Ser zapobiega demencji? "Może mieć właściwości ochronne"

Kanapka z plasterkiem cheddara, czy kawa z odrobiną śmietanki raczej nie kojarzą się z profilaktyką chorób mózgu. Jednak wyniki 25-letniego badania obserwacyjnego, opublikowanego w prestiżowym, recenzowanym czasopiśmie "Neurology" sugerują, że osoby regularnie spożywające sery o wysokiej zawartości tłuszczu mogą mieć istotnie niższe ryzyko rozwoju demencji. Naukowcy zaobserwowali również zależność między spożyciem tłustej śmietany a lepszym zdrowiem poznawczym.

Zanim jednak ruszymy do sklepu po brie i śmietanę, warto pamiętać o ważnym zastrzeżeniu: badanie nie dowodzi, że same te produkty zapobiegają demencji. Jak podkreśla Dalia Perelman, dietetyczka badawcza ze Stanford Medicine, znaczenie może mieć nie tylko to, że jemy ser, ale także z czym go spożywamy i co nim zastępujemy w codziennej diecie.

Wyniki szwedzkich badań nabierają szczególnego znaczenia w kontekście rosnącej skali problemu. Liczba osób żyjących z demencją ma wzrosnąć z 57 milionów przypadków w 2019 roku do prognozowanych 153 milionów w 2050 roku, podczas gdy skuteczne metody leczenia wciąż pozostają ograniczone. Z tego powodu badacze coraz częściej koncentrują się na modyfikowalnych elementach stylu życia, takich jak dieta, które mogą mieć wpływ na ryzyko rozwoju choroby.

Wcześniejsze analizy badawcze sugerowały, że produkty mleczne mogą wykazywać potencjalne działanie ochronne, jednak wpływ konkretnych ich rodzajów na zdrowie poznawcze pozostawał niejasny. W celu dokładniejszej analizy naukowcy przeanalizowali dane 27 670 dorosłych mieszkańców Szwecji. W latach 1991-1996 uczestnicy szczegółowo opisywali swoją dietę w cotygodniowych dziennikach żywieniowych, wypełniali kwestionariusze oraz brali udział w wywiadach. Podczas kolejnych wizyt kontrolnych ich sposób odżywiania był ponownie oceniany.

Obserwacja trwała średnio 25 lat i w tym czasie demencję rozpoznano u 3208 osób.

Jaki zatem może być związek między tłustym nabiałem a zdrowiem mózgu? Wyniki badania wskazują, że osoby spożywające co najmniej 50 gramów tłustego sera dziennie (co odpowiada mniej więcej dwóm plasterkom cheddara) miały o 13 proc. niższe ryzyko rozwoju demencji w porównaniu z tymi, którzy jedli mniej niż 15 gramów dziennie. Wyższe spożycie tłustego sera wiązało się także z 29 proc. niższym ryzykiem demencji naczyniowej, czyli częstej postaci otępienia spowodowanej ograniczonym lub zablokowanym przepływem krwi do mózgu.

- Sugeruje to, że tłusty ser, w przeciwieństwie do innych produktów o wysokiej zawartości tłuszczu, takich jak czerwone mięso, może mieć właściwości ochronne wobec demencji w tej populacji - powiedziała w rozmowie z "Health" Silvia Fossati, dyrektor Alzheimer’s Center na Temple University.

Badacze przeanalizowali również spożycie tłustej śmietany. Osoby, które spożywały jej co najmniej 20 gramów dziennie (około 1,4 łyżki stołowej), miały o 16 proc. niższe ryzyko demencji w porównaniu z osobami, które nie jadły jej wcale.

Warto jednak podkreślić, że badanie wykazało jedynie zależność statystyczną, a nie bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy.

- Nie możemy stwierdzić, czy to sam ser wpływał na ryzyko demencji, czy też jego spożycie jest markerem innych zachowań zdrowotnych lub wzorców żywieniowych - zaznaczyła Perelman.

Uczestnicy badania byli generalnie zdrowi, w średnim wieku, a cukrzyca, nadciśnienie, choroby serca czy udar występowały u nich stosunkowo rzadko, co mogło wpłynąć na obserwowane, korzystne wyniki.

Badanie nie dowodzi, że tłusty ser chroni przed demencją, ale naukowcy wskazują kilka możliwych wyjaśnień. Tłuste produkty mleczne zawierają m.in. witaminę K2, wapń i określone kwasy tłuszczowe, które mogą wspierać pracę mózgu. Jak tłumaczy neurochirurg Jonathan Rasouli, składniki te mogą pomagać ograniczać stan zapalny i wspierać zdrowie naczyń krwionośnych.

Warto pamiętać, że mózg w dużej mierze zbudowany jest z tłuszczów (w tym kwasów omega-3 i cholesterolu), które są niezbędne do prawidłowej budowy i pracy komórek nerwowych. Dodatkowo fermentowane produkty mleczne mogą korzystnie wpływać na mikrobiom jelitowy, a coraz więcej badań pokazuje, że zdrowe jelita są powiązane z lepszą kondycją mózgu.

Jonathan Rasouli podkreśla, że nie należy traktować sera jako sposobu na ochronę przed demencją. Jego zdaniem potrzebne są kolejne badania w różnych populacjach, aby lepiej zrozumieć związek między spożyciem tłustego sera a ryzykiem otępienia.

Trzeba też pamiętać, że sery o wysokiej zawartości tłuszczu dostarczają sporo tłuszczów nasyconych, które mogą sprzyjać chorobom naczyń krwionośnych. A czynniki takie jak otyłość, nadciśnienie czy cukrzyca są powiązane z wyższym ryzykiem demencji. 

- Z tego powodu nie rekomendowałabym zwiększania spożycia sera jako strategii zapobiegania demencji - podkreśliła Perelman.

Jeśli jednak ser już znajduje się w diecie, nie ma potrzeby całkowicie z niego rezygnować. Spożywany z umiarem może być elementem dobrze zbilansowanego jadłospisu. Jak zaznacza Rasouli, o zdrowiu mózgu decyduje przede wszystkim całokształt stylu życia: zarówno sposób odżywiania, jak i aktywność fizyczna, sen oraz kontrola czynników ryzyka.

Źródła:

1. American Heart Association, https://www.heart.org/
2. WHO, https://www.who.int/publications/i/item/9789240033245
3. Health.com, https://www.health.com/eating-more-cheese-lower-dementia-risk-study-11881025