Tak sami pracujemy na chorobę Alzheimera. "Zachłysnęliśmy się cywilizacją"

Jak podaje organizacja Alzheimer's Disease International, na całym świecie z demencją zmaga się ponad 55 mln osób. Według szacunków liczba ta ma wzrosnąć do 139 mln jeszcze przed 2050 rokiem.

Według najnowszych danych z 2024 roku w Polsce na chorobę Alzheimera i choroby pokrewne cierpi około 550-600 tysięcy osób. Jednak tylko około 366 tysięcy z nich zostało oficjalnie zarejestrowanych w systemie opieki zdrowotnej, co oznacza, że wielu chorych pozostaje niezdiagnozowanych lub nie korzysta z dostępnych świadczeń medycznych.

- Alzheimer to choroba neurozwyrodnieniowa, w przebiegu której dochodzi do zaniku komórek nerwowych w mózgu. Niestety jest to proces nieodwracalny - wyjaśnia w rozmowie z portalem WP abcZdrowie neurolog prof. dr hab. n. med. Konrad Rejdak, kierownik Oddziału Klinicznego Neurologii z USK nr 4 w Lublinie, członek Rady Programowej Europejskiej Akademii Neurologii.

- Nie wiemy, który z potencjalnych mechanizmów ma kluczowe znaczenie inicjujące. Podejrzewamy, że stan zapalny i deficyt energetyki mózgowej, jak nieprzyswajanie glukozy w mózgu, mogą być takim czynnikiem sprawczym, co powoduje, że białka amyloid i tau zaczynają zmieniać konformację (układ atomów w cząsteczce chemicznej, przyp. red.) i rozpoczyna się cała kaskada uszkodzenia.

Warto mieć na uwadze, że alzheimer oraz inne formy demencji wcale nie są naturalną częścią starzenia.

- Pamiętajmy, że zaburzenia otępienne to całe spektrum różnych schorzeń. Wszystko zależy od lokalizacji i nasilenia procesu neurozwyrodnienia. Może się toczyć w różnych miejscach, stąd różne obrazy chorobowe - dodaje neurolog.

Jakie są objawy alzheimera? Ekspert wyjaśnia, że jest to nie tylko zapominanie.

- Pacjenci w różny sposób przejawiają deficyty poznawcze. W otępieniu mamy do czynienia z ubytkiem funkcji poznawczych, pamięć to tylko jedna z nich - zaznacza prof. Rejdak.

Neurolog wyjaśnia, że u chorych często dochodzi do problemów z mową - jej płynnością, rozumieniem oraz słownictwem. Choroba Alzheimera może też zaburzać orientację co do własnej osoby, przestrzeni, a także otaczającego świata.

- Cała lista różnych funkcji może ulec uszkodzeniu - planowanie złożonych czynności ruchowych, pisanie, liczenie. Wszystko zależy od tego, gdzie dany proces się rozpocznie, ponieważ każda funkcja jest zdeterminowana lokalizacją w mózgu, a tym samym przebieg choroby jest różny. Z czasem jednak dochodzi do globalnego zaburzenia i różne podtypy w znacznym stopniu się do siebie upodabniają.

Zobacz także: Demencji można przeciwdziałać. Sprawdź, co radzą eksperci

Rozwój oraz postęp choroby może zależeć od czynników genetycznych. Prof. Rejdak zaznaczył, że ok. 10 proc. przypadków choroby ma podłoże genetyczne.

- Znamy kilka genów, które mogą odpowiadać za powstanie otępienia, szczególnie wczesnych postaci. Sam Alois Alzheimer opisał słynny przypadek pacjentki Augusty, u której po latach potwierdzono mutację genetyczną w zakresie PSEN1 (presenilina 1) - wyjaśnia.

Wiele osób jest nosicielami mutacji w zakresie APOE4 (apolipoproteina E4), która jest znanym genetycznym czynnikiem ryzyka dla choroby Alzheimera i może powodować cięższy przebieg.

- Jej obecność może, ale nie musi prowadzić do zachorowania. W większości przypadków, bo aż 90 proc., nie stwierdzamy istotnych mutacji. Głównym czynnikiem niemodyfikowalnym pozostaje wiek - podkreśla prof. Rejdak.

