Hipogonadyzm

Hipogonadyzm dzieli się przede wszystkim na męski i żeński. W obu przypadkach może być wrodzony lub pojawić się w okresie rozrodczym. Hipogonadyzm męski i żeński naturalnie pojawia się w okresie menopauzy i andropauzy, gdyż z wiekiem spada poziom hormonów płciowych.

Hipogonadyzm dzielimy także na:

• hipogonadyzm pierwotny, hipergonadotropowy - pojawiający się w wyniku urazu lub choroby jajników lub jąder;
• hipogonadyzm wtórny, podwzgórzowo-przysadkowy - pojawiający się w wyniku uszkodzenia przysadki mózgowej lub innych chorób wpływających na produkcję hormonów;
• hipogonadyzm czynnościowy, hipogonadotropowy - wywołany przez choroby krążenia, choroby nerek, zaburzenia równowagi energetycznej organizmu (spowodowane niedożywieniem, jadłowstrętem, zbyt intensywnymi ćwiczeniami fizycznymi lub zaburzeniami wchłaniania), niedoczynność tarczycy.

W przypadku hipogonadyzmu męskiego rozróżnia się:

• hipogonadyzm całkowity - polega na istnieniu zarówno niedoczynności komórek Leydiga, jak i komórek Sertoliego. W wyniku tego wykrywany jest nadmiar hormonów żeńskich: hormonu luteinizującego - LH oraz folikulotropowego - FSH;
• hipogonadyzm częściowy - występuje brak wydzielania hormonów tylko przez komórki Leydiga, co objawia się nadmiarem LH albo brak jest czynności hormonalnej jedynie komórek Sertoliego, w wyniku czego wykrywany jest nadmiar samego FSH.

Niewydolność hormonalna jąder lub jajników może być spowodana przez kilka czynników. Są to odpowiednio: brak lub niedorozwój jąder lub jajników, wtórny brak jąder lub jajników, uszkodzenia mechaniczne tych narządów w wyniku przebycia niektórych chorób (np. świnka, gruźlica czy kiła), alkoholizm, zatrucie, powikłanie po przepuklinie, nowotwory jąder, stany zapalne, a także zaburzenia chromosomalne. Choroba związana jest także ze starzeniem się organizmu. Do czynników wywołujących zalicza się także chemioterapię i radioterapię.

Objawy są różne w różnym wieku. W przypadku hipogonadyzmu wrodzonego może pojawić się sylwetka eunuchoidalna, a także niewykształcenie niektórych cech płciowych drugo- i trzeciorzędowych. W okresie dojrzewania obejmują one:

• brak wtórnych cech płciowych u dziewczynek do 13. roku życia,
• brak miesiączki u dziewcząt do 16. roku życia,
• brak wtórnych cech płciowych u chłopców do 14. roku życia,
• brak popędu seksualnego,
• niski wzrost,
• u mężczyzn brak zarostu i mutacji.

Po okresie dojrzewania, objawami hipogonadyzmu są: bezpłodność, wypadanie owłosienia, zanik mięśni. U mężczyzn pojawiają się brak lub osłabienie wzwodu i ginekomastia. U kobiet hipogonadyzm objawia się zatrzymaniem czynności jajników - zaburzeniami miesiączkowania. Mogą pojawić się także mlekotok, osteoporoza, osteopenia.

Chorobę rozpoznaje się na podstawie badań hormonalnych (badanie poziomu hormonów w organizmie). Wykonuje się także morfologię krwi, a także badanie USG. W leczeniu u mężczyzn podaje się gonadotropinę kosmówkową lub - w razie niepowodzenia - testosteron. W przypadku hipogonadyzmu pierwotnego u mężczyzn stosuje się tylko androgeny. U kobiet rozpoczyna się terapię gonadotropiną kosmówkową, po czym przechodzi się na estrogeny i progesteron (stosuje się je naprzemiennie). Jeśli hipogonadyzm pojawił się w okresie menopauzy, stosuje się leczenie hormonalną terapią zastępczą (HTZ).

Źródła

1. Romer T.E. Endokrynologia kliniczna dla ginekologa, internisty i pediatry, Springer PWN, Warszawa 1998, ISBN 83-86637-07-2
2. Skałba P. Endokrynologia ginekologiczna, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2008, ISBN 978-83-200-3166-9
3. Burch W.M. Endokrynologia, Urban & Partner, Wrocław 1996, ISBN 83-85842-51-9
4. Szczeklik A. (red.), Choroby wewnętrzne, Medycyna Praktyczna, Kraków 2011, ISBN 978-83-7430-289-0