Żelazo: jak wygląda właściwa suplementacja? Nie popełniaj tych błędów

Żelazo jest niezbędnym minerałem odżywczym i odgrywa istotną rolę w wytwarzaniu czerwonych krwinek transportujących tlen. Brak odpowiedniej ilości żelaza we krwi może skutkować wieloma poważnymi konsekwencjami zdrowotnymi, w tym zachorowaniem na anemię (niedokrwistość). Dzienne zapotrzebowanie na żelazo wynosi 18 mg u kobiet i 10 mg u mężczyzn; u kobiet ciężarnych zapotrzebowanie jest większe i wynosi 26 mg.

Niedobór żelaza jest częstym problemem wśród społeczeństwa, szczególnie narażone są na niego kobiety w ciąży i podczas karmienia piersią. Nawet niewielkie odchylenie od prawidłowej normy może wysyłać sygnały świadczące o niedoborze.

Wśród charakterystycznych objawów wymienia się:

• zmęczenie,
• odczuwanie zimna nieadekwatne do aktualnej temperatury,
• zawroty głowy,
• rozdrażnienie,
• kłopoty z koncentracją,
• podatność na choroby.

Osoby cierpiące na niedobór żelaza skarżą się także na trudności w przełykaniu, duszności i mają bladą skórę.

Sygnały wysyłane przez organizm często można pomylić z ogólnym osłabieniem, dużą ilością pracy czy obowiązków domowych, dlatego zbyt niski poziom żelaza nie zawsze jest łatwy do wykrycia, w szczególności na wczesnym etapie.

Suplementacja może pomóc w uzupełnieniu niedoborów, ale przed podjęciem decyzji o przyjmowaniu żelaza powinno się skonsultować się z lekarzem, a przede wszystkim potwierdzić badaniami laboratoryjnymi niedobór tego składnika.

Powszechnie wykonywanymi badaniami krwi, które stosuje się do wykrywania niedoboru żelaza, są badania hemoglobiny oraz hematokrytu. Te dwa badania są skuteczne w wykrywaniu niedokrwistości z niedoboru żelaza, ale często mają tendencję do pomijania łagodniejszych stadiów niedoboru (łagodnego niedoboru żelaza i łagodnego czynnościowego niedoboru żelaza).

Tymczasem właściwe zdiagnozowanie wczesnych stadiów niedoboru tego składnika niesie ze sobą wiele korzyści – przede wszystkim umożliwia szybkie rozwiązanie problemu, chroniąc organizm przed dotkliwymi skutkami ubocznymi. Można w takim przypadku dokonać natychmiastowej zmiany diety lub właśnie wdrożyć suplementację żelaza.

Wykonanie badania stężenia ferrytyny w surowicy uznawane jest aktualnie za najbardziej skuteczne w diagnostyce niedoboru żelaza, w szczególności w początkowych stadiach.

Według zaleceń ekspertów, przeciętny człowiek, u którego nie wykryto niskiego poziomu żelaza, powinien wykonywać badanie stężenia ferrytyny raz na rok. Dzięki temu można kontrolować poziom żelaza we krwi i wykryć ewentualny problem już w początkowym stadium.

Należy również podkreślić, że efekty suplementacji są widoczne w ciągu 4 tygodni stosowania, zaś na uzupełnienie niedoborów w całości należy poczekać około 3 miesięcy (uzupełnienie ferrytyny może trwać nawet dłużej). Jeśli zatem podejmujemy się suplementowania żelaza, warto poczekać minimum 3 miesiące od rozpoczęcia, zanim wykonamy ponowne badania poziomu hemoglobiny i ferrytyny.

Suplementacji żelaza nie należy stosować w celach profilaktycznych – jest to bardzo ważne, ponieważ nadmiar żelaza w organizmie ma również szkodliwe działanie. Zbyt duża ilość żelaza może powodować odkładanie się składnika w tkankach, zwiększać ryzyko rozwoju miażdżycy, nowotworów i przyspieszać procesy starzenia się.

Suplementacja żelaza nie jest skomplikowana, ale należy się odpowiednio za nią zabrać. Przede wszystkim powinno się mieć świadomość, że suplementacja rządzi się swoimi prawami i zachodzi tam wiele ważnych zależności. Należy o tym pamiętać, by nie popełnić błędów, które sprawią, że przyjmowane preparaty z żelazem nie zadziałają tak, jak powinny.

W tym przypadku mowa o powiązaniach pomiędzy poszczególnymi składnikami odżywczymi, mogącymi wspomóc wchłanianie żelaza lub wręcz przeciwnie – negatywnie wpłynąć na proces przyswajania tego składnika. Na co zatem należy zwrócić uwagę podczas suplementacji?

Osoby, które suplementują żelazo, powinny mieć świadomość powiązań między żelazem a innymi składnikami. Suplementy żelaza przyczyniają się do zmniejszenia ilości wchłaniania cynku z pożywienia. Cynk zaś jest nam potrzebny do wspierania funkcjonowania układu odpornościowego i metabolizmu.

Wapń również współzawodniczy o wchłanianie w układzie pokarmowym. Zbyt duża ilość wapnia powoduje ograniczenie absorpcji żelaza, co może skutkować wystąpieniem niedoborów. Nadmiar miedzi lub węglanu magnezu także może spowodować obniżenie spożycia żelaza.

Jeśli zaś chodzi o witaminy, to i w tym przypadku istnieją pewne zależności. Po pierwsze witamina C, czyli kwas askorbinowy, wzmaga wchłanianie żelaza. Po drugie witamina B6 jest nieoceniona w procesie tworzenia się hemoglobiny: białka czerwonych krwinek, wiążących żelazo. Witamina E zaś ogranicza niekorzystne skutki nadmiaru żelaza.

Podobnie jak to ma miejsce w przypadku stosowania innych suplementów bądź leków, warto mieć na uwadze możliwość wystąpienia interakcji z niektórymi środkami. Są to m.in.:

• inhibitory konwertazy angiotensyny (ACE),
• antybiotyki (tetracyklinowe i chinolonowe),
• karbamazepina (lek przeciwdrgawkowy),
• lewotyroksyna (lekarstwo na tarczycę),
• penicylamina (stosowana na chorobę Wilsona i cystynurię),
• lewodopa (lek stosowany w leczeniu choroby Parkinsona).

Na obniżenie wchłaniania żelaza może wpływać także sposób stosowania danego suplementu. Z tego powodu zaleca się, by żelaza nie przyjmować na czczo. Stosowanie suplementów na tak zwany pusty żołądek może wywołać skutki uboczne i podrażniać przewód pokarmowy.

Podczas przyjmowania suplementu razem z pożywieniem warto unikać niektórych produktów spożywczych. Chodzi szczególnie o unikanie kofeiny, mleka oraz leków, które zobojętniają kwasy żołądkowe.

Źródło: "Encyklopedia minerałów i składników mineralnych" Elizabeth Somer, wyd. Amber, rok 1997.

Źródła

1. Dagmara Dąbek