"Cicha złodziejka kości". Wielu Polaków nie wie, że choruje

Według danych z raportu "NFZ o zdrowiu. Osteoporoza" szacowana liczba osób chorych na osteoporozę w Polsce w 2024 r. wynosiła 2,3 mln. Z tego aż 1,8 mln stanowiły kobiety. Statystycznie na osteoporozę narażona jest co czwarta kobieta powyżej 60. roku życia i co druga, która ukończyła 70 lat.

To przewlekła choroba układu szkieletowego polegająca na zmniejszeniu masy kostnej i zaburzeniu mikroarchitektury kości, co zwiększa ryzyko złamań. Warto o niej mówić szczególnie 20 października, gdy obchodzimy Światowy Dzień Osteoporozy.

− Osteoporoza ma twarz kobiety, bo po menopauzie spada ochronny wpływ estrogenów na kości. Ale to nie znaczy, że mężczyźni nie chorują. Chorują, ale zwykle później. U panów ryzyko rośnie m.in. wraz ze spadkiem stężenia testosteronu z wiekiem i z obecnością innych czynników ryzyka − tłumaczy w rozmowie z WP abcZdrowie Bartosz Fiałek, reumatolog i popularyzator wiedzy medycznej.

Czytaj także: Mocne i bardziej odporne kości. Nadzieja dla 2,3 mln Polaków z osteoporozą

− Problemem jest to, że do pierwszego złamania choroba zwykle nie daje wyraźnych objawów − mówi dr Fiałek. Lekarz dodaje, że zarówno panie, jak i panowie powinni obserwować swój organizm. Mimo że osteoporoza często nie daje charakterystycznych objawów, to są symptomy, które mogą na nią wskazywać.

Zaliczamy do nich:

• złamania przy małym urazie (nadgarstek, kręgosłup, szyjka kości udowej),

• bóle pleców (odcinek piersiowy i odcinek lędźwiowy),

• zwiększoną kifozę piersiową ("garb wdowi"),

• zauważalne obniżenie wzrostu,

• pogorszenie sprawności i równowagi.

Lekarze przyznają, że jeden z pierwszych niecharakterystycznych objawów choroby może pojawiać się w ustach. Mowa o cofaniu się dziąseł.

Przegląd badań z 2019 r. opublikowany w "Journal of Dentistry" opisał związek osteoporozy z chorobą przyzębia. Naukowcy stwierdzili, że osoby z osteoporozą częściej tracą kość wyrostka zębodołowego, zwłaszcza przy współistniejącym zapaleniu przyzębia. − To nie jest objaw specyficzny, ale kolejny powód, by nie lekceważyć kontroli stomatologicznych − podkreśla dr Fiałek.

− Sygnałem alarmowym są złamania niskoenergetyczne − po niewielkim urazie, a czasem nawet po kaszlnięciu czy kichnięciu (szczególnie złamania trzonów kręgów). Jeśli do nich dochodzi, trzeba jak najszybciej się zbadać − mówi lekarz. W 2024 r. odnotowano 169 tys. złamań typowo przypisywanych osteoporozie.

Czytaj także: Kawa i herbata mogą chronić przed osteoporozą. Zaskakujące wyniki badań

Lekarz podnosi, że głównym problemem w przypadku osteoporozy jest diagnostyka. NFZ szacuje, że w 2024 r. 73 proc. przypadków pozostawało nierozpoznanych (ok. 1,64 mln osób), w tym 239 tys. po 80. roku życia.

− A przecież diagnostyka jest prosta. Składa się na nią densytometria DXA (badanie gęstości mineralnej kości). Jest bezbolesna, nie wymaga przygotowania, dawka promieniowania jest niska. Rozpoznanie osteoporozy u dorosłych opiera się m.in. na wyniku T-score ≤ −2,5 lub na wystąpieniu złamania osteoporotycznego − mówi dr Fiałek.

− Rekomenduję regularne badania wszystkim kobietom po 65. roku życia i mężczyznom po 70. roku życia, a także wcześniej, jeśli istnieją czynniki ryzyka (np. przebyte złamania niskoenergetyczne, długotrwałe leczenie glikokortykosteroidami, niska masa ciała, choroby przewlekłe) − wylicza dr Fiałek.

Czytaj także: Witamina D i wapń nie chronią przed złamaniami? Nowe zalecenia dla seniorów

Do głównych niemodyfikowalnych czynników ryzyka zachorowania na tę chorobę zaliczamy:

• wiek,

• płeć żeńską,

• dodatni wywiad rodzinny.

Natomiast modyfikowalne czynniki ryzyka to:

• niska podaż wapnia i białka w diecie,

• niedobór witaminy D,

• palenie tytoniu, nadmierne spożycie alkoholu,

• siedzący tryb życia i unieruchomienie.

− Są takie trzy filary profilaktyki i leczenia niefarmakologicznego − podkreśla dr Fiałek.

Na wzmocnienie kości zalecane są przede wszystkim:

• dieta bogata w białko i wapń oraz mikroelementy (cynk, miedź, fosfor),

• aktywność fizyczna − ćwiczenia z obciążeniem i wzmacnianie mięśni poprawiają gęstość kości i równowagę, zmniejszając ryzyko upadków,

• suplementacja − utrzymywanie optymalnego 25(OH)D i odpowiedniej podaży wapnia (z diety lub suplementów, jeśli trzeba).

Lekarz dodaje, że należy także rzucić palenie, ograniczyć alkohol i zrezygnować z nadmiaru kofeiny.

− To realnie obniża ryzyko złamań. Natomiast jeśli doszło do złamania niskoenergetycznego albo T-score wskazuje na osteoporozę, leczenie farmakologiczne potrafi znacząco zredukować ryzyko kolejnych złamań. Klucz to rozpoznać chorobę na czas i działać − podsumowuje dr Fiałek.

Anna Klimczyk, dziennikarka Wirtualnej Polski