Leczenie alkoholizmu

Podjęcie leczenia oznacza zaakceptowanie faktu, że: „sam nie potrafię sobie poradzić z problemem alkoholowym i potrzebuję pomocy”. Aby leczenie było skuteczne, konieczne jest rozumienie, że jest to proces długotrwały, żmudny, wymagający konsekwencji, podporządkowania się rygorom terapii i jak największego w nim udziału bliskich.

Nie należy oczekiwać  leczenia konwencjonalnego, polegającego na przyjmowaniu określonych leków. Leczenie choroby alkoholowej wymaga kompleksowego, specyficznego oddziaływania psychiatrycznego i psychologicznego, a w stanach skrajnego wyczerpania czy powikłań somatycznych – także internistycznego.

Metody leczenia alkoholizmu

Podstawową formą  leczenia jest psychoterapia uzależnienia, a sam proces terapeutyczny to ciężka i żmudna praca zawierająca w sobie wiele różnorodnych działań, których efektem powinny być głębokie i możliwie trwałe zmiany. Zmiany te powinny dotyczyć postaw, przekonań, zachowań, przyzwyczajeń, relacji z innymi, a także sposobów przeżywania, odczuwania, myślenia itp.
Programy zdrowienia planowane są na okres wielu miesięcy a nawet lat. Początek ich stanowią najczęściej kilkutygodniowe, intensywne zajęcia prowadzone w warunkach stacjonarnych bądź intensywne programy ambulatoryjne. Drugi etap to uczestniczenie w programie opieki poszpitalnej, czyli terapia uzupełniająca bądź podtrzymująca, prowadzona w warunkach ambulatoryjnych. 
Prawidłowo prowadzone leczenie powinno przebiegać zgodnie z – przygotowanym przez terapeutę (opiekuna, przewodnika), uzgodnionym z pacjentem oraz na bieżąco aktualizowanym i monitorowanym – indywidualnym programem (planem) psychoterapii uzależnienia. Niezmiernie cennym uzupełnieniem zarówno stacjonarnych, jak i ambulatoryjnych form terapii jest Program Dwunastu Kroków Anonimowych Alkoholików. Stąd większość ośrodków terapeutycznych zaleca swoim pacjentom uczestniczenie w spotkaniach Wspólnoty AA, a ich bliskim udział w spotkaniach grup Al-Anon i Alateen. Ponadto wiele materiałów pomocnych w terapii uzależnień opiera się na doświadczeniach Wspólnoty AA.

Co pacjent powinien zrobić, by psychoterapia była skuteczna?

• wykazać zaangażowanie i intensywnie pracować,
• utrzymać abstynencję, w razie złamania zasady przyznać się do tego,
• uznać psychoterapię za główny priorytet w tym momencie życia,
• uczestniczyć we wszystkich zajęciach terapeutycznych,
• wziąć odpowiedzialność za własne leczenie na siebie,
• przyjmować pomoc od innych i dawać ją innym.

Leczenie farmakologiczne alkoholizmu

Stosowanie jakichkolwiek środków farmakologicznych, bez względu na ich skład chemiczny i profil działania, nie może być traktowane jako leczenie uzależnienia od alkoholu. Przez wiele lat w lecznictwie odwykowym w Polsce powszechną, a często jedyną „metodą” było „leczenie awersyjne”, polegające na wymuszaniu abstynencji poprzez podawanie pacjentom disulfiramu w formie doustnej lub w formie implantu. Preparat ten nie leczy uzależnienia od alkoholu, natomiast poprzez „uczulenie” na alkohol może powstrzymywać od picia oraz ułatwić podjęcie terapii. Reakcja disulfiram – alkohol rozpoczyna się zwykle po upływie 5–15 minut od spożycia alkoholu i jest oparta na reakcji organizmu na nadmiernie nagromadzony aldehyd octowy, będący silną trucizną. Osoby, które zdecydowały się na podjęcie ryzyka takiej metody, powinny być pod stałą opieką specjalistyczną, a jednocześnie systematycznie uczestniczyć w programie terapii uzależnienia. W przeciwnym razie należy liczyć się z możliwością przeoczenia powikłań, które mogą wystąpić po zastosowaniu tego preparatu. Ponadto po okresie abstynencji wymuszonej strachem przed reakcją disulfiram – alkohol najczęściej następuje powrót do picia alkoholu, a dalszy przebieg choroby okazuje się często znacznie bardziej groźny niż przed podaniem tego środka.

