"Brudna dwunastka" 2026. Warzywo uwielbiane przez Polaków na szczycie rankingu
Najnowsza "Brudna dwunastka", zwana też parszywą, czyli zestawienie najbardziej zanieczyszczonych warzyw i owoców, pokazuje, że w części popularnych produktów wykryto nie tylko liczne pozostałości pestycydów, ale także związki z grupy PFAS. Na czele rankingu znalazło się warzywo, które wielu Polaków chętnie dodaje do obiadu, sałatki czy koktajlu.
Zielony lider niechlubnego rankingu
Z najnowszego przewodnika "Shopper’s Guide to Pesticides in Produce 2026", przygotowanego przez Environmental Working Group (EWG), wynika, że najwyższe poziomy pozostałości pestycydów wykryto w warzywach liściastych i popularnych owocach. Na szczycie listy znalazł się szpinak, a tuż za nim m.in. truskawki i winogrona.
W tegorocznej "Brudnej Dwunastce" znalazły się także nektaryny, brzoskwinie, czereśnie, jabłka, jeżyny, gruszki, ziemniaki i borówki. Według autorów raportu szpinak miał najwięcej pozostałości pestycydów w przeliczeniu na masę spośród wszystkich badanych produktów. Co więcej, przeciętnie zawierał co najmniej cztery różne substancje.
CNN przypomina, że EWG przeanalizowała wyniki badań przeprowadzonych przez amerykański Departament Rolnictwa na 54 344 próbkach 47 rodzajów owoców i warzyw. Co istotne, próbki przed analizą były myte, szorowane lub obierane, aby jak najlepiej odzwierciedlić sposób przygotowywania żywności w domu. Mimo to wykryto ślady 264 pestycydów, z czego aż 203 pojawiły się na produktach z "Brudnej Dwunastki".
Eksperci zwracają uwagę na możliwe skutki zdrowotne
Autorzy raportu przypominają, że wcześniejsze badania łączyły narażenie na pestycydy m.in. z porodami przedwczesnymi, wadami wrodzonymi, poronieniami, chorobami serca, nowotworami czy obniżeniem jakości nasienia.
Co ważne, szczególnie wrażliwą grupą są dzieci. Amerykańska Akademia Pediatrii podkreśla, że "narażenie na pestycydy w czasie ciąży może prowadzić do zwiększonego ryzyka wad wrodzonych, niskiej masy urodzeniowej i obumarcia płodu". Organizacja zaznacza również, że "narażenie w dzieciństwie łączono z problemami z uwagą i uczeniem się, a także z nowotworami".
Eksperci wskazują też, że problemem może być nie tylko obecność pojedynczych substancji, ale również ich mieszanin. Spożywanie produktów zawierających kilka różnych pestycydów może bowiem oznaczać kumulację narażenia.
Po raz pierwszy zwrócono uwagę na PFAS
Tegoroczny raport po raz pierwszy mocno podkreśla obecność pestycydów należących do grupy PFAS, czyli tzw. wiecznych chemikaliów. Według EWG ponad 60 proc. próbek z "Brudnej Dwunastki" zawierało właśnie takie związki.
PFAS są nazywane wiecznymi chemikaliami, ponieważ bardzo długo utrzymują się w środowisku i rozkładają się wyjątkowo wolno. Jak przypomina amerykańska Agencja Ochrony Środowiska, część tych substancji wiązano m.in. z nowotworami, zaburzeniami hormonalnymi, chorobami tarczycy, uszkodzeniem wątroby, obniżoną płodnością czy osłabieniem odporności.
- Pestycyd z grupy PFAS jest substancją czynną tych preparatów, bo skutecznie zabija - i właśnie dlatego budzi tak duże obawy z punktu widzenia zdrowia publicznego oraz środowiska -powiedziała CNN Bernadette Del Chiaro z EWG.
- Nie można oddziaływać wyłącznie na zarodniki pleśni czy owady na brzoskwini, a jednocześnie nie narażać dziecka, które później tę brzoskwinię zje. Sam fakt, że celowo rozpylamy wieczne chemikalia na owocach i warzywach kupowanych później w sklepie, daje do myślenia - dodała ekspertka.
Branża odpowiada: same wykrycia nie oznaczają zagrożenia
Do raportu krytycznie odnosi się Alliance for Food and Farming, organizacja reprezentująca producentów rolnych. Jej przedstawiciele podkreślają, że samo wykrycie pozostałości nie musi oznaczać niebezpieczeństwa.
- Sama obecność pozostałości nie oznacza automatycznie, że coś jest niebezpieczne - przekazał rzecznik organizacji. Jak zaznaczono, limity ustalane przez amerykańską EPA mają uwzględniać szerokie marginesy bezpieczeństwa, także dla dzieci.
Podobne stanowisko przedstawiła CropLife America. Zdaniem tej organizacji "ponad 99 proc. badanych produktów mieści się znacznie poniżej" dopuszczalnych norm bezpieczeństwa.
Jak ograniczyć kontakt z pestycydami?
Autorzy raportu podkreślają, że rozwiązaniem nie jest rezygnacja z owoców i warzyw. Wręcz przeciwnie — powinny one nadal stanowić podstawę codziennej diety. Kluczowe jest jednak urozmaicenie jadłospisu i rozsądne wybory zakupowe.
EWG co roku publikuje również listę "Clean Fifteen", czyli produktów z najmniejszą ilością pozostałości pestycydów. W 2026 r. znalazły się na niej m.in. ananasy, kukurydza cukrowa i awokado. Na dalszych miejscach były także papaje, cebula, szparagi, kapusta, kalafior, arbuzy, mango, banany, marchew, pieczarki i kiwi.
- Często ekologiczne opcje są też dostępne w dziale z mrożonkami - zwrócił uwagę analityk EWG Varun Subramaniam. Dodał jednak, że nawet jeśli nie uda się kupić produktów ekologicznych, "każde mycie jest lepsze niż żadne".
Magdalena Pietras, dziennikarka Wirtualnej Polski
Źródło: CNN
Treści w naszych serwisach służą celom informacyjno-edukacyjnym i nie zastępują konsultacji lekarskiej. Przed podjęciem decyzji zdrowotnych skonsultuj się ze specjalistą.
