Kleszczowe zapalenie mózgu

Kleszczowe zapalenie mózgu (KZM) znane także jako wczesnoletnie lub wiosenno-letnie zapalenie mózgu i opon mózgowo-rdzeniowych jest wirusową chorobą sezonową roznoszoną przez Flavivirusa z rodziny Togaviridae, zaliczanego kiedyś do grupy arbowirusów. Kleszczowe zapalenie mózgu w większości przypadków przebiega bezobjawowo lub są to objawy nieswoiste. Leczenie przyczynowe KZM nie istnieje. Stosuje się jedynie leczenie objawowe: przeciwgorączkowe, przeciwbólowe, przeciwobrzękowe, zaś najskuteczniejszą metodą ochrony przed chorobą jest szczepionka przeciwko kleszczowemu zapaleniu mózgu.

Zobacz film: "#dziejesienazywo: Czy warto wykonywać badania profilaktyczne?"

Kleszcz z podgromady roztoczy

Ukąszenie związane jest z niebezpiecznymi dla życia skutkami.

Czym jest kleszczowe zapalenie mózgu?

Kleszczowe zapalenie mózgu to choroba przenoszona przez kleszcze, głównie Ixodes ricinus oraz Ixodes persulcatus z rodziny kleszczy tarczowatych. Ryzyko zarażenia chorobą na obszarach endemicznych wynosi 1:1000.

W Europie występują dwa podtypy tego wirusa: zachodni (powoduje tzw. środkowoeuropejskie zapalenie mózgu) oraz wschodni (wywołujący rosyjskie wiosenno-letnie zapalenie mózgu; bardziej wirulentny i częściej powodujący zgon pacjenta). Obszary endemiczne kleszczowego zapalenia mózgu to: Europa Środkowa i Wschodnia aż po Ural, czyli Austria, Niemcy, Szwajcaria, Czechy, Słowacja, Węgry, Polska, Kraje byłego ZSSR i Skandynawia. W Polsce zapalenie mózgu wywołane ukłuciem kleszcza stanowi 1/3 wszystkich zapaleń mózgu i szacuje się, że jest to ok. 250 przypadków rocznie. Najlepszą i najpewniejszą metodą zabezpieczenia przed zachorowaniem na KZM i opon mózgowo-rdzeniowych jest przeprowadzenie pełnego cyklu szczepienia ochronnego.

Objawy i przebieg kleszczowego zapalenia mózgu

Diagnostyka kleszczowego zapalenia mózgu w początkowej fazie może być nieco utrudniona, ponieważ choroba przebiega bezobjawowo lub objawy są nieswoiste. Najcięższy przebieg ma ona w przypadku osób po 40. roku życia, najłagodniej przebiega w przypadku dzieci. Potwierdzenie choroby można uzyskać dopiero po przeprowadzeniu testów wirusologicznych – najczęściej są to badania serologiczne, w tym techniki immunofluorescencyjne (ELISA), które pozwalają na wykrycie swoistych przeciwciał w klasie IgG i IgM. Ponadto miejsca ukłucia przez kleszcze są zazwyczaj trudno widoczne, a ich ślina ma właściwości znieczulające, dlatego wiele osób nie przypomina sobie samego momentu ukłucia. Początkowo wirus namnaża się w miejscu ukłucia, a później za pomocą naczyń limfatycznych przedostaje się do okolicznych węzłów chłonnych i układu siateczkowo-śródbłonkowego, skąd może trafić do ośrodkowego układu nerwowego. Jest to tzw. okres wylęgania choroby i wynosi on od 7 do 28 dni. W przypadkach klinicznie objawowychkleszczowe zapalenie mózgu ma przebieg dwufazowy i trwa od 1 do 8 dni. Objawy kleszczowego zapalenia mózgu są wówczas podobne do symptomów grypy i charakteryzują się występowaniem: gorączki, bólów stawów, ogólnym osłabieniem, uczuciem rozbicia, nieżytem górnych dróg oddechowych, a niekiedy wymiotami. Właśnie po tej fazie choroby nastepuje około 20-dniowy okres bezobjawowy, po którym może dojść do zajęcia ośrodkowego układu nerwowego. Najcięższą postać choroby - zapalenie mózgu, rdzenia i opon mózgowo-rdzeniowych – diagnozuje się u ok. 10-30% chorych. Natomiast postać łagodniejsza, czyli zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, występuje w przypadku ok. 60% chorych. Tylko w 2% przypadków kleszczowe zapalenie mózgu kończy się zgonem pacjenta, jednakże u ok. 35-60% chorych mogą pojawić się powikłania po chorobie, do których należą:

  • porażenia i niedowłady nerwów czaszkowych i obwodowych - zaniki mięśni pasa barkowego oraz uszkodzenie móżdżku,
  • zaburzenia świadomości, koncentracji, snu,
  • depresja,
  • zmniejszona aktywność fizyczna.

