2780265/
8. PubMed Central, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC2643269/