Gotowość szkolna – czym jest, kiedy i po co ją diagnozować

Gotowość szkolna, inaczej dojrzałość szkolna, to po prostu gotowość dziecka do podjęcia nauki w szkole. Oznacza ona, że jest ono na tyle rozwinięte, by móc sprostać wymaganiom stawianym przez środowisko szkolne.

Aby stwierdzić, że dziecko jest gotowe do rozpoczęcia nauki w szkole, trzeba rozpatrzeć jego rozwój w kwestii:

• gotowości intelektualnej (umysłowej),
• gotowości emocjonalno-społecznej.
• gotowości fizycznej.

Gotowość intelektualna jest związana z zainteresowaniem dziecka: uczeniem się, pisaniem, czytaniem, liczeniem, ale i otaczającym go światem. Ważnych jest wiele zagadnień, takich jak:

• liczenie (w zakresie 10, dodawanie i odejmowanie na liczmanach),
• umiejętność koncentracji na wykonywanej czynności, skupienia uwagi przez dłuższy czas,
• udzielanie odpowiedzi na proste zagadki,
• umiejętność klasyfikowania przedmiotów według jakiejś cechy, ale również tworzenie zbiorów, dopasowywanie, łączenie w pary,
• orientacja w schemacie ciała i w przestrzeni,
• rozpoznawanie strony lewej i prawej,
• skoordynowane ruchy,
• prawidłowe trzymanie nożyczek, kredek, długopisu,
• odpowiednie rozmieszczenie elementów na pracy plastycznej, zawierający szczegóły i proporcjonalny rysunek,
• umiejętność budowania wypowiedzi, odpowiadania na pytania, rozumienie poleceń,
• odpowiednio rozwinięta percepcja słuchowa- rozpoznawanie, rozróżnianie dźwięków,
• ciekawość rezultatów swoich działań, doprowadzanie pracy do końca,
• rozwój percepcji wzrokowej i koordynacji wzrokowo-ruchowej,
• umiejętność dokonywania analizy i syntezy słuchowej (głoskowanie, sylabizowanie, podział zdań na wyrazy).

Gotowość emocjonalno-społeczna w kontekście gotowości szkolnej oznacza, że dziecko:

• posiada umiejętność współpracy w zespole,
• przestrzega reguł,
• ma poczucie obowiązku,
• odróżnia dobro od zła,
• jest samodzielne, zdyscyplinowane,
• posiada zdolności samoobsługowe,
• umie samodzielnie podejmować decyzje.
• potrafi panować nad emocjami,
• umie przyjmować krytykę, pochwałę i ocenę od nauczyciela,
• odczuwa przywiązanie do grupy, kolegów, wychowawcy.

Dziecko, którego gotowość szkolna w zakresie emocjonalno-społecznym jest niedostateczna, może być nieśmiałe, wycofane, bierne i lękliwe, nadwrażliwe i płaczliwe, ale także agresywne oraz konfliktowe, również podatne na wpływy innych.

Gotowość fizyczna w kontekście dojrzałości szkolnej oznacza nie tylko zdrowie, ale i odpowiedni stan fizyczny dziecka. To ważne, ponieważ uczeń musi być odporny na zmęczenie, tak fizyczne (ciężki plecak, wielogodzinny pobyt w szkole), jak i wysiłek umysłowy. Co jest ważne?

• dobrze rozwinięta motoryka,
• dobrze rozwinięta koordynacja wzrokowo- ruchowa,
• dobra sprawność ruchowa ciała,

Dziecko powinno być zainteresowane uczestnictwem w zabawach ruchowych.

Diagnoza dojrzałości szkolnej dziecka jest przeprowadzana w przedszkolu. Przygotowanie informacji o gotowości szkolnej dziecka do podjęcia nauki w szkole podstawowej to obowiązek każdego wychowawcy „zerówki”. Tworzy się ją według wzoru, który określa Załącznik nr 3 do Rozporządzenia MEN z dnia 27 sierpnia 2019 w sprawie świadectw, dyplomów państwowych i innych druków.

Narzędziem diagnostycznym, umożliwiającym ocenę rozwoju dziecka, jest arkusz badania dojrzałości szkolnej dziecka, który może przybierać wiele form. Wzór arkusza diagnozującego gotowość szkolną można przygotować samodzielnie, zgłębiając zagadnienie posiłkując się literaturą, ale nie tylko. Wskazówki oraz wytyczne, ale i przykładowe diagnozy gotowości szkolnej można znaleźć na różnych stronach internetowych. Ważne jest, by wybrany arkusz był zgodny z założeniami nowej podstawy programowej.

Gotowe karty pracy i arkusze diagnostyczne ułatwiające przeprowadzenie diagnozy proponują także różne wydawnictwa. Dostępna jest także aplikacja umożliwiająca przeprowadzenie diagnozy dojrzałości szkolnej w wersji rozszerzonej, podstawowej lub skróconej oraz obserwacji pedagogicznej dziecka w przedszkolu (gotowość szkolna MAC).

Sporządzona diagnoza gotowości szkolnej dziecka zostaje przekazana rodzicom. Choć wskazane jest dostarczenie jej do szkoły podstawowej, do której będzie uczęszczać dziecko, nie ma takiego obowiązku.