Odmrożenia stóp

Odmrożenie stóp charakteryzuje się czasowym lub nieodwracalnym uszkodzeniem tkanek, które powstaje w wyniku działania temperatury, która jest niższa niż zero stopni Celsjusza. W przypadku wystąpienia czynników zwiększających ryzyko (np. bardzo silny wiatr), odmrożenie może wystąpić również w temperaturze kilku stopni powyżej zera. Wpływ niskiej temperatury prowadzi do zatrzymania przepływu krwi w naczyniach krwionośnych, które zaopatrują w krew skórę, tkankę podskórną i mięśnie. W wyniku odmrożenia stóp dochodzi do przejściowego uszkodzenia lub całkowitego obumarcia oziębłych części ciała.

Objawy odmrożenia stóp zależą od temperatury i czasu wystawienia na działanie zimna. Oto najczęstsze objawy odmrożenia:

• narastające mrowienie, odrętwienie i zesztywnienie odmrożonej okolicy, która stopniowo blednie,
• pojawia się pęcherz wypełniony jasnym, czasem nieco krwistym, przejrzystym płynem,
• podczas ogrzewania odmrożonych części ciała pojawia się nieprzyjemne mrowienie i pieczenie, wyraźnie zmienia się zabarwienie skóry – od bladego, poprzez czerwony, aż do sinego.

Odmrożenia są szczególną reakcją skóry na niską temperaturę. Zimno samo w sobie jest uciążliwym warunkiem dla organizmu, ale w przypadku nagłej zmiany temperatury na gorącą może to skutkować odmrożeniem. Naczynia włosowate układu krwionośnego w stopach, które zostały poddane oziębieniu, ulegają znacznemu skurczeniu się.

Ryzyko odmrożenia wiąże się z sytuacjami, gdzie:

• wcześniej został spożywany alkohol i/lub narkotyki (dochodzi do osłabienia naturalnych mechanizmów utrzymania stałej temperatury ciała),
• występuje silny wiatr, który potęguje działanie niskiej temperatury,
• ubranie jest wilgotne lub mokre,
• występuje cukrzyca,
• osoba jest w podeszłym wieku (wydolność krążenia jest pogorszona),
• występują choroby naczyń krwionośnych,
• osoba jest nałogowym palaczem tytoniu.

Ogólne zalecenia są niezwykle ważne, gdyż często do odmrożeń dochodzi w warunkach, gdy szybka pomoc lekarska jest niemożliwa, a poza tym leczenie farmakologiczne i chirurgiczne ma w większości przypadków jedynie znaczenie dodatkowe.

Przy odmrożeniach należy postępować według następujących zasad:

• jak najszybciej udać się do ciepłego pomieszczenia, a następnie ściągnąć ubranie z odmrożonych stóp;
• odmrożonych kończyn nie wolno rozmasowywać;
• odmrożone stopy należy umieścić w ciepłej wodzie o temperaturze ok. 25 stopni Celsjusza, następnie ogrzewać, szybko zwiększając temperaturę do maksymalnie 40 stopni Celsjusza (nie wolno stosować cieplejszej wody, ponieważ prowadzi to do większego uszkodzenia tkanki);
• alternatywę dla ciepłej wody może stanowić ciało innej osoby.

• Należy podawać do picia dużą ilość ciepłych, słodzonych napojów, nie wolno podawać alkoholu.
• Po ogrzaniu stopy należy zawinąć ją w suche, miękkie ubranie lub bandaż, a zewnętrzne uszkodzenia skóry zaopatrzyć suchym, jałowym opatrunkiem.
• Po ustąpieniu ostrych objawów stosuje się naprzemienne ciepłe i zimne kąpiele, wcieranie maści z zawartością ichtiolu i balsamu peruwiańskiego (niewskazany jest dla alergików).
• Na odmrożenia stosuje się maść z arniki, ale tylko w przypadku skóry na piętach bez pęknięć i otarć.
• Krążenie poprawiają preparaty zawierające duże ilości witaminy C.
• Można stosować maść rozgrzewającą, np. kamforową.
• Bardzo dobre efekty w przypadku odmrożeń stóp daje kąpiel parafinowa, która wpływa na poprawę wyglądu skóry.
• Skuteczną kuracją jest moczenie stóp w gorącej wodzie z dodatkiem łyżeczki sproszkowanej gorczycy.
• Można moczyć stopy w ciepłej oliwie z oliwek.

Proces leczenia odmrożeń stóp przechodzi przez kilka etapów:

• początkowo dolegliwości bólowe, obrzęk i zaczerwienienia odmrożonej stopy nasilają się;
• podczas ogrzewania następuje utrata czucia;
• w miejscu uszkodzenia skóry pojawia się bezbarwna, krwista, ropna wydzielina;
• następuje pogorszenie samopoczucia, pojawia się gorączka, ból mięśni, zawroty głowy;
• przy wysokim stopniu odmrożenia kończynę należy odciążyć, nie należy w tym czasie chodzić.

Uniknięcie odmrożeń bywa trudne, gdyż w czasie mrozów z przyjemnością wchodzimy z zimna do ciepłego pomieszczenia. Warto unikać bezpośredniego kontaktu odmrożonych stóp z gorącym powietrzem. Odmrożenie często zanika samoistnie, jeśli zaś towarzyszy ci ból, skontaktuj się z lekarzem.

Źródła

1. Sztuczna skóra także na odmrożenia
2. Buchfelder A., Buchfelder M. Podręcznik pierwszej pomocy, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2008, ISBN 978-83-200-3581-0
3. Szczeklik A. (red.), Choroby wewnętrzne, Medycyna Praktyczna, Kraków 2011, ISBN 978-83-7430-289-0
4. Zawadzki A. Medycyna ratunkowa i katastrof, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2006, ISBN 978-83-200-3920-7