Przejdź na WP

Dżuma - rodzaje, rozpoznanie i leczenie, profilaktyka

Dżuma, znana także jako zaraza morowa, mór i czarna śmierć, to ostra bakteryjna choroba zakaźna. Występuje w Afryce, Azji i obu Amerykach. Wywołują ją bakterie Yersinia pestis, których nosicielami są szczury i inne gryzonie. Człowiek zaraża się przez ugryzienie pchły bytującej na zarażonych zwierzętach lub drogą kropelkową.

Zobacz film: "Alergia dżumą XXI wieku"

spis treści

1. Dżuma – historia

Dżuma dotarła do Europy w 1347 roku. Pierwsze jej ogniska wykryto w Mesynie na Sycylii. Prawdopodobnie dotarła ona z Azji, gdzie epidemia panowała już od roku. Wystarczyło kilka miesięcy, aby dżuma rozprzestrzeniła się w Hiszpanii, Francji, Wielkiej Brytanii, Skandynawii, Niemczech i Rosji.

Przyczyny choroby nie były znane. Uważano, że do jej powstawania może przyczyniać się szkodliwe powietrze. Podjęto zatem próbę oczyszczenia okolic z intensywnych i nieprzyjemnych zapachów. Wyganiano Żydów, prostytutki, a dzielnice nędzy były likwidowane. Niektórzy lekarze zaczęli dostrzegać charakter zakaźny dżumy.

Choroba po pojawieniu się w Europie zabiła prawie 1/3 europejskiej populacji. Szacuje się, że mogło zginąć nawet 28 milionów ludzi.

W XVII wieku nastąpił rozwój nauki. Odkryto wtedy świat mikroorganizmów, co pozwalało zbadać przyczyny tej choroby. Jednak nie było to wtedy możliwe, gdyż dżuma w tamtym okresie wygasła.

Badania można było wznowić pod koniec XIX wieku. Na obszarze południowych Chin i Indii wybuchła wtedy epidemia dżumy dymieniczej. Pozwoliło to w 1894 roku odkryć bakterię wywołującą dżumę, czyli pałeczkę dżumy.

Dokonał tego francuski bakteriolog Alexandre Yersin. Odkrycie pozwoliło na opracowanie skutecznego sposobu leczenia dżumy wykorzystując swoistą surowicę. Według niektórych badaczy dżuma występująca w średniowieczu mogła być wywoływana przez inny mikroorganizm niż choroba z XIX wieku.

Przyczyny powstania tak wielkiej i śmiertelnej epidemii nie są nadal w pełni znane. Stale powstają nowe teorie starające się wyjaśnić co przyczyniło się do wybuchu jednej z najpoważniejszych chorób ludzkości.

2. Dżuma - rodzaje

Można wyróżnić kilka postaci choroby dżumy:

  • postać posocznicową – jest bardzo niebezpieczna i rozwija się niezwykle szybko; toksyna bakterii dostaje się do krwiobiegu i wraz z nim dociera do wielu narządów; powoduje śmierć po 2-3 dniach;
  • postać płucną pierwotną – jest bardzo zaraźliwa i przenoszona drogą kropelkową; pierwsze objawy to suchy i męczący kaszel, później krwioplucie i płynna wydzielina; powoduje niewydolność serca, co kończy się śmiercią;
  • postać dymieniczą – w jej przypadku pojawiają się wysoka gorączka i dreszcze, węzły chłonne nabrzmiewają i pękają, są obecne wybroczyny skórne, chorzy zapadają w śpiączkę, są niewydolni krążeniowo; objawy pojawiają się od 2 do 7 dni od ukąszenia; bez podjęcia leczenia postać dynamiczna dżumy prowadzi do śmierci u połowy chorych.
Pacjent ze zmianami przy dżumie
Pacjent ze zmianami przy dżumie

Postać septyczna objawia się dużą bakteriemią.

zobacz galerię

3. Dżuma - rozpoznanie i leczenie

Diagnostyka dżumy bazuje na badaniu klinicznym i wywiadzie epidemiologicznym. W celu potwierdzenia dżumy wykorzystuje się hodowle bakteriologiczne materiału z plwociny, krwi lub węzłów limfatycznych. Stosowane są również metody serologiczne i PCR. Ostateczne potwierdzenie ma miejsce w laboratoriach o klasie bezpieczeństwa biologicznego trzeciego lub czwartego stopnia.

