Podważono wnioski ważnego badania na temat depresji. Będą zmiany dla pacjentów?

Przez dwie dekady lekarze na całym świecie kierowali się wynikami badania STAR'D, które miało być przełomem w leczeniu depresji. Projekt z początku XXI wieku obejmował ponad 4 tys. pacjentów i pokazał, że jeśli pierwszy lek nie działa, wystarczy zmienić terapię, zwiększyć dawkę lub dodać drugi środek. Dzięki temu modelowi wiele wytycznych medycznych przyjęło strategię tzw. sekwencyjnego leczenia.

Jednak najnowszy przegląd badań, opublikowany w "Journal of Clinical Psychopharmacology" przez zespół dr Kevina P. Kennedy’ego z VA Medical Center, kwestionuje te założenia. Naukowcy ponownie przeanalizowali dane z ostatnich 20 lat i porównali je z nowszymi, kontrolowanymi badaniami klinicznymi. Wyniki okazały się zaskakujące - wiele popularnych metod nie potwierdziło swojej skuteczności, gdy zastosowano bardziej rygorystyczne kryteria naukowe.

Zobacz też: Alarmujące dane. Ponad miliard osób na świecie cierpi na zaburzenia psychiczne

Okazuje się, że zwiększenie dawki leków z grupy SSRI (np. sertraliny czy citalopramu) niekoniecznie przynosi lepsze efekty niż terapia standardowa, za to znacząco zwiększa ryzyko działań niepożądanych - od bezsenności po zaburzenia libido.

Podobnie jest ze zmianą leku na inny. W wielu badaniach pacjenci, którzy zmieniali preparat, nie zdrowieli szybciej niż ci, którzy kontynuowali dotychczasową terapię. Eksperci sugerują, że poprawa często wynikała raczej z nadziei na "nowy początek" niż z faktycznego działania farmakologicznego.

Dodanie drugiego leku, czyli augmentacja, to kolejna powszechna praktyka w psychiatrii. W badaniu STAR'D najczęściej łączono citalopram z bupropionem lub buspironem. Najnowsza analiza wykazuje jednak, że buspiron nie wykazuje przewagi nad placebo, bupropion wykazuje minimalny efekt, tak samo jak T3 (hormon tarczycy). Jedynym "dodatkiem" do terapii, który potwierdził swoją skuteczność w nowych badaniach, jest lit - ale badacze podkreślają, że wniosek ten nadal jest oparty na relatywnie niewielkiej liczbie prób.

Autorzy przeglądu podkreślają, że ich celem nie jest podważanie sensu leczenia depresji, lecz pokazanie jego złożoności. Farmakoterapia to tylko część układanki - równie istotne są relacja z lekarzem, wsparcie psychologiczne i udział pacjenta w procesie zdrowienia.

Eksperci są zgodni: najskuteczniejsze efekty daje połączenie leków z psychoterapią, szczególnie terapią poznawczo-behawioralną. Autorzy badania zaznaczają, że depresję można i należy skutecznie leczyć - ale podkreślają, że może wymagać to czasu, indywidualnego podejścia i połączenia kilku metod, ale niekoniecznie farmakologicznych.

oprac. Aleksandra Zaborowska, dziennikarka Wirtualnej Polski

Źródła:

• Kennedy, K.P., Heldt, J.P., Oslin, D.W., "What if STARD Had Been Placebo-Controlled?", Journal of Clinical Psychopharmacology, 2025;

• National Institute of Mental Health (NIMH): Depression Basics, 2024;

• NFZ.