Choć badania kliniczne oraz doświadczenia innych krajów jednoznacznie potwierdzają przełomową skuteczność tych preparatów, w Polsce statystyki zachorowalności i umieralności na nowotwory związane z HPV wciąż należą do najgorszych w Europie. Lekarze apelują o czujność i wczesną diagnostykę.
Nowotwory głowy i szyi – rosnący problem u młodych
Podczas XIV Europejskiego Tygodnia Profilaktyki Nowotworów Głowy i Szyi specjaliści ze Świętokrzyskiego Centrum Onkologii w Kielcach (ŚCO) przypomnieli, że choroby z tej grupy mogą prowadzić do poważnych zaburzeń mowy, połykania czy oddychania oraz trwale deformować wygląd pacjentów.
WIDEODlaczego warto szczepić się na HPV? Ekspertka podpowiada
– Nowotwory w obrębie twarzy i szyi odbierają człowieczeństwo, a śmierć z ich powodu jest wielokrotnie gorsza, bo powoduje izolację. W makabryczny sposób zmieniają nasz wygląd i nasze funkcjonowanie – podkreśla dr Sławomir Okła, kierownik Kliniki Otolaryngologii, Chirurgii Głowy i Szyi w ŚCO.
Zmiana trendów
Z danych Krajowego Rejestru Nowotworów wynika, że zachorowalność na tradycyjnie tytoniozależnego raka krtani spada, co wiąże się ze zmniejszeniem liczby palaczy. Dr Okła ostrzega jednak przed przechodzeniem na e-papierosy i podgrzewacze tytoniu, których długofalowy wpływ na zdrowie nie jest jeszcze do końca znany.
Jednocześnie w ciągu ostatnich 20 lat ponaddwukrotnie wzrosła liczba zachorowań na raka migdałka podniebiennego. Odpowiadają za to przede wszystkim przewlekłe infekcje wirusem HPV. Choroba dotyka coraz młodsze osoby, które nie palą tytoniu, nie nadużywają alkoholu i prowadzą aktywny tryb życia.
Dorośli też skorzystają na szczepieniu
Główną bronią w walce z powikłaniami HPV są szczepienia ochronne. W Polsce są one bezpłatne i dostępne w ramach programu powszechnego dla dzieci. Specjaliści wskazują, że chociaż największą korzyść przynosi zaszczepienie przed rozpoczęciem aktywności seksualnej, przyjęcie preparatu ma sens również u dorosłych (także po 26. roku życia), gdyż chroni przed ponownym zakażeniem innym typem wirusa.
Skuteczność szczepień potwierdzają twarde dane z krajów, które wprowadziły masowe programy profilaktyczne znacznie wcześniej.
Badania opublikowane przez Queen Mary University of London pokazują, że bezpłatny program szczepień realizowany w szkołach w Anglii od 2008 roku uratował życie setkom kobiet.
W latach 2020–2024 w Anglii nie zarejestrowano ani jednego zgonu z powodu raka szyjki macicy wśród kobiet w wieku 20–24 lat (które przyjęły szczepionkę jako nastolatki). Szacuje się, że program uchronił przed śmiercią co najmniej 200 kobiet poniżej 35. roku życia. Brytyjska służba zdrowia planuje całkowicie wyeliminować raka szyjki macicy do 2040 roku.
– To niesamowite, że pojedynczy zastrzyk może prawie całkowicie wyeliminować konkretny rodzaj nowotworu – komentuje prof. Peter Sasieni, lider projektu badawczego.
Sytuacja w Polsce
W Polsce sytuacja wciąż jest trudna. Rak szyjki macicy codziennie diagnozowany jest u około 10 Polek, a rocznie z jego powodu umiera blisko 2 tys. chorych. Podobnie niepokojąco wyglądają statystyki dotyczące nowotworów głowy i szyi – rocznie rozpoznaje się ich około 11 tys., z czego aż 60 proc. w zaawansowanym (III lub IV) stadium.
Odpowiedzią na te wyzwania mają być zmiany systemowe. Od stycznia 2027 roku szczepienia przeciw HPV mają zostać wpisane do polskiego kalendarza szczepień obowiązkowych. Obowiązkiem zostaną objęte dzieci w wieku od 9 do 15 lat (zarówno dziewczynki, jak i chłopcy), poczynając od rocznika 2018. Preparat będzie w pełni finansowany ze środków publicznych.
Szczepienie chłopców jest kluczowe, tak samo jak u dziewczynek – wirus HPV odpowiada nie tylko za raka szyjki macicy. U mężczyzn może wywoływać nowotwory gardła, jamy ustnej, prącia oraz kłykciny kończyste. Szczepienie znacząco ogranicza transmisję wirusa w całym społeczeństwie.
Podstawowe objawy – kiedy udać się do lekarza?
Zarówno w przypadku nowotworów szyjki macicy, jak i obszaru głowy i szyi, kluczowy jest czas reakcji. Do niepokojących objawów w obrębie głowy i szyi należą:
- przewlekła chrypka (utrzymująca się ponad 3 tygodnie),
- ból oraz trudności przy połykaniu,
- niegojące się owrzodzenia lub plamy w jamie ustnej,
- wyczuwalny guz na szyi,
- jednostronna niedrożność nosa lub krwawienia.
Eksperci podkreślają, że najpotężniejszą barierą w walce z nowotworami staje się obecnie dezinformacja i sceptycyzm wobec medycyny. – Unikanie szczepień profilaktycznych jest w ostatnich latach dramatem. Ludzie bez wiedzy wypowiadają się w sposób autorytarny, zniechęcając całe społeczeństwo. Większym dramatem naszych czasów jest to, że nie wierzymy nauce – podsumowuje dr Sławomir Okła.
Źródło: PAP
Treści w naszych serwisach służą celom informacyjno-edukacyjnym i nie zastępują konsultacji lekarskiej. Przed podjęciem decyzji zdrowotnych skonsultuj się ze specjalistą.
Dziennikarz WP abcZdrowie, od lat specjalizujący się w tematyce ochrony zdrowia oraz praw pacjenta. Laureat wyróżnień w konkursach dziennikarskich, m.in. Kryształowe Pióra i Twarze Ubóstwa. Za swoją działalność na rzecz równego traktowania otrzymał tytuł ambasadora Konwencji ONZ o Prawach Osób z Niepełnosprawnościami.
