Łyżeczka miodu dziennie? Sprawdzamy, co naprawdę może dać organizmowi

Miód powstaje z nektaru kwiatów lub ze spadzi zbieranej i przetwarzanej przez pszczoły. Jego skład, kolor i smak zależą m.in. od roślin, z których pochodzi. Oprócz cukrów prostych, czyli glukozy i fruktozy, zawiera także niewielkie ilości składników mineralnych oraz związki bioaktywne, którym zawdzięcza część swoich właściwości prozdrowotnych.

Jedna łyżka miodu daje około 60 kcal i 17 g węglowodanów. Znajdziemy w nim również polifenole i flawonoidy, czyli związki roślinne o właściwościach przeciwutleniających. Mogą one pomagać neutralizować wolne rodniki i ograniczać stres oksydacyjny. Miód ma kilka atutów, ale jego podstawowym składnikiem pozostaje cukier (ściślej: cukry proste, głównie fruktoza – ok. 38–43 proc. oraz glukoza – ok. 30–35 proc. Czy jednak każdy miód ma takie same właściwości, czy wybór konkretnego rodzaju może mieć znaczenie?

Pod nazwą miód kryje się wiele odmian, które różnią się smakiem, aromatem, kolorem i składem. Akacjowy jest zwykle jasny i łagodny, lipowy ma bardziej wyrazisty aromat, a gryczany ma ciemną barwę i intensywny smak. To, jakie cechy ma dany miód, zależy przede wszystkim od roślin, z których pszczoły zbierają nektar. Miody dzieli się na jednokwiatowe, pochodzące głównie z jednego rodzaju roślin oraz wielokwiatowe, powstające z nektaru różnych kwiatów.

Czy któryś z nich jest najzdrowszy? Nie ma wystarczających dowodów, by wskazać jeden rodzaj jako najlepszy dla każdego. Poszczególne miody mogą różnić się zawartością polifenoli i aktywnością przeciwutleniającą. Przykładem jest miód manuka, badany m.in. pod kątem właściwości przeciwbakteryjnych i wykorzystywany w specjalistycznych opatrunkach. Ten rodzaj miodu przyciąga uwagę swoimi właściwościami, ale wyższa cena czy ciemniejsza barwa nie muszą oznaczać, że dany miód jest zdrowszy od innych. Co na temat zdrowotnych właściwości miodu mówią badania? Okazuje się, że niektóre z nich mają mocne podstawy naukowe.

1. Łagodzi kaszel i podrażnienie gardła

To jedna z najlepiej udokumentowanych korzyści stosowania miodu. Gdy dopada nas infekcja i męczy kaszel, niewielka ilość miodu pomaga złagodzić objawy, szczególnie wieczorem i w nocy.

W jednym z przeglądów naukowych opublikowanych w czasopiśmie "BMJ Evidence-Based Medicine" w 2021 r. przeanalizowano 14 badań dotyczących infekcji górnych dróg oddechowych. Wyniki wskazywały, że miód zmniejsza częstotliwość i nasilenie kaszlu oraz poprawia ogólną ocenę objawów w porównaniu ze standardową opieką.

Miód może zatem stanowić domowe wsparcie podczas infekcji, ale nie leczy jej przyczyny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej, gdy objawy są nasilone lub długo się utrzymują. Ważne: nie wolno podawać go dzieciom poniżej pierwszego roku życia – ze względu na ryzyko botulizmu niemowlęcego.

2. Dostarcza związków o działaniu przeciwutleniającym

Wolne rodniki powstają w organizmie m.in. w trakcie przemian metabolicznych. Ich nadmiar może uszkadzać komórki i sprzyjać stresowi oksydacyjnemu. W ochronie przed jego skutkami uczestniczą przeciwutleniacze, w tym niektóre związki obecne w miodzie. Flawonoidy i polifenole wykazują również potencjalne działanie przeciwzapalne.

3. Obniża cholesterol

Miód może mieć korzystny wpływ na profil lipidowy, co sugerują wyniki badań opublikowanych w czasopiśmie "Nutrition Reviews" w 2022 r. W metaanalizie uwzględniono 18 kontrolowanych badań z udziałem 1105 osób. Wyniki wskazały, że spożywanie miodu wiązało się z obniżeniem stężenia cholesterolu całkowitego i LDL, nazywanego potocznie "złym" cholesterolem, oraz wzrostem poziomu HDL, czyli "dobrego" cholesterolu. To interesujący wynik, ponieważ zaburzenia lipidowe należą do ważnych czynników ryzyka chorób sercowo-naczyniowych.

4. Wspomaga gojenie ran

Miód wykazuje właściwości przeciwbakteryjne i wpływa na procesy zapalne. W medycynie wykorzystuje się specjalnie przygotowany miód klasy medycznej, m.in. w niektórych opatrunkach stosowanych przy oparzeniach i trudno gojących się ranach.

Nie oznacza to jednak, że zwykły miód ze słoika należy nakładać na uszkodzoną skórę. Preparaty medyczne podlegają odpowiednim procedurom oczyszczania i kontroli jakości. W przypadku poważnych, zakażonych lub trudno gojących się ran konieczna jest ocena specjalisty.

5. A co z jelitami i alergią?

Miód zawiera związki bioaktywne, które mogą wpływać na mikrobiotę jelitową i procesy zapalne. Nie oznacza to jednak, że rozwiąże problemy trawienne. U osób z wrażliwymi jelitami nadmiar cukrów, zwłaszcza fruktozy, może nasilać wzdęcia i dyskomfort.

Alergicy również nie powinni liczyć na cudowne działanie miodu. Choć popularne jest przekonanie, że lokalny miód pomaga przyzwyczaić organizm do pyłków, nie ma przekonujących dowodów, że zapobiega alergiom sezonowym lub łagodzi katar sienny. Miód nie zastąpi leków przeciwalergicznych.

Miód to coś więcej niż słodki dodatek do herbaty. Może łagodzić kaszel, dostarcza związków o działaniu przeciwutleniającym, ma korzystny wpływ na poziom cholesterolu. Łyżeczka dziennie to prosty sposób, by włączyć miód do jadłospisu, na przykład zamiast cukru w owsiance czy jogurcie. Warto jednak pamiętać, że miód, podobnie jak cukier, dostarcza sporo kalorii i należy do cukrów wolnych, których nadmiar w diecie nie służy zdrowiu.

Najwięcej korzyści przynosi rozsądne podejście: miód może wzbogacić dietę i pomóc złagodzić niektóre dolegliwości, ale nie zastąpi zbilansowanego odżywiania ani leczenia. Osoby z cukrzycą powinny uwzględniać go w bilansie węglowodanów.

Źródła:

1. Mayo Clinic, https://www.mayoclinic.org/drugs-supplements-honey/art-20363819
2. Cleveland Clinic, https://health.clevelandclinic.org/the-benefits-of-honey-how-to-incorporate-it-into-your-diet
3. Organic facts, https://www.organicfacts.net/