Łysienie a nowotwory skóry

Łysienie (łac. alopecia, czyli wypadanie włosów) występuje, kiedy dzienne utrata włosów wynosi powyżej 100 i utrzymuje się przez dłuższy czas. Włosy mogą wypadać z różnych okolic ciała: ze skóry owłosionej głowy, dołów pachowych, okolicy narządów płciowych, brwi, rzęs, brody u mężczyzn. Łysienie może mieć charakter rozlany i ograniczony. Jest to krępujące schorzenie, ponieważ w istotny sposób wpływa na wygląd zewnętrzny. Brak włosów może doprowadzić do pogorszenia kontaktów międzyludzkich, obniżenia samooceny, a nawet prowadzić do ciężkiej depresji.

Znany jest widok osób pozbawionych włosów podczas choroby nowotworowej. W wielu przypadkach łysienie związane jest nie z samym nowotworem, a z leczeniem nowotworów, które hamuje dzielące się komórki, w tym również wzrost włosa. Istnieją jednak nowotwory skóry, które powodują wypadanie włosów niezwiązane z leczeniem.

Łysienie a choroby nowotworowe skóry

Nie wszystkie choroby nowotworowe zaburzają naturalny wzrost włosa. Łysienie jest związane z uszkodzeniem cebulki przez komórki nowotworowe. Zmian takich mogą dokonać nowotwory pierwotnie zajmujące skórę owłosioną głowy lub przerzuty z nowotworów narządów wewnętrznych. Łysienie powodowane przez chorobę nowotworową zazwyczaj ma charakter trwały i nieodwracalny (jest to łysienie bliznowaciejące). Wypadanie włosów mogą powodować następujące nowotwory:

• Rak podstawnokomórkowy (łac. carcinoma basocellulare, basalioma, BCC) jest najczęstszym nowotworem złośliwym skóry, o niskiej złośliwości i powolnym wzroście. Ryzyko zachorowania jest wyższe u osób narażonych na nadmierne promieniowanie słoneczne oraz u osób starszych. Objaw pierwotny może być zróżnicowany: perłowy lub przezroczysty guz, głębokie owrzodzenie, zmiana barwnikowa. Lokalizuje się on na odsłoniętych częściach ciała, nie zajmuje błon śluzowych. Jedynie zmiana wrzodziejąca powoduje trwałą utratę włosów, w związku z uszkodzeniem mieszków włosowych. Owrzodzenie w BCC jest bardzo głębokie, może sięgać nawet do kości.
• Rak kolczystokomórkowy (łac. carcinoma spinocellulare, SCC) jest złośliwym nowotworem wywodzącym się z komórek naskórka. Jest to drugi pod względem częstości pierwotny nowotwór skóry, a ryzyko zachorowania rośnie z wiekiem. Powstaje głównie na podłożu zmian przedrakowych. Rokowanie w przypadku jego wykrycia jest gorsze niż w raku podstawnokomórkowym. Ten nowotwór skóry jest częstszy u mężczyzn niż u kobiet. Lokalizuje się on głównie na goleni oraz na szczycie głowy. Zmiana od początku powoduje powstawanie owrzodzenia skóry, czasem występuję postać brodawkująca powodująca przerosłe zmiany. Powstające owrzodzenia i stan zapalny w skórze powodują uszkodzenie mieszków włosowych. Torebka włosa zostaje zastąpiona przez bliznę łącznotkankową, która doprowadza do nieodwracalnego wypadania włosa.
• Czerniak złośliwy (łac. melanoma malignom) jest złośliwym nowotworem skóry, błon śluzowych oraz błony naczyniowej gałki ocznej, wywodzi się z melanocytów. Charakteryzuje się szybkim wzrostem, niewielką podatnością na leczenie i dawaniem licznych przerzutów. Występuje kilka odmian czerniaka: czerniak szerzący się powierzchownie, wywodzący się z plamy soczewicowatej, guzkowy, wywodzący się ze znamion błękitnych, bezbarwnikowy. Łysienie powoduje guzkowa odmiana nowotworu. Jest to typ najgorzej rokujący, guzki mają tendencję do rozpadu z tworzeniem owrzodzeń. Gdy zmiana występuje na skórze owłosionej głowy dochodzi do nieodwracalnego uszkodzenia cebulek.
• Ziarniniak grzybiasty (łac. mycosis fungoides) jest najczęstszym chłoniakiem skóry z limfocytów T. Zmiany zauważalne na skórze to: rumienie, nacieki, guzy, dochodzi również w jego przebiegu do powiększenia węzłów chłonnych i zajęcia narządów wewnętrznych. Zmianom skórnym towarzyszy świąd. Guzy mają tendencję do rozpadu z tworzeniem owrzodzeń. Zlokalizowanie choroby na skórze owłosionej głowy wiąże się z uszkodzeniem cebulki włosowej oraz zastąpieniem aktywnie dzielących się komórek przez tkankę łączną.
• Nowotwory jajnika są tym rodzajem nowotworu, który może doprowadzić do wyłysienia, bez dawania przerzutów do skóry. Czasami zdarza się, że wypadanie włosów będzie pierwszym zauważonym objawem choroby nowotworowej. Jajniki są odpowiedzialne za produkcję hormonów (estrogenów), które wpływają na dobrą kondycję włosów. Nagły spadek wydzielania tych hormonów, przyczynia się do natychmiastowej produkcji prolaktyny w organizmie. Powyższe zmiany hormonalne odpowiadają bezpośrednio za nasilone wypadanie włosów.
• Przerzuty. Nowotwory narządów wewnętrznych nie powodują łysienia. Dopiero przerzuty do skóry owłosionej głowy przyczyniają się do uszkodzenia cebulek włosowych i zastąpienia ich blizną łącznotkankową. Zmiany takie są nieodwracalne a odrost włosa niemożliwy. Najczęściej przerzuty do skóry owłosionej dają nowotwory sutka, żołądka, jelita grubego, nerki.

Przyczyny łysienia w chorobie nowotworowej

• Leczenie nowotworów a łysienie. Chemioterapia i radioterapia mają za zadanie hamować intensywne podziały komórkowe zachodzące w nowotworach. Nie są to metody wybiórcze, dlatego dochodzi do hamowania wszystkich podziałów komórkowych zachodzących w organizmie, w tym również podziałów mieszków włosowych. Wypadanie włosów jest rozlane, ale odwracalne. Nie dochodzi do trwałego uszkodzenia mieszka włosowego, po zakończeniu terapii włosy odrastają.
• Stres a wypadanie włosów. Choroba nowotworowa wywołuje bardzo duże emocje. Osoba chora walczy o życie, jest poddawana ciężkiemu leczeniu, czasem zmaga się z bólem. W wielu przypadkach dochodzi do zaburzenia w kontaktach międzyludzkich, do depresji. Substancje endogenne wydzielane przez organizm w walce z przewlekłym stresem niekorzystnie wpływają na mieszki włosowe i doprowadzają do łysienia (gł. ogniskowe wypadanie włosów). Wypadanie włosów zazwyczaj ma charakter odwracalny i po wyleczeniu nowotworu i powrocie do równowagi psychicznej włosy odrastają.
• Niedobory żywieniowe a łysienie. Choroba nowotworowa i jej leczenie powodują duże spustoszenie w organizmie. U chorego zmniejsza się apetyt, pogarsza wchłanianie substancji odżywczych w przewodzie pokarmowym. Niedobór składników odżywczych, witamin i minerałów wpływa niekorzystnie na włosy. Stają się one słabe, cienkie, suche i łamliwe, w konsekwencji wypadają same lub pod wpływem niewielkiego urazu.