Zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych - przyczyny, objawy, diagnostyka, leczenie

Choroby te wywołane są przez wiele rodzajów bakterii, wirusów czy grzybów. Do wirusów najczęściej wywołujących zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych zaliczamy enterowirusy, arbowirusy, wirusy ECHO, HSV-2, Coxsackie, VZV, wirus polio, wirus grypy A i B czy wirus odry. Wśród bakterii najwięcej przypadków odnotowanych było w wyniku zakażenia Neisseria meningitidis(dwoinka zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych), Streptococcus pneumoniae (pneumokoki), Haemophilus influenzae typ B, a grzybów - Cryptococcus neoformans, Coccidioides immitis.

Główną przyczyną etiologiczną zapalenia mózgu są wirusy neurotropowe. Najczęstsze jest opryszczkowe zapalenie mózgu wywołane wirusem opryszczki pospolitej. Zapalenie mózgu może być wywołane także przez bakterie (gruźlicze i boreliozowe zapalenie mózgu), a także przez niektóre pierwotniaki.

Do przyczyn nieinfekcyjnych zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych i mózgu zaliczamy nowotwory (białaczka, nowotwory tkanki limfatycznej, guzy mózgu, przerzuty do mózgu), sarkoidozę, zatrucie ołowiem, a także stosowanie niektórych leków, np. metotreksatu.

Choroba rozwija się szybko i jej pierwszym objawem jest ból głowy. Jest typowy dla tzw. ropnego, czyli bakteryjnego zapalenia opon oraz wirusowego zapalenia opon mózgowych i mózgu. W typowych przypadkach obok silnych bólów głowy, nudności i wymiotów występują też gorączka i dreszcze. Chory ma objawy oponowe, sztywność karku oraz tzw. objaw Brudzińskiego. Zaliczamy tutaj:

• objaw karkowy – przy biernym przygięciu głowy do klatki piersiowej występuje zgięcie kończyn dolnych w stawach kolanowych i biodrowych,
• objaw policzkowy – ucisk na policzek poniżej kości jarzmowej powoduje uniesienie przedramion i ich zgięcie,
• objaw łonowy – zdecydowany ucisk na spojenie łonowe powoduje zgięcie kończyn dolnych w stawach kolanowych i biodrowych.

U niektórych chorych pojawia się przeczulica na bodźce, pobudzenie, zaburzenia świadomości, nawet utrata przytomności. Gdy dojdzie do zajęcia mózgu, pojawiają się drgawki padaczkowe.

Zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych i mózgu rozpoznaje się dopiero, gdy zostanie zbadany płyn mózgowo-rdzeniowy – jest w nim wtedy podwyższone stężenie białka i liczba krwinek białych. Stosowane jest leczenie przyczynowe, a więc polegające na zwalczeniu patogenu, który wywołał chorobę. Dlatego też stosuje się leki przeciwbakteryjne (antybiotyki, np. penicylina, aminoglikozyda, cefalosporyna III generacji), leki przeciwgruźlicze oraz leki działające przeciwgrzybiczo. W przypadku infekcji wirusowej nie jest możliwe usunięcie przyczyny, dlatego podawane są leki objawowe, ogólnie podtrzymujące, a w skrajnie ciężkich przypadkach leki przeciwwirusowe i interferon.

Dostępne na rynku są także szczepionki przeciwko niektórym patogenom wywołującym zapalenie opon mózgowo - rdzeniowych. Są to preparaty przeciwko meningokokom, pneumokokom, Haemophilus influenzae typ B oraz wirusowi kleszczowego zapalenia opon mózgowych. Zapalenie opon i mózgu traktowane jest stale jako poważna choroba zagrażająca życiu chorego. Nawet przy łagodnym przebiegu choroby może dojść do powikłań.

Źródła

1. Lehmann-Horn F., Ludolph A. NEUROLOGIA - diagnostyka i leczenie, Urban & Partner, Wrocław 2004, ISBN 83-89581-50-7
2. Prusiński A. Neurologia praktyczna, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2005, ISBN 83-200-3125-7
3. Szczeklik A. (red.), Choroby wewnętrzne, Medycyna Praktyczna, Kraków 2011, ISBN 978-83-7430-289-0
4. Prusiński A. (red.), Neurologia w praktyce klinicznej - zasady diagnostyki i postępowania, Czelej, Lublin 2006, ISBN 83-89309-71-8