Nadmiar żelaza może być groźny. Przyczyny, objawy i proces leczenia

Jedną z najważniejszych funkcji tego pierwiastka jest dostarczanie tlenu do narządów i mięśni. Żelazo bierze aktywny udział w procesie tworzenia krwinek czerwonych, czyli erytrocytów. Odpowiada za właściwą pracę układu immunologicznego, prawidłowe funkcjonowanie układu nerwowego, wspiera walkę z drobnoustrojami chorobotwórczymi. Od zawartości żelaza w organizmie zależy metabolizm cholesterolu, pomaga też w usuwaniu toksycznych substancji w wątrobie.

Zapewnienie dziennego zapotrzebowania na żelazo chroni przed anemią (niedokrwistością), która dotyka ponad 500 mln ludzi na całym świecie – głównie dzieci, młodzież, kobiety z obfitymi miesiączkami, kobiety w ciąży, sportowców, osoby w podeszłym wieku, na diecie wegetariańskiej i wegańskiej. Anemia to częste następstwo zaburzeń związanych z wchłanianiem żelaza, choroby Leśniowskiego-Crohna, przyjmowania niektórych leków, czy też wpływu czynników genetycznych.

Ze względu na liczne funkcje, jakie żelazo pełni w organizmie, zarówno niedobór tego pierwiastka, jak i jego nadmiar mogą powodować negatywne konsekwencje. Najczęściej za przyczynę nadmiaru żelaza uznaje się stosowanie diety zbyt bogatej w produkty zawierające ten pierwiastek.

Powszechnie występującą przyczyną nadmiaru żelaza, a dokładnie gromadzenia się nadwyżek tego pierwiastka w wątrobie, jest wrodzone zaburzenie metaboliczne związane z mutacją w genie HFE. Zmiany powstałe w obrębie tego genu przyczyniają się do rozwoju choroby o nazwie hemochromatoza. Jest to schorzenie, w wyniku którego żelazo wchłaniane jest w jelitach w niekontrolowany sposób z pożywienia.

W warunkach fizjologicznych organizm jest w stanie samodzielnie regulować ilość wchłaniania żelaza. Jeśli jednak ma do czynienia z hemochromatozą, skutkuje to nadmiernym gromadzeniem tego pierwiastka w wątrobie. Pacjent z mutacją genu HFE może wchłaniać nawet 100 proc. żelaza ze spożywanego pokarmu, a jelita zdrowego człowieka absorbują jedynie 1 proc. Rodzaj tego zaburzenia nazywany jest hemochromatozą pierwotną.

Poza hemochromatozą pierwotną możemy spotkać się także z hemochromatozą wtórną. Podczas tego uszkodzenia naturalnego mechanizmu dochodzi do zbyt dużego uwalniania jonów żelaza przez krwinki czerwone i komórki wątroby. Uwolnione żelazo w tym przypadku gromadzi się w trzustce, sercu, płucach, nerkach, tarczycy, nadnerczach oraz w szpiku kostnym.

Nadmiar żelaza może być także wynikiem iniekcji dożylnych oraz powtarzających się transfuzji krwi.

Zbyt duża ilość żelaza może mieć bardzo szkodliwy wpływ na organizm; trzeba uważać nie tylko na dietę, ale również na przyjmowanie preparatów z żelazem. Pierwiastek ten nie jest wydalany z organizmu, a jego nadwyżka gromadzi się w tkankach. Nadmiar pierwiastka działa stymulująco na proces produkowania wolnych rodników i to kolejny powód, dla którego należy ostrożnie podchodzić do przyjmowania suplementów żelazowych. Przeprowadzone w Finlandii badania wykazały, że akumulacja żelaza skutkuje rozwojem wielu chorób i wyższym ryzykiem zachorowania na raka.

Jakie sygnały wysyłane przez nasz organizm powinny nas zaniepokoić i mogą świadczyć o nadmiarze żelaza? Wśród najczęściej występujących objawów wymienia się:

• przewlekłe zmęczenie,
• problemy z zasypianiem, niespokojny sen,
• częste stany podgorączkowe lub nawracająca gorączka (powyżej 38 stopni Celsjusza),
• bóle stawów.

Z nadmiarem wiąże się także szereg objawów związanych z wyglądem, takich jak sucha skóra o szarawym odcieniu, wypadanie włosów, kruche, łamliwe i rozdwajające się paznokcie.

Niektóre osoby skarżą się na częste nudności, wymioty, brak apetytu – powodujący utratę wagi i jeszcze większe zmęczenie. Pacjentki wymieniają również zaburzenia menstruacji, a panowie dysfunkcje w erekcji.

W zaawansowanych przypadkach nadmiaru tego minerału może dojść do wykształcenia postępującej niewydolności wątroby i marskości tego narządu.

Najważniejszą częścią leczenia pacjenta cierpiącego z powodu nadmiaru żelaza jest wdrożenie odpowiedniej diety. Menu dla takich osób powinno ograniczać podaż spożywanego czerwonego mięsa, wątróbki, serc i żołądków, które są bogatym źródłem tego pierwiastka. W jadłospisie lepiej unikać także suszonych moreli, rodzynek, fasoli, grochu i jaj.

Wprowadzenie modyfikacji w diecie nie zawsze jednak przynosi oczekiwaną poprawę. W wielu przypadkach należy podjąć także inne formy leczenia. Brak podjęcia innych działań może spowodować zwiększenie ryzyka wykształcenia nowotworu wątroby – nawet 200-krotnie. Ten cenny pierwiastek w zbyt dużej ilości gromadzi się jednak nie tylko w wątrobie, ale także w trzustce, w sercu i w postaci białkowego kompleksu, czyli tak zwanej hemosyderyny.

Podejmując proces leczenia, należy się uzbroić w cierpliwość, ponieważ wymaga ono czasu. Dla wielu osób leczenie może być nieco uciążliwe, ponieważ obejmuje metodę upuszczania krwi. Jest uważana za skuteczną, jeśli przeprowadza się ją zgodnie z zaleceniami – maksymalnie dwukrotnie w ciągu tygodnia przez kilka tygodni.

Masz newsa, zdjęcie lub filmik? Prześlij nam przez dziejesie.wp.pl.

Źródła

1. Dagmara Dąbek
2. "Abecadło witamin i pierwiastków" Stanisław K. Więckowski, wydawnictwo Tower Press, Gdańsk 2004, Encyklopedia zdrowego żywienia " Dr Barry Fox, wydawnictwo Filar, rok 1996