Leczenie alkoholizmu u osób po 65. roku życia

Leczenie osób w wieku podeszłym powinno różnić się nieco od leczenia innych osób. Z badań  wynika, że wiek jest sam w sobie istotnym czynnikiem wpływającym na nasilenie objawów alkoholowego zespołu abstynencyjnego. Z tego powodu osoby starsze mogą wymagać dłuższego niż młodzi okresu detoksykacji przed rozpoczęciem programu psychoterapii uzależnienia, jak również dawka benzodiazepin, potrzebna do opanowania objawów abstynencyjnych, jest u nich większa niż u pacjentów w wieku 21–33 lat. Najlepszy efekt terapeutyczny uzyskiwały osoby po 54. roku życia, biorące udział w odbywających się raz w tygodniu sesjach grupowych, poświęconych głównie socjalizacji i wsparciu. Stwierdzono także, że pacjenci w wieku podeszłym uczestniczyli w ponaddwukrotnie większej liczbie sesji i ponadczterokrotnie częściej brali udział w całym programie leczenia niż osoby leczone w standardowych grupach dla osób w różnym wieku.

Początkowy okres trzeźwości może się wiązać z rozdrażnieniem, pobudzeniem, przejściowymi stanami bólowymi itd. Alkoholik może wtedy odczuwać potrzebę przyjmowania środków uspokajających, nasennych lub przeciwbólowych. Jest to bardzo niebezpieczny moment, ponieważ niekontrolowane przyjmowanie leków może w tym okresie przejść bardzo szybko w uzależnienie się od nich. Zdarza się to często i tak osoba z jednego uzależnienia wpada natychmiast w drugie. Przyjmowanie jakichkolwiek leków musi odbywać się pod ścisłą kontrolą specjalisty prowadzącego leczenie alkoholika (dotyczy to nawet tak popularnych środków, jak aspiryna).

Czy można się wyleczyć z alkoholizmu?

Generalnie można powiedzieć, że leczenie nie likwiduje alkoholizmu. Nie ma wyleczonych alkoholików, są tylko niepijący alkoholicy. Oznacza to, że alkoholikiem jest się już zawsze, nawet nie pijąc przez kilkadziesiąt lat, ponieważ utrata kontroli nad piciem jest nieodwracalna. Leczenie sprowadza się do przerwania picia pod kontrolą medyczną, usunięcia objawów abstynencyjnych, czyli tych związanych z narkotycznym głodem alkoholu i utrzymywaniem bezwzględnej abstynencji do końca życia. Niepijącemu alkoholikowi nie wolno nawet przyjmować np. syropów na kaszel opartych na alkoholu. Najmniejsza dawka alkoholu może bowiem spowodować natychmiastowy nawrót choroby.

Nie należy oczekiwać, że samo zaprzestanie picia automatycznie rozwiąże narosłe problemy i przywróci alkoholika do stanu, w jakim był przed chorobą alkoholową. Jeśli uda mu się przerwać picie i osiągnąć stan trzeźwości, będzie on inną, nową osobą. Czeka go trudny okres trzeźwego spojrzenia na siebie i najbliższe otoczenie, na dokonane już spustoszenia, straty, nieodwracalne zmiany w rodzinie itd. Dopiero teraz, będąc trzeźwym, zauważy to, czego nie dostrzegał, notorycznie pijąc. I dla alkoholika, i dla jego najbliższego otoczenia będzie to czas najwyższej próby, czas poznania się od nowa, zaakceptowania nieodwracalnych zmian i budowania zupełnie nowego życia.

Jak utrzymać trzeźwość?

W każdej sytuacji, gdy ktoś częstuje alkoholem, należy powiedzieć NIE. W domu alkoholika nie powinien znajdować się żaden alkohol. Należy pamiętać także o tym, że zjedzenie ciastka lub cukierka z alkoholem, wypicie piwa może spowodować powrót do picia. Niebezpieczeństwo niesie także spożycie szampana lub piwa bezalkoholowego – może zadziałać jak pierwszy kieliszek alkoholu. Zawsze należy informować lekarza, że jest się alkoholikiem.

Terapia uzależnienia od alkoholu jest procesem długotrwałym i wymagającym zaangażowania. Należy pamiętać, że alkoholikiem pozostaje się do końca życia.