Istnieją także czynniki modyfikowalne. A tych jest całkiem sporo i odgrywają kluczową rolę dla zdrowia i kondycji naszego mózgu. - Styl życia ma ogromny wpływ w nasileniu i przyspieszeniu przebiegu choroby Alzheimera. Choć nie znamy bezpośredniej przyczyny postępującego zaniku komórek nerwowych, to jednak jak nałożymy na to nieprawidłowe zachowania - niedobór snu, niewłaściwą dietę, brak aktywności umysłowej, toksyny i używki - oraz choroby współistniejące jak nadciśnienie, hipercholesterolemia, zaburzenia rytmu serca, to dojdzie do przyspieszenia procesu uszkodzenia - ostrzega neurolog.

W badaniu opublikowanym w 2020 roku w czasopiśmie medycznym "The Lancet" podkreślono, że aż 40 proc. przypadków demencji można zapobiec, modyfikując czynniki ryzyka.

- Choroba rozpoczyna się na wiele lat przed objawami klinicznymi. Toczą się powolne procesy, o których nie wiemy. Możemy zredukować, a nawet uniknąć tych uszkodzeń. Choć nie możemy procesu całkowicie zatrzymać, spowolnienie może przełożyć na lata normalnego i samodzielnego funkcjonowania - dodaje ekspert.

Co ciekawe, na rozwój choroby Alzheimera i innych form demencji wpływ może mieć także miejsce zamieszkania. Badanie opublikowane w czasopiśmie "Frontiers in Neuroscience" wykazało, że osoby narażone na wysokie stężenia dwutlenku azotu (NOx) i pyłów zawieszonych PM2.5 mają zwiększone ryzyko rozwoju choroby.

Oprócz zanieczyszczenia powietrza, negatywny wpływ na nasz mózg ma także hałas środowiskowy. Jak wynika z badania opublikowanego w czasopiśmie "Frontiers in Public Health" w 2022 roku, chroniczne narażenie na hałas może prowadzić do przewlekłego stresu i zaburzeń snu.

Na naszą niekorzyść działa też nowoczesna technologia. Choć dla wielu osób jest ogromnym udogodnieniem, często nie zdajemy sobie sprawy z jej szkodliwego wpływu.

- Zachłysnęliśmy się cywilizacją, często wyręczamy się urządzeniami. Nie bazujemy na pamięci, mamy wszystko w telefonach, nie korzystamy z własnej wiedzy. Biada, jak to się zaczyna już na wczesnym etapie życia - ostrzega ekspert.

Przed alzheimerem można się jednak chronić, dbając o zdrowie mózgu. Prof. Rejdak zwraca uwagę na odpowiednią dietę, wystarczającą długość snu, aktywność fizyczną, ale przede wszystkim na stymulowanie mózgu.

- Postawmy na kontakty międzyludzkie, rozwijanie zainteresowań, uczenie się nowych rzeczy, nabywanie nowych informacji. Nie powtarzajmy tych samych czynności, mózg tego nie lubi - radzi neurolog.

Dbanie o kondycję mózgu to połączenie kilku różnych elementów. Ekspert zwrócił uwagę na dobrodziejstwa tańca towarzyskiego. To nie tylko forma aktywności fizycznej, ale także okazja do kontaktów społecznych, nauka kroków i doskonała zabawa oraz okazja, by się pośmiać. To tylko jeden z przykładów.

Z kolei doskonałym narzędziem do sprawdzenia kondycji naszego mózgu jest test zegara.

- Używamy go w codziennej praktyce, w ten sposób możemy ocenić kilka elementów. Prosimy pacjenta o narysowanie zegara i ustawienie wskazówek w odpowiedniej pozycji. To bardzo użyteczne kliniczne narzędzie - tłumaczy prof. Rejdak.

O zdrowie mózgu warto zatroszczyć się w każdym wieku, by jak najdłużej zachować sprawność umysłową. Już drobne nawyki mogą zaprocentować w przyszłości i przełożyć się na długie oraz satysfakcjonujące życie.

Dominika Najda, dziennikarka Wirtualnej Polski

Źródła

1. Alzheimer's Disease International
2. The Lancet