Leczenie kleszczowego zapalenia mózgu

Nie stosuje się leczenia przyczynowego, jedynie leczenie objawowe. Po ok. 2-3 tygodniach objawy ustępują. W przypadku kleszczowego zapalenia mózgu ważna jest profilaktyka poprzez wykonywanie szczepień. Szczepienia wykonywane są głównie u osób, które przebywają na terenach endemicznych. Są to osoby zatrudnione przy eksploatacji lasów, wojskowi stacjonujący w lasach, rolnicy, młodzież odbywająca praktyki oraz turyści.

Szczepienie wykonuje się w 3 etapach, aby odpowiednio pobudzić układ odpornościowy do produkcji przeciwciał. Później wykonywane jest szczepienie przypominające.

Etapy szczepienia ochronnego:

  • I dawka - podawana najlepiej w zimie,
  • II dawka - podawana po 1-3 miesiącach po pierwszym szczepieniu,
  • III dawka - podawana po 9-12 miesiącach po drugim szczepieniu.

Szczepionki podawane są w ilości 0,5 ml.

Następnie wykonywane jest szczepienie przypominające raz na 3 lata. Preparaty zawierają zawiesinę oczyszczonych, zabitych, inaktywowanych wirusów Flavi i mogą być stosowane u dzieci od 2. roku życia i u dorosłych. Zaleca się także szczepienie kobiet ciężarnych, zabezpieczona jest wtedy i matka, i dziecko.

Redakcja abcZdrowie.pl, 5 miesięcy temu

Bibliografia

  • Prusiński A. Neurologia praktyczna, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2005, ISBN 83-200-3125-7
  • Lehmann-Horn F., Ludolph A. NEUROLOGIA - diagnostyka i leczenie, Urban & Partner, Wrocław 2004, ISBN 83-89581-50-7
  • Dziubek Z., Żarnowska-Prymek H., Choroby pasożytnicze człowieka, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 1999, ISBN 83-200-2279-7
  • Cianciara J., Juszczyk J., Choroby zakaźne i pasożytnicze, Czelej, Lublin 2007, ISBN 978-83-60608-34-0

Choroby zakaźne i pasożytnicze

Komentarze (9)
~slice
~slice ponad rok temu

ja myślę o skróconym procesie, czytałam, że można w takich odstępach mieć szczepienia: pierwsza w wybranym dniu, druga dawka podawana tydzień później no i trzecia partia w 14 dniu po podaniu II dawki

Odpowiedz
~rene
~rene ponad rok temu

a dlugie przerwy miedzy tymi etapami? Mysle, ze to dobry pomysl :) mnie tu przywiodly smutne newsy ze coraz wiecej tych malych bestii grasuje, i w sumie bardziej z troski o dzieciaki niz o siebie, ale moze cala rodzina za jednym zamachem to nie taka zla mysl :)

Odpowiedz
selfconfident
selfconfident ponad rok temu

czy ktoś z Was może korzystał ze szczepień w tym temacie? widziałam u siebie w przychodni taki pakiet na odkleszczowe zapalenie mózgu podawany w 3 etapach i zastanawiam się czy całej rodzinie nie zafundować takiej przyjemności

Odpowiedz
zapytaj lekarza

za darmo

  • Odpowiedź w 24 godziny
  • Bez żadnych opłat
  • Lekarze, psychologowie, dietetycy

lekarzy jest teraz online

0/500

grupy wsparcia i fora dyskusyjne

Pomocni lekarze

Artykuły Kleszczowe zapalenie mózgu
Kleszczowe zapalenie mózgu

Kleszcze u ludzi

Kleszcze to malutkie roztocza pasożytnicze. Wywołują one groźne choroby odkleszczowe, takie jak borelioza czy kleszczowe zapalenie mózgu. Bytują w lasach, wysokich trawach, nad jeziorami. Kleszcze bezboleśnie...

Kleszczowe zapalenie mózgu

Szczepienie przeciwko kleszczowemu zapaleniu mózgu

Kleszczowe zapalenie mózgu jest to ostra wirusowa choroba zakaźna, która występuje w różnych postaciach klinicznych i dotyczy głównie ośrodkowego układu nerwowego. Chorobę wywołuje flawirus. W Europie...

Szczepienia obowiązkowe - dla dzieci, dla osób narażonych na zakażenia

Szczepionka na kleszczowe zapalenie mózgu

Lato to okres, kiedy częściej spędzamy czas na wycieczkach na wieś, spacerujemy po lasach i łąkach. Tam możemy się natknąć na kleszcze. Te małe, aczkolwiek niebezpieczne stworzenia coraz częściej pojawiają się także w parkach czy na miejskich skwerach...

Profilaktyka boreliozy

Jak uchronić się przed kleszczem?

Jak uchronić się przed kleszczem?

Kleszcze to miniaturowe pajęczaki, które potrafią bezboleśnie wgryźć się w ciało człowieka. Żerują w lasach, w wysokich trawach, nad jeziorami. Pogryzienia przez kleszcze mogą być katastrofalne w skutkach. Choroby wywoływane przez kleszcze to borelioza...

Powikłania po boreliozie

Choroby przenoszone przez kleszcze

mózgu. Objawy kleszczowego zapalenia (...) Kleszcze to małe pajęczaki. Niestety ich rozmiar nie przekłada się na zagrożenie, jakie ze sobą niosą. Ugryzienie przez kleszcza może być zupełnie niegroźne,...