Dżuma leczona jest w szpitalu, stosuje się antybiotykoterapię po rozpoznaniu pałeczek dżumy w krwi, plwocinie, ropie. Chorzy na dżumę są w Polsce poddawani przymusowej hospitalizacji.

4. Dżuma - profilaktyka

Jak uniknąć zarażenia dżumą?

  • Należy unikać kontaktu z martwymi dzikimi zwierzętami.
  • Podczas karmienia gryzoni należy zachować ostrożność.
  • Konieczne jest stosowanie środków na pchły u zwierząt domowych.
  • Warto zaszczepić się. Obecnie dostępna jest szczepionka na postać dymieniczą dżumy. Jej skuteczność jest jednak niemal żadna w przypadku zakażenia drogą powietrzną.

5. Dżuma - broń biologiczna

Bakterie dżumy zaliczają się do broni biologicznej przynajmniej od XIV wieku. Pierwszy znany historykom przypadek ich użycia pochodzi z 1346 roku. Wówczas bakterie dżumy wykorzystano podczas oblężenia krymskiego portu Kaffa przez Tatarów. Wrzucali oni za pomocą katapult za mury miasta zwłoki osób zmarłych na dżumę. Uciekinierzy z Kaffy doprowadzili do rozniesienia zarazy na całą Europę.

Także we współczesnej historii miały miejsce przypadki zbrodniczego użycia bakterii dżumy. W latach 1937-1945 japońscy wojskowi eksperymentowali z bakteriami na terenie Mandżurii pod dowództwem generała Shira Ishiiego. W jednostce „731” opracowane zostały między innymi bomby porcelanowe, które miały za zadanie rozsiewanie zakażonych pcheł.

Rekomendowane przez naszych ekspertów

Chorzy na dżumę są w Polsce poddawani przymusowej hospitalizacji
Chorzy na dżumę są w Polsce poddawani przymusowej hospitalizacji (123rf.com)

Podczas zimnej wojny, zarówno Stany Zjednoczone, jak i Związek Radziecki prowadziły badania nad pałeczkami dżumy, które mogłyby zostać wykorzystane jako broń biologiczna. Na szczęście dla ludzkości, plany te nie zostały wcielone w życie.

6. Dżuma – rokowania

Śmiertelność nieleczonej dżumy w postaci dymieniczej szacuje się na nawet 80%. Nieleczona dżuma septyczna i płucna jest praktycznie zawsze śmiertelna. Chorzy umierają zazwyczaj w przeciągu kilku dni.

Dżuma zdiagnozowana odpowiednio wcześnie, leczona antybiotykoterapią pozwala zmniejszyć śmiertelność poniżej 5% w postaci dymieniczej oraz poniżej 20% w przypadku wystąpienia postaci septycznej.

Polecane dla Ciebie

Pomocni lekarze

Szukaj innego lekarza

Komentarze

Wysyłając opinię akceptujesz regulamin zamieszczania opinii w serwisie. Grupa Wirtualna Polska S.A. z siedzibą w Warszawie jest administratorem twoich danych osobowych dla celów związanych z korzystaniem z serwisu. Zgodnie z art. 24 ust. 1 pkt 3 i 4 ustawy o ochronie danych osobowych, podanie danych jest dobrowolne, Użytkownikowi przysługuje prawo dostępu do treści swoich danych i ich poprawiania.
    Ważne tematy