Pojawia się na karku. Alarmuje, że grozi ci udar

Pomiar obwodu szyi należy do najprostszych metod oceny zdrowia, które każdy mężczyzna może wykonać samodzielnie w domowym zaciszu. Miarkę krawiecką należy przyłożyć tuż poniżej krtani, czyli poniżej tzw. jabłka Adama, wyczuwalnego na przedniej części szyi. Ważne jest, aby taśma nie była mocno napięta ani luźna. Musi po prostu przylegać w pełni do skóry.

Lekarze sięgają po ten parametr od ponad dwóch dekad, gdy zauważono jego mocną współzależność z otyłością trzewną oraz problemami metabolicznymi. Obecnie obwód karku traktowany jest podobnie do obwodu talii i wskaźnika BMI.

U mężczyzn w badaniach często pojawiają się wartości graniczne od 40 do 43 centymetrów, choć dokładny próg zależy od populacji i ocenianego ryzyka. Powyżej 41 centymetrów ryzyko zaburzeń metabolicznych delikatnie wzrasta, a wynik powyżej 43 centymetrów jest łączony z bezdechem sennym oraz nadciśnieniem.

Sama liczba to jednak za mało. Kark sportowca trenującego siłowo i kark mężczyzny z nadwagą mogą mieć ten sam obwód, ale różny skład tkanek. Prostą podpowiedzią może być dotknięcie karku palcami. Jeśli z tyłu szyi można złapać miękką fałdę, jest to wynik mówiący o nadmiernej tkance tłuszczowej, a nie o masywnej budowie czy umięśnieniu. Gruba, miękka warstwa wskazuje na tłuszcz, natomiast cienki fałd przy mocno zarysowanych mięśniach świadczy o budowie sportowej.

Pomocną wskazówką, którą można łatwo wychwycić gołym okiem, są również podwójny podbródek oraz brak widocznego rysunku obojczyków przy lekkim odchyleniu głowy do tyłu.

Tłuszcz odkładający się w okolicy karku to w głównej mierze tkanka podskórna górnej części ciała. Biologicznie zachowuje się ona inaczej niż tłuszcz na biodrach lub udach. Komórki tłuszczowe z tej strefy szybciej uwalniają wolne kwasy tłuszczowe prosto do krwiobiegu oraz produkują substancje zapalne, między innymi interleukinę 6 oraz cytokinę TNF.

Nadmiar tłuszczu w karku często idzie w parze z tłuszczem trzewnym, czyli tym, który gromadzi się wokół narządów jamy brzusznej. Mężczyzna ze szczupłymi nogami i grubym karkiem nie powinien więc czuć się bezpieczny, ponieważ taki rozkład tkanki tłuszczowej jest groźniejszy niż otyłość, gdzie tłuszcz osadza się w dolnej części ciała.

W czasie snu mięśnie gardła i języka się rozluźniają. Gdy wokół tych struktur znajduje się dużo tkanki tłuszczowej, drogi oddechowe zwężają się i powietrze nie może swobodnie przepływać. Powstaje wtedy charakterystyczne, głośne chrapanie.

W cięższych przypadkach dochodzi do całkowitego zamknięcia gardła, to bezdech senny, który może powtarzać się nawet wiele razy na godzinę. Każdy taki epizod oznacza spadek tlenu we krwi, mikroprzebudzenie oraz nagły skok ciśnienia. Mężczyzna budzi się rano z bólem głowy, suchością w ustach i uczuciem ogromnego zmęczenia, choć spał całą noc.

Pojawiają się także problemy z koncentracją, drażliwość oraz mimowolne zasypianie w ciągu dnia. Diagnozę potwierdza badanie snu, np. polisomnografia wykonywana w pracowni sennej.

Obwód karku jest dobrym, a zarazem prostym wskaźnikiem kondycji gospodarki cukrowej u mężczyzn. Badania wskazują, że każdy dodatkowy centymetr obwodu szyi zwiększa ryzyko insulinooporności oraz pełnoobjawowej cukrzycy typu 2.

Insulinooporność oznacza, że komórki ciała tracą wrażliwość na insulinę, co utrudnia im pochłanianie glukozy z krwi. W odpowiedzi trzustka produkuje coraz więcej tego hormonu, jednak z czasem traci wydolność, co prowadzi do stanu przedcukrzycowego i cukrzycy typu 2.

Charakterystycznym, zewnętrznym sygnałem tego problemu jest pogrubienie i ciemniejsze zabarwienie skóry m.in. na karku (tzw. rogowacenie ciemne), dlatego osoby z tym objawem powinny raz w roku kontrolować glukozę na czczo (norma poniżej 100 mg/dl) oraz hemoglobinę glikowaną HbA1c (norma poniżej 5,7 proc.).

Mężczyźni z grubym karkiem mają zwykle wyższe wartości ciśnienia tętniczego oraz mniej korzystny cholesterol. W badaniach widać podwyższony cholesterol LDL oraz obniżony HDL, a także zwiększony poziom trójglicerydów. Taka sytuacja przyspiesza odkładanie się blaszek miażdżycowych w tętnicach mózgu oraz serca. Z czasem prowadzi to do większego ryzyka zawału serca oraz udaru mózgu.

Serce mężczyzny z otyłością górnej części ciała pracuje stale pod większym obciążeniem, ponieważ musi pompować krew przez zwężone naczynia oraz odżywiać większą masę tkanek. Warto raz w roku zmierzyć ciśnienie tętnicze (norma poniżej 120/80 mm Hg) oraz wykonać lipidogram z oceną cholesterolu całkowitego, LDL, HDL oraz trójglicerydów.

Nie każdy gruby kark jest skutkiem otyłości. Czasem za jego wyglądem stoi powiększona tarczyca, tzw. wole, lub guzki tarczycy widoczne i wyczuwalne pod skórą. W takiej sytuacji mamy do czynienia z dodatkowymi objawami. Niedoczynność tarczycy potęguje senność, zaparcia, suchość skóry oraz przyrost masy ciała. Nadczynność prowadzi do utraty wagi, drżenia rąk, kołatania serca oraz nerwowości.

Inną przyczyną jest zespół Cushinga, w którym nadmiar kortyzolu odkłada tłuszcz w specyficzny sposób. Powstaje wtedy charakterystyczny garb karkowy, czyli bawoli kark, połączony z księżycowatą twarzą oraz zanikiem mięśni kończyn. Mężczyzna z takimi objawami powinien skonsultować się z lekarzem, który może zlecić TSH, FT4, czasem FT3, USG tarczycy oraz odpowiednio dobrane badania dotyczące kortyzolu.

Gruby kark u mężczyzny nie jest wyrokiem, lecz prostym do zauważenia znakiem ostrzegawczym, którego nie warto lekceważyć. Pomiar obwodu szyi, podstawowe badania krwi oraz rozmowa z lekarzem często wystarczą, aby wcześnie wykryć ewentualne nieprawidłowości i poprawić zdrowie.

Źródła:

1. PubMed, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20484490/
2. PubMed, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19010573/
3. PubMed, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25365922/
4. PubMed, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/12746251/
5. PubMed, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26681338/
6. PubMed, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23680280/
7. PubMed, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26004339/
8. NIH, https://www.niddk.nih.gov/health-information/diagnostic-tests/thyroid