Niedobór witamin – przyczyny, objawy, leczenie i zapobieganie

Niedobór witamin może być bardzo szkodliwy. Ma to związek z tym, że choć ta grupa związków chemicznych o różnorodnej budowie nie stanowi źródła energii ani materiału budulcowego, jest bardzo ważnym składnikiem organizmu. Wpływa na jego funkcjonowanie i kondycję, wzrost i rozwój, a także prawidłowy przebieg procesów metabolicznych.

Oznacza to, że witaminy w niewielkiej ilości są organizmowi absolutnie niezbędne. Przy zbyt małym spożyciu witamin mogą się pojawić zaburzenia funkcjonowania organizmu zwane hipowitaminozami.

Stan ten objawia się symptomami charakterystycznymi dla niedoboru konkretnych związków. Z hipowitaminozy wynika awitaminoza. To zespół objawów będących skutkiem przewlekłego niedoboru jednej lub kilku witamin.

Niedobór witamin może mieć charakter pierwotny, który bywa dziedziczny (wywołany wadami genetycznymi i zaburzeniami biochemicznymi), a także wtórny. To skutek za małej podaży witamin w diecie lub zaburzeń trawienia oraz wchłaniania.

Najbardziej powszechną przyczyną niedoboru witamin jest nieracjonalna, niewłaściwie zbilansowana i uboga dieta. Zdarza się jednak, że odpowiedzialne są choroby, na przykład żołądka i jelit, które uniemożliwiają wchłanianie witaminy w przewodzie pokarmowym.

Na niedobory narażone są także kobiety w ciąży, alkoholicy, osoby uzależnione papierosów czy stosujące restrykcyjne diety, pacjenci ze schorzeniami reumatycznymi bądź łuszczycą, weganie i wegetarianie, a także zmagające się z nowotworem.

Jakie są objawy niedoboru najważniejszych witamin?

Niedobór witaminy A oznacza:

• zaburzone widzenie, kurzą ślepotę lub ślepotę zmierzchową, zespół suchego oka,
• zaburzenia odporności,
• zmęczenie,
• suche i łamliwe włosy,
• kruche paznokcie.

Niedobór witaminy D wywołuje takie objawy jak:

• choroby zębów oraz przyzębia,
• złamania kości, skrzywienia, wady postawy,
• krzywicę u dzieci, osteoporozę i osteomalację u dorosłych,
• osłabienie i bóle mięśni,
• stany zapalne skóry i spojówek,
• osłabienie organizmu,
• spadek odporności.

Niedobór witaminy E wywołuje:

• rozdrażnienie,
• spadek koncentracji,
• osłabienie mięśni,
• szybsze starzenie się skóry,
• gorsze gojenie się ran,
• pogorszenie wzroku,
• osłabienie płodności, poronienia.

Niedobór witaminy K manifestuje się jako:

• zaburzenia krzepnięcia,
• tendencje do powstawania krwotoków wewnętrznych i zewnętrznych,
• przedłużone gojenie się ran,
• biegunki,
• zaburzenia mineralizacji kości, osteoporoza.

Niedobór witaminy B2 oznacza:

• zajady, czyli bolesne pękanie kącików ust,
• nadmierne wypadanie włosów.

Niedobór witaminy B3 objawia się jako:

• pelagra, czyli tak zwany rumień lombardzki. Wówczas pojawia się zapalenie skóry, biegunka, otępienie, osłabienie, agresja, bezsenność i ataksja,
• stany zapalne języka,
• depresja,
• zaburzenia żołądkowo-jelitowe.

Niedobór witaminy B5 oznacza:

• zmiany skórne,
• przedwczesne starzenie się i siwienie,
• zaburzenia wzrostu,
• zaburzenia snu,
• problemy z koncentracją.

Niedobór witaminy B6 sprawia, że pojawiają się:

• stany zapalne skóry,
• drgawki,
• depresja,
• zaburzenia snu,
• anemia,
• pogorszenie samopoczucia,
• częste infekcje,
• kamica nerkowa.

Niedobór witaminy B7 sprawia, że obserwuje się:

• zmiany łojotokowe i zapalne skóry,
• osłabienie i wypadanie włosów,
• rozdwajanie paznokci,
• bóle mięśni,
• podwyższenie poziomu cholesterolu.

Niedobór witaminy B9 (witamina B11 lub kwas foliowy) wywołuje:

• osłabienie, uczucie permanentnego zmęczenia,
• problemy z koncentracją,
• bezsenność,
• niedokrwistość megaloblastyczną,
• zahamowanie wzrostu,
• zaburzenia żołądkowo-jelitowe, spadek masy ciała,
• rozwój wad cewy nerwowej u płodu.

Niedobór witaminy B12 manifestuje się jako:

• niedokrwistość oraz osłabienie,
• bóle i zawroty głowy,
• bladość powłok,
• tachykardia,
• utrata apetytu i smaku,
• spadek masy ciała,
• zaburzenia czucia i parestezje,
• zaburzenia widzenia,
• splątanie, otępienie, depresja i inne objawy psychiatryczne.

Niedobór witaminy C to przede wszystkim:

• szkorbut, to jest osłabienie i krwawienie dziąseł oraz wypadanie zębów,
• kruchość i pękanie naczyń krwionośnych,
• osłabienie odporności,
• utrudnione gojenie się ran,
• bolesność stawów.

Niedobór witamin diagnozuje się na podstawie objawów oraz stężenia danej witaminy (lub czasem jej metabolitów) we krwi lub w moczu. Leczenie niedoborów opiera się na suplementacji określonej witaminy lub kompleksu witamin. Gdy terapia doustna nie jest wystarczająca, witaminę podaje się drogą domięśniową lub dożylną.

Aby zapobiegać niedoborowi witamin, należy dbać o to, aby codzienna dieta była urozmaicona. W jadłospisie ważne miejsce powinny zajmować warzywa i owoce. Warto pamiętać, że z uwagi na to, że witaminy mogą mieć zarówno pochodzenie naturalne, jak i syntetyczne, z uwagi na zagrożenie niedoborem można pozyskiwać je nie tylko z żywności, ale i za pośrednictwem suplementów diety oraz leków.