"Naturalny Ozempic"? Polscy badacze nie mają wątpliwości

Berberyna jest naturalnym alkaloidem roślinnym. Można ją znaleźć m.in. w berberysie zwyczajnym, mahonii, gorzkniku kanadyjskim, korkowcu amurskim czy glistniku jaskółczym zielu. Od dawna wykorzystywana jest w tradycyjnej medycynie azjatyckiej, a obecnie coraz częściej występuje w suplementach diety.

Popularność berberyny wiąże się przede wszystkim z badaniami dotyczącymi jej potencjalnego wpływu na metabolizm. Analizowano m.in. jej działanie na poziom glukozy we krwi, wrażliwość komórek na insulinę, profil lipidowy oraz masę ciała. Przykładowo, w badaniu opublikowanym w 2012 r. w czasopiśmie "Metabolism" obserwowano obniżenie poziomu glukozy na czczo u osób stosujących berberynę. Z kolei metaanaliza opublikowana w 2021 r. w "Frontiers in Pharmacology" wskazywała na możliwą poprawę kontroli glikemii i parametrów lipidowych, a także niewielki wpływ na redukcję masy ciała.

Co ważne, to jeszcze nie oznacza, że berberyna może zastąpić leki stosowane w cukrzycy czy leczeniu otyłości. Na ten temat wyraźnie wypowiedzieli się polscy naukowcy.

W mediach społecznościowych berberyna bywa przedstawiana jako naturalna alternatywa dla leków inkretynowych stosowanych m.in. w terapii otyłości. Pojawiło się nawet określenie "naturalny Ozempic". Naukowcy z Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu podkreślają jednak, że takie porównanie jest nieprecyzyjne.

– Taka narracja jest zbyt dużym uproszczeniem, nieodzwierciedlającym ani mechanizmu działania berberyny, ani zakresu dowodów klinicznych. Ten alkaloid nie działa jak lek hormonalny i nie aktywuje jednego, konkretnego receptora. Jej wpływ na metabolizm jest pośredni, rozproszony i silnie zależny od środowiska jelitowego – wskazali badacze, cytowani przez PAP.

Wnioski pochodzą z przeglądu naukowego "Berberine in Bowel Health: Anti-Inflammatory and Gut Microbiota Modulatory Effects", przygotowanego przez zespół Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu.

Zdaniem badaczy jednym z najważniejszych kierunków działania berberyny jest jej wpływ na mikrobiotę, barierę jelitową i procesy zapalne. – Najlepiej poznany jest poziom mikrobiotyczny oraz jego wpływ na barierę jelitową i procesy zapalne. Najbardziej zatem obiecująca pozostaje oś jelitowo-mózgowa, ale jej znaczenie kliniczne wymaga jeszcze wielu badań – podkreśla dr n. med. inż. Anna Duda-Madej.

Oznacza to, że efekt suplementacji może różnić się w zależności od składu mikroorganizmów obecnych w jelitach. – Berberyna nie działa w próżni mikrobiologicznej. Jej efekty są w dużym stopniu mikrobioto-zależne – zaznacza badaczka.

U jednej osoby może więc silniej zaznaczyć się wpływ na procesy zapalne, u innej na metabolizm lub barierę jelitową. Inna może być też reakcja pacjentów po antybiotykoterapii albo z zaburzeniami mikrobioty.

Berberyna charakteryzuje się niską biodostępnością, czyli tylko niewielka część przyjętej dawki trafia do krążenia ogólnego. Paradoksalnie w przypadku tego związku nie musi to być wyłącznie wadą. – Niska biodostępność po podaniu doustnym sprawia, że berberyna intensywnie oddziałuje lokalnie w jelicie, gdzie zachodzi jej metabolizm z udziałem mikrobioty – wyjaśnia dr Duda-Madej.

Choć berberyna jest związkiem naturalnym, może powodować działania niepożądane. National Center for Complementary and Integrative Health wskazuje przede wszystkim na dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego, takie jak nudności, bóle brzucha, wzdęcia, zaparcia czy biegunka.

Istotne są także możliwe interakcje z lekami. Berberyna może wpływać na enzymy uczestniczące w metabolizowaniu różnych substancji i oddziaływać m.in. z metforminą, innymi lekami przeciwcukrzycowymi, cyklosporyną, lekami przeciwzakrzepowymi oraz uspokajającymi.

Nie jest również zalecana w czasie ciąży i karmienia piersią. – Z tego powodu berberyna powinna być stosowana z dużą rozwagą i wyłącznie pod nadzorem lekarza – zaznacza dr Duda-Madej.

Źródła:

• Polska Agencja Prasowa
• WP abcZdrowie