Przyspiesza starzenie się. Sprawca nadwagi, cukrzycy

Po zjedzeniu dużej porcji cukru poziom glukozy we krwi bardzo szybko rośnie, tym bardziej wtedy, gdy słodki produkt ma mało błonnika, białka oraz tłuszczu. Organizm odpowiada wtedy większym wyrzutem insuliny, czyli hormonu, który obniża stężenie glukozy. U części osób po krótkim pobudzeniu pojawia się senność, rozdrażnienie, drżenie rąk, trudność z koncentracją oraz ponowna ochota na coś słodkiego.

Taki efekt najczęściej ma miejsce po słodkich napojach, batonach, drożdżówkach oraz jedzeniu na pusty żołądek. Mniejszy skok zwykle daje posiłek, który oprócz cukru zawiera też białko, tłuszcz oraz błonnik, ponieważ trawienie przebiega wtedy wolniej.

Produkty wypełnione cukrami prostymi prawie zawsze mają wysoką kaloryczność, ale niską sytość, ponieważ dostarczają niewiele białka i błonnika. Przykładowo słodzony napój może mieć 150-200 kcal w jednej butelce, a mimo to nie dawać poczucia najedzenia. Jest to związane z tym, że po takim "posiłku" organizm nie dostaje solidnej informacji, że coś zostało zjedzone. W tle działa też układ nagrody, czyli mechanizm związany z dopaminą, który zwiększa chęć sięgania po kolejne słodkie produkty.

Cukier dostarcza łatwo przyswajalną energię, a gdy organizm nie zużyje jej na bieżąco, zaczyna ją odkładać w postaci tkanki tłuszczowej. Mocno dotyczy to napojów słodzonych oraz słodyczy, które dostarczają nawet kilkaset kalorii w porcji bez uczucia solidnego nasycenia. Wątroba przetwarza część cukrów prostych w tłuszcz, a ten z kolei jest magazynowany nie tylko pod skórą, ale też w okolicy narządów.

Przyjęło się sądzić, że sam cukier bezpośrednio powoduje tycie, ale tak naprawdę podstawą jest nadwyżka kalorii w dłuższym czasie. Regularne przekraczanie zapotrzebowania energetycznego przekłada się na przyrost masy ciała, nieważne, z jakiego pożywienia to przekroczenie pochodzi.

Gdy dieta przez dłuższy czas jest hojnie obdarzona cukrami prostymi, organizm ciągle musi regulować wysoki poziom glukozy za pomocą insuliny. Z czasem komórki coraz gorzej "odczuwają" insulinę, więc potrzeba jej więcej, aby obniżyć poziom cukru we krwi i "wpuścić" glukozę do komórek.

Taki stan nazywa się insulinoopornością i zwykle rozwija się stopniowo, bez mocnych objawów na początku. Zazwyczaj towarzyszy temu większe zmęczenie po jedzeniu, trudność w utrzymaniu masy ciała oraz wyższe wartości glukozy na czczo. Wiele osób tak to odczuwa, ale dokładny wpływ zależy też od stylu życia, snu oraz aktywności fizycznej. Nie bez znaczenia jest też całościowy styl życia.

Wysokie spożycie cukru obwiniane jest o proces glikacji, czyli zjawisko, w którym cukry łączą się z białkami w organizmie i stopniowo pogarszają ich jakość. W jej wyniku powstają związki, które zmieniają strukturę kolagenu oraz elastyny, czyli białek odpowiadających za jędrność i elastyczność skóry. Taki proces przebiega powoli i nie jest widoczny od razu, ale przy długotrwałej diecie niestroniącej od cukrów prostych nasila utratę sprężystości oraz pojawianie się drobnych zmarszczek.

U części osób obserwuje się też większą skłonność do zmian trądzikowych, głównie przy częstym sięganiu po słodkie przekąski oraz napoje. Wiele osób to zauważa, ale nasilenie takich objawów zależy również od hormonów, genów oraz całej diety.

Cukier jest jednym z głównych "paliw" dla bakterii w jamie ustnej. Po jego zjedzeniu bakterie zaczynają wytwarzać kwasy, które stopniowo uszkadzają szkliwo i prowadzą do próchnicy. Największy problem pojawia się wtedy, gdy słodkie produkty są podjadane często w ciągu dnia, bo zęby nie mają czasu się zregenerować.

Dentyści zwracają szczególną uwagę na to, że poza ilością cukru, ważna jest też częstotliwość jego spożycia oraz forma. Z formą dokładniej chodzi o to, że napoje i lepkie słodycze są najbardziej szkodliwe.

Cukier często pojawia się nawet w produktach, które nie kojarzą się ze słodkim smakiem, dlatego jego ilość w diecie jest większa, niż się wydaje. W jogurcie smakowym może znajdować się około 10-15 g cukru w 100 g, czyli nawet 2-3 łyżeczki w jednym opakowaniu, a w puszce napoju gazowanego często jest 30-35 g, czyli około 6-7 łyżeczek.

Cukier dodany skrywa się też w sosach, ketchupie, pieczywie pakowanym oraz płatkach śniadaniowych. W składzie występuje pod różnymi nazwami, takimi jak syrop glukozowo-fruktozowy, sacharoza, maltodekstryna oraz koncentraty soków. Tak naprawdę kilka takich produktów w ciągu dnia może ogromnie zwiększać jego całkowitą ilość, nawet jeśli nie sięga się po klasyczne słodycze.

Cukier nie szkodzi dlatego, że jest słodki, ale dlatego, że z wielką łatwością pojawia się w diecie zbyt często i w zbyt dużej ilości. Problem zwykle nie zaczyna się od jednego deseru, tylko od codziennych nawyków, które z czasem odbijają się na energii, apetycie, masie ciała, zębach oraz pracy organizmu. Właśnie dlatego warto patrzeć nie tylko na smak, ale też na skład, ilość oraz częstotliwość. To one najbardziej definiują to, jak cukier będzie działał w życiu codziennym.

Źródła:

1. ScienceDirect, https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S2212619817300128
2. MDPI, https://www.mdpi.com/2072-6643/15/3/702
3. ScienceDirect, https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0002916522105290?via%3Dihub
4. PubMed Central, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5174139/
5. PubMed, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20620757/
6. PubMed Central, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3872848/
7. Pacjent.gov, https://pacjent.gov.pl/aktualnosc/cukier-w-produktach-spozywczych