Kleszczowe zapalenie mózgu

Kleszczowe zapalenie mózgu (KZM) znane także jako wczesnoletnie lub wiosenno-letnie zapalenie mózgu i opon mózgowo-rdzeniowych jest wirusową chorobą sezonową roznoszoną przez Flavivirusa z rodziny Togaviridae, zaliczanego kiedyś do grupy arbowirusów. Kleszczowe zapalenie mózgu w większości przypadków przebiega bezobjawowo lub są to objawy nieswoiste. Leczenie przyczynowe KZM nie istnieje. Stosuje się jedynie leczenie objawowe: przeciwgorączkowe, przeciwbólowe, przeciwobrzękowe, zaś najskuteczniejszą metodą ochrony przed chorobą jest szczepionka przeciwko kleszczowemu zapaleniu mózgu.

Kleszcz z podgromady roztoczy
Kleszcz z podgromady roztoczy

Ukąszenie związane jest z niebezpiecznymi dla życia skutkami.

zobacz galerię

Zobacz film: "#dziejesienazywo: Dlaczego warto robić screening?"

1. Czym jest kleszczowe zapalenie mózgu?

Kleszczowe zapalenie mózgu to choroba przenoszona przez kleszcze, głównie Ixodes ricinus oraz Ixodes persulcatus z rodziny kleszczy tarczowatych. Ryzyko zarażenia chorobą na obszarach endemicznych wynosi 1:1000.

W Europie występują dwa podtypy tego wirusa: zachodni (powoduje tzw. środkowoeuropejskie zapalenie mózgu) oraz wschodni (wywołujący rosyjskie wiosenno-letnie zapalenie mózgu; bardziej wirulentny i częściej powodujący zgon pacjenta). Obszary endemiczne kleszczowego zapalenia mózgu to: Europa Środkowa i Wschodnia aż po Ural, czyli Austria, Niemcy, Szwajcaria, Czechy, Słowacja, Węgry, Polska, Kraje byłego ZSSR i Skandynawia. W Polsce zapalenie mózgu wywołane ukłuciem kleszcza stanowi 1/3 wszystkich zapaleń mózgu i szacuje się, że jest to ok. 250 przypadków rocznie. Najlepszą i najpewniejszą metodą zabezpieczenia przed zachorowaniem na KZM i opon mózgowo-rdzeniowych jest przeprowadzenie pełnego cyklu szczepienia ochronnego.

2. Objawy i przebieg kleszczowego zapalenia mózgu

Diagnostyka kleszczowego zapalenia mózgu w początkowej fazie może być nieco utrudniona, ponieważ choroba przebiega bezobjawowo lub objawy są nieswoiste. Najcięższy przebieg ma ona w przypadku osób po 40. roku życia, najłagodniej przebiega w przypadku dzieci. Potwierdzenie choroby można uzyskać dopiero po przeprowadzeniu testów wirusologicznych – najczęściej są to badania serologiczne, w tym techniki immunofluorescencyjne (ELISA), które pozwalają na wykrycie swoistych przeciwciał w klasie IgG i IgM. Ponadto miejsca ukłucia przez kleszcze są zazwyczaj trudno widoczne, a ich ślina ma właściwości znieczulające, dlatego wiele osób nie przypomina sobie samego momentu ukłucia. Początkowo wirus namnaża się w miejscu ukłucia, a później za pomocą naczyń limfatycznych przedostaje się do okolicznych węzłów chłonnych i układu siateczkowo-śródbłonkowego, skąd może trafić do ośrodkowego układu nerwowego. Jest to tzw. okres wylęgania choroby i wynosi on od 7 do 28 dni. W przypadkach klinicznie objawowychkleszczowe zapalenie mózgu ma przebieg dwufazowy i trwa od 1 do 8 dni. Objawy kleszczowego zapalenia mózgu są wówczas podobne do symptomów grypy i charakteryzują się występowaniem: gorączki, bólów stawów, ogólnym osłabieniem, uczuciem rozbicia, nieżytem górnych dróg oddechowych, a niekiedy wymiotami. Właśnie po tej fazie choroby nastepuje około 20-dniowy okres bezobjawowy, po którym może dojść do zajęcia ośrodkowego układu nerwowego. Najcięższą postać choroby - zapalenie mózgu, rdzenia i opon mózgowo-rdzeniowych – diagnozuje się u ok. 10-30% chorych. Natomiast postać łagodniejsza, czyli zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, występuje w przypadku ok. 60% chorych. Tylko w 2% przypadków kleszczowe zapalenie mózgu kończy się zgonem pacjenta, jednakże u ok. 35-60% chorych mogą pojawić się powikłania po chorobie, do których należą:

  • porażenia i niedowłady nerwów czaszkowych i obwodowych - zaniki mięśni pasa barkowego oraz uszkodzenie móżdżku,
  • zaburzenia świadomości, koncentracji, snu,
  • depresja,
  • zmniejszona aktywność fizyczna.

3. Leczenie kleszczowego zapalenia mózgu

Nie stosuje się leczenia przyczynowego, jedynie leczenie objawowe. Po ok. 2-3 tygodniach objawy ustępują. W przypadku kleszczowego zapalenia mózgu ważna jest profilaktyka poprzez wykonywanie szczepień. Szczepienia wykonywane są głównie u osób, które przebywają na terenach endemicznych. Są to osoby zatrudnione przy eksploatacji lasów, wojskowi stacjonujący w lasach, rolnicy, młodzież odbywająca praktyki oraz turyści.

Szczepienie wykonuje się w 3 etapach, aby odpowiednio pobudzić układ odpornościowy do produkcji przeciwciał. Później wykonywane jest szczepienie przypominające.

Etapy szczepienia ochronnego:

  • I dawka - podawana najlepiej w zimie,
  • II dawka - podawana po 1-3 miesiącach po pierwszym szczepieniu,
  • III dawka - podawana po 9-12 miesiącach po drugim szczepieniu.

Szczepionki podawane są w ilości 0,5 ml.

Następnie wykonywane jest szczepienie przypominające raz na 3 lata. Preparaty zawierają zawiesinę oczyszczonych, zabitych, inaktywowanych wirusów Flavi i mogą być stosowane u dzieci od 2. roku życia i u dorosłych. Zaleca się także szczepienie kobiet ciężarnych, zabezpieczona jest wtedy i matka, i dziecko.

spis treści
rozwiń

Polecane dla Ciebie

Pomocni lekarze

Szukaj innego lekarza

Komentarze

Wysyłając opinię akceptujesz regulamin zamieszczania opinii w serwisie. Grupa Wirtualna Polska S.A. z siedzibą w Warszawie jest administratorem twoich danych osobowych dla celów związanych z korzystaniem z serwisu. Zgodnie z art. 24 ust. 1 pkt 3 i 4 ustawy o ochronie danych osobowych, podanie danych jest dobrowolne, Użytkownikowi przysługuje prawo dostępu do treści swoich danych i ich poprawiania.
    Podoba Ci się ten artykuł? Chcesz więcej? Polub
    i bądź na bieżąco!