Na refundację poszło w tym roku ponad 15 mld zł. MZ o "niepokojącej tendencji"

Z danych MZ wynika, że w ciągu ostatnich 12 miesięcy (od grudnia 2024 roku do listopada 2025 roku) refundacja apteczna kosztowała budżet już 15,5 mld zł. Rok wcześniej było to 13,5 mld zł. Mimo tak wyraźnego wzrostu wydatków liczba pacjentów korzystających z refundowanych leków utrzymała się na zbliżonym poziomie – około 23 mln osób.

Szczególnie istotny jest fakt, że aż dwie trzecie pieniędzy wydawanych na refundację apteczną stanowią koszty tzw. darmowych leków. W 2025 r. (do połowy października) z 12,8 mld zł przeznaczonych na refundację aż 7,3 mld zł przypadło na bezpłatne leki dla seniorów.

Kolejne 540 mln zł wydano na leki darmowe dla dzieci, a 90 mln zł – dla kobiet w ciąży i połogu. Co więcej, udział darmowych leków w całkowitych kosztach refundacji wzrósł w ciągu dwóch lat niemal dwukrotnie – z 33 proc. w 2023 roku do 62 proc. w 2025 roku.

Na początku grudnia pisaliśmy o liście bezpłatnych leków w kontekście pomysłów MZ na oszczędności w związku z fatalną sytuacją finansową NFZ. Ograniczenia w dostępie do takich leków znalazły się wśród propozycji, które przedstawiła ministrowi finansów Andrzejowi Domańskiemu szefowa resortu zdrowia Jolanta Sobierańska-Grenda.

Zobacz także: To koniec z darmowymi lekami dla seniorów? "Ta 'kara' może ich kosztować życie"

Prezes Naczelnej Rady Aptekarskiej dr n. med. Marek Tomków przyznał wówczas w rozmowie z WP abcZdrowie, że program jest bardzo kosztowny: - To, co zaczęło się w 2016 r. jako ułatwienie i spełnienie obietnicy wyborczej dla seniorów, dotyczyło pacjentów 75+ i znacznie mniejszej liczby leków wydawanych nieodpłatnie. W ostatnich latach listę rozszerzono do prawie 97 proc. leków refundowanych, czyli prawie 3,8 tys. pozycji - zwrócił uwagę Tomków.

- W dobie recepty elektronicznej pacjent może otrzymać roczny zapas leków. Niektórzy pacjenci potrafią mieć na recepcie elektronicznej zapisanych nawet do 100 opakowań różnych leków, które przysługują im bezpłatnie - przyznał.

W jego ocenie rozwiązaniem problemu nie jest jednak rezygnacja z nieodpłatnych leków dla seniorów, a wprowadzenie mechanizmów kontrolnych i uszczelnienie systemu. - W dobie recepty elektronicznej nie powinno to stanowić problemu. Wystarczy lepiej kontrolować wydawanie nieodpłatnych leków, by szybko zauważyć duże oszczędności - podkreślił prezes NRA.

Jak podkreśla Mateusz Oczkowski z Departamentu Polityki Lekowej i Farmacji MZ, wzrost wydatków bez zwiększenia liczby pacjentów jest "niepokojącą tendencją".

Jego zdaniem problemem jest kumulowanie się kosztów w wielu produktach handlowych zawierających tę samą substancję, które znalazły się na listach darmowych leków.

- To rozwiązanie bezprecedensowe, bo żaden kraj europejski nie pozwolił sobie na tak daleko idące rozwiązanie – ocenił Oczkowski cytowany przez PAP, wskazując na połączenie pełnej bezpłatności, braku limitów i swobodnego wyboru konkretnego preparatu przez pacjenta.

Wiceminister zdrowia Katarzyna Kacperczyk zapewnia jednak, że resort nie planuje ograniczania dostępu seniorów ani dzieci do bezpłatnych leków. Zaznacza natomiast, że program stał się bardzo rozbudowany, a wiele substancji i produktów powiela się.

Zdaniem resortu konieczna jest więc analiza wykazów darmowych leków, bo ok. 7 mld zł środków publicznych trafia dziś na ten cel.

- Zamierzamy analizować listy, jak i programy lekowe, żeby usuwać nieefektywności, niepotrzebnie nie finansować dublujących się produktów handlowych – zapowiedziała Kacperczyk.

Program bezpłatnych leków funkcjonuje od 1 września 2016 roku i początkowo objął jedynie seniorów po 75. roku życia. Od 1 września 2023 roku został rozszerzony o pacjentów powyżej 65 lat oraz dzieci i młodzież do 18. roku życia.

Źródło: 1. PAP 2. WP abcZdrowie