Teratogeny - na co uważać w ciąży?

Teratogeny to czynniki środowiskowe, które mogą mieć negatywny wpływ na rozwój płodu i prowadzić do różnych nieprawidłowości, takich jak wady fizyczne, anomalie czy malformacje, czyli zmiany w narządach.

Obecnie teratogeny dzieli się na chemiczne, biologiczne i fizyczne. Każde z nich są niebezpieczne, ale oddziałują w inny sposób na rozwój płodu. Najbardziej groźny jest wpływ czynników teratogennych między 3. a 8. tygodniem ciąży.

Najsilniejszy wpływ na rozwój dziecka wykazują czynniki chemiczne, a przede wszystkim leki. Wśród nich niebezpieczny jest talitomid, sprzedawany bez recepty w latach 50., środek o właściwościach przeciwbólowych i usypiających.

Ciężarne stosowały go jako lek na poranne mdłości. Niestety produkt ten prowadził do ciężkich uszkodzeń płodu, takich jak brak lub deformacje kończyn.

Leki przeciwpadaczkowe to jeden z czynników teratogennych, który prowadzi do bardzo zróżnicowanych wad, zależnych od konkretnej substancji:

• trimetadion - wady serca i układu rozrodczego, spłaszczona twarzoczaszka, upośledzenie umysłowe,
• hydantoina - dysmorfia twarzy, hipoplazja czaszki, zahamowanie wzrostu,
• fenobarbital - zahamowanie rozwoju szkieletu, niedorozwój palców, rozszczep podniebienia lub zajęcza warga,
• walproinian - wady układu nerwowego i rozszczep kręgosłupa,
• karbamazepina - liczne wady rozwojowe.

Leki przeciwcukrzycowe mogą być niebezpieczne dla dziecka, chodzi o preparaty stosowane doustnie, takie jak metformina czy chlorpropamid. Podawanie insuliny jest natomiast całkowicie bezpieczne w czasie ciąży.

Leki przeciwzakrzepowe, a konkretnie pochodne kumaryny zwiększają ryzyko pojawienia się wad płodu o 25-50%. Zwykle nieprawidłowości dotyczą opóźnienia intelektualnego i zaburzeń rozwoju oczy czy kości.

Leki cytostatyczne stosowane w terapii chorób nowotworowych mogą prowadzić do wystąpienia wad kończyn i twarzoczaszki, zahamowania wzrostu płodu, braku nerek lub pęcherza moczowego u dziecka, wystąpienia wad rąk i nóg oraz rozszczepu podniebienia.

Na rozwój płodu mają wpływ również choroby, które przeszła kobieta ciężarna, wśród nich wymieniana jest:

• różyczka - wady serca, głuchota, zaćma lub wewnątrzmaciczna śmierć płodu,
• opryszczka narządów płciowych - upośledzenie umysłowe, niedorozwój siatkówki, poronienie,
• toksoplazmoza - wodogłowie, małogłowie, opóźnienie umysłowe,
• cytomegalowirus - poronienie w pierwszym trymestrze, później padaczka, głuchota lub upośledzenie intelektualne,
• kiła - wodogłowie, upośledzenie umysłowe, nieprawidłowości związane z rozwojem kości.

Dziecku zagrażać mogą również niektóre choroby matki, takie jak cukrzyca, toczeń układowy, fenyloketonuria lub choroba Gravesa.

Poważne niebezpieczeństwo stanowi alkohol, który może spowodować wystąpienie płodowego zespołu alkoholowego (FAS). U dziecka rozpoznaje wówczas się specyficzne rysy twarzy, powolny wzrost, wady wzroku, problemy z nerkami i układem sercowo-naczyniowym, a także upośledzenie umysłowe i deformacje stawów.

Alkohol może być również przyczyną poronienia lub przedwczesnego porodu. Papierosy mogą spowodować poronienie, odklejenie się łożyska, ale również liczne wady rozwojowe i zmiany w DNA.

Równie niebezpieczne są papierosy elektroniczne, które zwiększają ryzyko wystąpienia problemów neurologicznych, oddechowych oraz sercowo-naczyniowych.

Niekorzystny wpływ na rozwój płodu ma również stres, a przede wszystkim przebyta trauma lub duży szok. W czasie ciąży należy wystrzegać się również kontaktu z rtęcią, ołowiem lub promieniowaniem jonizującym.

• zrezygnowanie z picia alkoholu,
• zrezygnowanie z palenia papierosów,
• unikanie kontaktu z dymem papierosowym,
• zaprzestanie przygodnych kontaktów seksualnych,
• uzupełnienie brakujących szczepień ochronnych i wykonanie dodatkowych,
• stosowanie jedynie niezbędnych leków,
• przestrzeganie dawkowania leków i suplementów w czasie ciąży,
• unikanie kontaktu z ołowiem lub rtęcią,
• unikanie promieniowania jonizującego.