Reforma dotycząca L4 i orzekania w ZUS. Zmiany mogą wejść w życie w styczniu

Nowelizacja ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych przygotowana przez Ministerstwo Rodziny i Polityki Społecznej ma ujednolicić zasady wydawania orzeczeń w ZUS. Chodzi m.in. o decyzje dotyczące rent z tytułu niezdolności do pracy, dodatków pielęgnacyjnych oraz rent socjalnych.

Nowością będzie możliwość powierzania części zadań innym zawodom medycznym. Orzeczenia w określonych sprawach, np. związanych z rehabilitacją, będą mogli wydawać nie tylko lekarze orzecznicy, ale też fizjoterapeuci czy pielęgniarki. Dodatkowo na stanowisko lekarza orzecznika będzie można zatrudniać także lekarzy bez tytułu specjalisty, co ma zwiększyć dostępność kadry.

Rząd zapowiada także podwyżki dla lekarzy orzeczników - wynagrodzenia mają wzrosnąć średnio o ok. 25 proc. Mechanizm podwyżek ma nawiązywać do zasad ustalania minimalnych wynagrodzeń w podmiotach leczniczych.

Zmieni się również sposób zatrudniania. Lekarze orzecznicy będą mogli wybierać między etatem a umową cywilnoprawną. Wyżsi rangą specjaliści, tacy jak naczelny lekarz ZUS czy główny lekarz orzecznik, pozostaną jednak wyłącznie na umowach o pracę.

Reforma przewiduje też przebudowę struktury orzecznictwa. Przy oddziałach ZUS powstaną centra orzecznicze, które przejmą zadania związane z wydawaniem orzeczeń i nadzorem nad całym procesem. Zarówno w pierwszej, jak i drugiej instancji obowiązywać ma zasada jednoosobowego orzekania.

Najwięcej emocji budzą zmiany dotyczące zwolnień lekarskich. Przepisy doprecyzowują, kiedy ubezpieczony może stracić prawo do zasiłku chorobowego. Stanie się tak m.in. w razie wykonywania pracy zarobkowej na L4 (u pracodawcy, którego dotyczy zwolnienie) albo podejmowania aktywności mogących przedłużyć chorobę, np. forsownych wyjazdów w trakcie rekonwalescencji.

Kontrowersyjny, ale ważny dla osób pracujących w kilku miejscach, jest przepis pozwalający na pracę w jednym miejscu podczas korzystania ze zwolnienia u innego pracodawcy - o ile charakter pracy na to pozwala bez uszczerbku na zdrowiu.

Zobacz też: Dlatego Polacy pracują na L4. Szczegółowe dane na temat zwolnień lekarskich

ZUS dostanie szersze uprawnienia kontrolne. Będzie mógł żądać dokumentacji medycznej od lekarzy i placówek, aby sprawdzać, czy pacjent nie łamie warunków L4. W przypadku zasiłku opiekuńczego sprawdzane ma być także, czy w gospodarstwie domowym nie ma innych osób mogących zapewnić opiekę.

Za przyjęciem ustawy zagłosowało 257 posłów, 5 było przeciw, a 180 wstrzymało się od głosu. Odrzucono poprawki PiS, który chciał m.in. zrezygnować z jednoosobowego składu w drugiej instancji oraz koła Razem, sprzeciwiającego się możliwości pracy w jednym miejscu na czas L4 w drugim.

Nowelizacja trafi teraz do Senatu. Jeśli izba wyższa ją zaakceptuje, nowe przepisy zaczną obowiązywać od 1 stycznia 2026 r.

Aleksandra Zaborowska, dziennikarka Wirtualnej Polski