Wąglik - przyczyny, objawy, profilaktyka i leczenie

W przypadku ogniska wąglika na Syberii - pierwszymi pacjentami byli hodowcy reniferów. W wyniku zakażenia zmarło jedno dziecko, wiele osób jest hospitalizowanych. Groźna choroba odzwierzęca wróciła na Syberię po 75 latach. Wąglik występuje pod trzema postaciami: skórną, płucną i jelitową. Rozpowszechniony jest na całym świecie, w samej Europie zachorowania są raczej rzadkie, zaś w Polsce sporadyczne.

Rezerwuarem laseczki Bacillus anthracis są zwierzęta roślinożerne. Chorują one głównie na jelitową postać choroby. Człowiek może zarazić się przez kontakt z chorymi zwierzętami, a także surowcami z nich pochodzącymi. Laseczka wąglika posiada bowiem ważną cechę - zdolność wytwarzania przetrwalników, czyli form odpornych na działanie czynników środowiskowych.

Bardzo trudno ją zniszczyć. Zarodniki wąglika mogą przetrwać w ziemi nawet kilkadziesiąt lat, wytrzymują nawet temperaturę wrzenia wody. Można je zniszczyć kilkugodzinnym podgrzewaniem do temperatury 130 stopni Celsjusza, a także niektórymi substancjami, np. mlekiem wapiennym, formaliną czy sublimatem. Na wąglik chorują głównie osoby zawodowo narażone na kontakt ze zwierzętami.

W zależności od miejsca wniknięcia laseczek wąglika, mogą rozwinąć się trzy postacie choroby.

Postać skórna wąglika rozwija się po kontakcie uszkodzonej skóry z produktami pochodzenia zwierzęcego, takimi jak skóra czy wełna. Istnieją dwie odmiany tej postaci wąglika: czarna krosta oraz obrzęk złośliwy.

W przypadku czarnej krosty okres wylęgania wynosi od kilku godzin do kilku dni. W miejscu wniknięcia zarazka tworzy się początkowo swędząca grudka, która szybko przekształca się w pęcherzyk wypełniony brunatnym płynem. Po około 3-4 dniach pęcherzyk pęka i powstaje czarna krosta, która ma postać twardego, niebolesnego, suchego i czarnego strupa, otoczonego przez wianuszek pęcherzyków.

Miejsce, na którym znajduje się zmiana, ulega obrzękowi. Czasem czarnej kroście może towarzyszyć zapalenie okolicznych naczyń i węzłów chłonnych z bolesnością i objawami ogólnymi, takimi jak: gorączka, dreszcze, złe samopoczucie, utrata apetytu, bóle głowy.

Obrzęk złośliwy to rzadsza, aczkolwiek bardziej niebezpieczna odmiana postaci skórnej wąglika. Rozwija się, gdy do wniknięcia bakterii doszło na twarzy. Dookoła miejsca zetknięcia z laseczką wąglika pojawia się blady, miękki obrzęk, który nabiera barwy fioletowej, może też pokrywać się pęcherzykami, jednak nie dochodzi do ich przekształcenia w strup. Chorzy ciężko przechodzą obrzęk złośliwy.

Powikłaniem postaci skórnej wąglika jest posocznica (sepsa), czyli uogólnione zakażenie organizmu laseczkami wąglika, związane z ich przedostaniem się do krwi (częściej w obrzęku złośliwym).

Postać płucna wąglika rozwija się po zainhalowaniu zarazków do płuc, np. w zakładach obróbki materiałów pochodzenia zwierzęcego, gdzie zarodniki mogą unosić się w powietrzu. Infekcja rozpoczyna się zazwyczaj dreszczami i gorączką. Po kilku dniach rozwija się ciężkie zapalenie płuc, z odkrztuszaniem krwisto-ropnej wydzieliny, objawami niewydolności oddechowej, rozwojem obrzęku płuc i przedostawaniem się płynu do opłucnej („worka” otaczającego płuca). Z czasem u pacjentów rozwija się ciężka posocznica. Postać płucna wąglika jest bardzo niebezpieczna i wiąże się z dużą śmiertelnością. Chorzy umierają zwykle po 3-4 dniach trwania choroby.

Wśród ludzi najrzadziej spotyka się postać jelitową wąglika. Choroba rozwija się po spożyciu zakażonego mięsa lub mleka. Typowe objawy to: gorączka, nudności, wymioty, krwista biegunka i gromadzenie się płynu w jamie brzusznej (czyli tzw. wodobrzusze). Bardzo szybko dochodzi do sepsy. W przypadku wąglika jelitowego objawy bardzo szybko postępują, a pacjenci umierają w ciągu 3-4 dni od pojawienia się symptomów.

Każde zachorowanie na wąglika podlega obowiązkowej hospitalizacji oraz rejestracji. W leczeniu stosuje się antybiotyki: penicylinę, ciprofloksacynę, doksycyklinę oraz leczenie objawowe (środki przeciwbólowe, przeciwgorączkowe). Choroba, mimo leczenia, wiąże się z dużą śmiertelnością. Dlatego w walce z wąglikiem najważniejsze jest zapobieganie zakażeniom.

Profilaktyka polega na przestrzeganiu odpowiednich przepisów dotyczących obróbki materiałów pochodzenia zwierzęcego i utylizacji zwierząt padłych z powodu wąglika. Istnieje też szczepionka przeciwko wąglikowi, która rekomendowana jest osobom pracującym przy hodowli zwierząt i zajmującym się przetwórstwem produktów zwierzęcych.

Źródła

1. Boroń-Kaczmarska A. Choroby zakaźne w zarysie, Pomorska Akademia Medyczna, Szczecin 2004, ISBN 83-89318-35-0
2. Gładysz A., Juszczyk J., Diagnostyka różnicowa chorób zakaźnych, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 1998, ISBN 83-200-2208-8
3. Magdzik W., Naruszewicz-Lesiuk D., Zieliński A., Choroby zakaźne i pasożytnicze - epidemiologia i profilaktyka, Alfa Medica Press, Bielsko-Biała 2007, ISBN 978-83-7522-010-0
4. Dziubek Z. Choroby zakaźne i pasożytnicze, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2003, ISBN 83-200-2748-9