Pierwszy objaw zapchanych tętnic. Zwiastuje udar mózgu i zawał serca

Zawał serca lub udar mózgu rzadko pojawiają się bez ostrzeżenia, choć pierwsze objawy bywają nieoczywiste. Cząsteczki tłuszczu krążące we krwi odkładają się nie tylko w naczyniach krwionośnych, ale także w tkance podskórnej. Wczesne dostrzeżenie tych zmian na ciele, pozwala wdrożyć odpowiednie działania, zanim dojdzie do groźnego incydentu naczyniowego.

Zaburzenia gospodarki lipidowej przez długi czas przebiegają bezobjawowo. Cholesterol, będący niezbędnym składnikiem błon komórkowych i syntezy wybranych hormonów, w nadmiarze staje się głównym czynnikiem ryzyka chorób układu sercowo-naczyniowego. Gdy jego stężenie we krwi przekracza normę, cząsteczki lipidów zaczynają przenikać przez ścianki naczyń krwionośnych, inicjując proces miażdżycowy. Równolegle nadmiar ten może kumulować się w tkankach obwodowych, dając objawy dostrzegalne gołym okiem.

Jednym z najbardziej czytelnych wskaźników zaawansowanych zaburzeń lipidowych są tzw. ksantomaty (żółtaki). Powstają one na skutek wychwytywania nadmiaru krążących we krwi tłuszczów przez komórki układu odpornościowego (makrofagi), które przekształcają się w tzw. komórki piankowate i osadzają w tkance łącznej.

Zmiany te mogą przyjmować zróżnicowane formy:

• Kępki żółte powiek (żółtaki powiek). Miękkie, żółtawe płatki lub grudki, usytuowane zazwyczaj w okolicy wewnętrznych kącików oczu. Choć same w sobie nie powodują bólu ani nie upośledzają widzenia, bardzo często współwystępują ze znacznie podwyższonym poziomem cholesterolu LDL lub genetycznie uwarunkowaną hipercholesterolemią rodzinną.
• Żółtaki wysiewne. Nagłe pojawienie się drobnych, żółto-czerwonych grudek, przypominających wysypkę, które najczęściej zlokalizowane są na pośladkach, przedramionach czy plecach.
• Żółtaki guzowate i ścięgniste. Twarde, wyczuwalne podskórne guzki występujące w okolicach stawów – na kolanach, łokciach, kostkach czy wzdłuż ścięgna Achillesa.

Długotrwale utrzymujący się wysoki poziom lipidów wpływa negatywnie nie tylko na duże pnie naczyniowe, ale również na sieć najmniejszych naczyń włosowatych. Gdy drożność mikronaczyń zostaje ograniczona, komórki skóry cierpią na niedostateczne niedotlenienie oraz niedożywienie.

Może to skutkować tzw. sinym marmurkowaniem skóry (livedo reticularis) – charakterystycznym, siateczkowatym wzorem o fioletowo-czerwonym zabarwieniu, najczęściej pojawiającym się na kończynach dolnych. W skrajnych przypadkach zaburzenia ukrwienia prowadzą do powstawania powolnie gojących się owrzodzeń lub zmian troficznych skóry.

Pojawienie się jakichkolwiek niepokojących guzków, przebarwień czy zmian w strukturze skóry nie powinno być bagatelizowane ani traktowane wyłącznie jako defekt estetyczny. Jest to wyraźny impuls do wykonania podstawowych badań laboratoryjnych, w tym profilu lipidowego (lipidogramu), oceniejącego poziom cholesterolu całkowitego, frakcji LDL, HDL oraz trójglicerydów.

Wczesna reakcja pozwala na skuteczne zahamowanie postępu miażdżycy. Podstawę postępowania stanowi zmiana stylu życia.

• Dieta. Ograniczenie nasyconych kwasów tłuszczowych oraz tłuszczów trans na rzecz błonnika pokarmowego i nienasyconych kwasów tłuszczowych.
• Aktywność fizyczna. Regularny ruch sprzyjający poprawie profilu lipidowego i wydolności naczyniowej.
• Redukcja czynników ryzyka. Rezygnacja z palenia tytoniu oraz kontrola masy ciała i ciśnienia tętniczego.
• Farmakoterapia. W przypadku braku wystarczających efektów modyfikacji stylu życia lub wysokiego ryzyka genetycznego, lekarz może zalecić leczenie farmakologiczne (np. statynami).